PABh zu PāśupSūtra, 5, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
नित्यत्वं नाम सति विभुत्वे पुरुषेश्वरयोर् मनसा सह गतस्यात्मताभावस्य वृत्त्याकारस्य विषयं प्रति क्रमो ऽक्षोपो ऽवस्थानं वृक्षशकुनिवत् ॥ (२।०)
nityatvaṃ nāma sati vibhutve puruṣeśvarayor manasā saha gatasyātmatābhāvasya vṛttyākārasya viṣayaṃ prati kramo 'kṣopo 'vasthānaṃ vṛkṣaśakunivat ||
तस्मिन् निर्वृत्ते महेश्वरे युक्तो नित्य इत्युच्यते ॥ (३।०)
tasmin nirvṛtte maheśvare yukto nitya ityucyate ||
चित्तस्थित्युपदेशाद् योगार्थं विद्याचरणोपदेशाद् असङ्गयोगियुक्तात्माजमैत्रादीनां चेतने सम्भवात् न त्व् अचेतनेषु कार्यकरणप्रधानादिषु ॥ (६।०)
cittasthityupadeśād yogārthaṃ vidyācaraṇopadeśād asaṅgayogiyuktātmājamaitrādīnāṃ cetane sambhavāt na tv acetaneṣu kāryakaraṇapradhānādiṣu ||
आपूर्य कार्यकरणं विषयांश् चेतयतीत्य् आत्मा ॥ (१०।०)
āpūrya kāryakaraṇaṃ viṣayāṃś cetayatīty ātmā ||
यद् आप्नोति यद् आदत्ते यच् चात्ति विषयान् पुनः । (११।२)
yad āpnoti yad ādatte yac cātti viṣayān punaḥ |
यच् चास्य सततं भावः तस्मादात्मेति संज्ञितः ॥ (११।३)
yac cāsya satataṃ bhāvaḥ tasmādātmeti saṃjñitaḥ ||
स च श्रोता स्प्रष्टा द्रष्टा रसयिता घ्राता मन्ता वक्ता बोद्धा इत्येवमादिः ॥ (१२।०)
sa ca śrotā spraṣṭā draṣṭā rasayitā ghrātā mantā vaktā boddhā ityevamādiḥ ||
पुरुषश् चेतनो भोक्ता क्षेत्रज्ञः पुद्गलो जनः । (१३।२)
puruṣaś cetano bhoktā kṣetrajñaḥ pudgalo janaḥ |
अणुर् वेदो ऽमृतः साक्षी जीवात्मा परिभूः परः ॥ (१३।३)
aṇur vedo 'mṛtaḥ sākṣī jīvātmā paribhūḥ paraḥ ||
तस्य सुखदुःखेच्छाद्वेषप्रयत्नचैतन्यादिभिर् लिङ्गैर् अधिगमः क्रियत इत्यर्थः ॥ (१४।२)
tasya sukhaduḥkhecchādveṣaprayatnacaitanyādibhir liṅgair adhigamaḥ kriyata ityarthaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.