पञ्चार्थभाष्यPañcārthabhāṣya

PABh zu PāśupSūtra, 5, 3

125 of 168 · 21 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

अत्र नित्यत्वविशेषणेनानित्यत्वं निवर्तते ॥ (१।०)

atra nityatvaviśeṣaṇenānityatvaṃ nivartate ||

2.0२.०

नित्यत्वं नाम सति विभुत्वे पुरुषेश्वरयोर् मनसा सह गतस्यात्मताभावस्य वृत्त्याकारस्य विषयं प्रति क्रमो ऽक्षोपो ऽवस्थानं वृक्षशकुनिवत् ॥ (२।०)

nityatvaṃ nāma sati vibhutve puruṣeśvarayor manasā saha gatasyātmatābhāvasya vṛttyākārasya viṣayaṃ prati kramo 'kṣopo 'vasthānaṃ vṛkṣaśakunivat ||

3.0३.०

तस्मिन् निर्वृत्ते महेश्वरे युक्तो नित्य इत्युच्यते ॥ (३।०)

tasmin nirvṛtte maheśvare yukto nitya ityucyate ||

4.0४.०

आत्मा इति क्षेत्रज्ञमाह ॥ (४।०)

ātmā iti kṣetrajñamāha ||

5.0५.०

कथं गम्यते ॥ (५।०)

kathaṃ gamyate ||

6.0६.०

चित्तस्थित्युपदेशाद् योगार्थं विद्याचरणोपदेशाद् असङ्गयोगियुक्तात्माजमैत्रादीनां चेतने सम्भवात् न त्व् अचेतनेषु कार्यकरणप्रधानादिषु ॥ (६।०)

cittasthityupadeśād yogārthaṃ vidyācaraṇopadeśād asaṅgayogiyuktātmājamaitrādīnāṃ cetane sambhavāt na tv acetaneṣu kāryakaraṇapradhānādiṣu ||

7.0७.०

तस्मिंश् चेतने आत्मशब्दः ॥ (७।०)

tasmiṃś cetane ātmaśabdaḥ ||

8.0८.०

आत्मा च कस्मात् ॥ (८।०)

ātmā ca kasmāt ||

9.0९.०

अततीत्यात्मा ॥ (९।०)

atatītyātmā ||

10.0१०.०

आपूर्य कार्यकरणं विषयांश् चेतयतीत्य् आत्मा ॥ (१०।०)

āpūrya kāryakaraṇaṃ viṣayāṃś cetayatīty ātmā ||

11.1११.१

उक्तं हि । (११।१)

uktaṃ hi |

11.2११.२

यद् आप्नोति यद् आदत्ते यच् चात्ति विषयान् पुनः । (११।२)

yad āpnoti yad ādatte yac cātti viṣayān punaḥ |

11.3११.३

यच् चास्य सततं भावः तस्मादात्मेति संज्ञितः ॥ (११।३)

yac cāsya satataṃ bhāvaḥ tasmādātmeti saṃjñitaḥ ||

12.0१२.०

स च श्रोता स्प्रष्टा द्रष्टा रसयिता घ्राता मन्ता वक्ता बोद्धा इत्येवमादिः ॥ (१२।०)

sa ca śrotā spraṣṭā draṣṭā rasayitā ghrātā mantā vaktā boddhā ityevamādiḥ ||

13.1१३.१

उक्तं हि । (१३।१)

uktaṃ hi |

13.2१३.२

पुरुषश् चेतनो भोक्ता क्षेत्रज्ञः पुद्गलो जनः । (१३।२)

puruṣaś cetano bhoktā kṣetrajñaḥ pudgalo janaḥ |

13.3१३.३

अणुर् वेदो ऽमृतः साक्षी जीवात्मा परिभूः परः ॥ (१३।३)

aṇur vedo 'mṛtaḥ sākṣī jīvātmā paribhūḥ paraḥ ||

14.1१४.१

इति । (१४।१)

iti |

14.2१४.२

तस्य सुखदुःखेच्छाद्वेषप्रयत्नचैतन्यादिभिर् लिङ्गैर् अधिगमः क्रियत इत्यर्थः ॥ (१४।२)

tasya sukhaduḥkhecchādveṣaprayatnacaitanyādibhir liṅgair adhigamaḥ kriyata ityarthaḥ ||

15.0१५.०

आह किं लक्षणत्रयमेवास्य युक्तस्योच्यते ॥ (१५।०)

āha kiṃ lakṣaṇatrayamevāsya yuktasyocyate ||

16.0१६.०

न यस्मादाह ॥ (१६।०)

na yasmādāha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

PABh zu PāśupSūtra, 5, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit