पञ्चार्थभाष्यPañcārthabhāṣya

PABh zu PāśupSūtra, 4, 6

104 of 168 · 29 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

अत्र बुद्ध्या अन्तःकरणानां श्रोत्रादीनां च बाह्यानां वृत्तिविभ्रमः कर्तव्योऽसति विषये विषयग्रहणम् ॥ (१।०)

atra buddhyā antaḥkaraṇānāṃ śrotrādīnāṃ ca bāhyānāṃ vṛttivibhramaḥ kartavyo'sati viṣaye viṣayagrahaṇam ||

2.1२.१

अत्र । (२।१)

atra |

2.2२.२

पञ्चोन्मादाः समाख्याता वातपित्तकफात्मकाः । (२।२)

pañconmādāḥ samākhyātā vātapittakaphātmakāḥ |

2.3२.३

चतुर्थः संनिपातस्तु अभिघातस्तु पञ्चमः ॥ (२।३)

caturthaḥ saṃnipātastu abhighātastu pañcamaḥ ||

3.0३.०

एवं ग्रहबहुत्वे सति यो ऽयं वातपित्तश्लेष्मणां समूहः सांनिपातिकोऽयं महाग्रहः ॥ (३।०)

evaṃ grahabahutve sati yo 'yaṃ vātapittaśleṣmaṇāṃ samūhaḥ sāṃnipātiko'yaṃ mahāgrahaḥ ||

4.0४.०

एवं साधनप्रयोगः कर्तव्यः ॥ (४।०)

evaṃ sādhanaprayogaḥ kartavyaḥ ||

5.0५.०

तत्र यदि कश्चिद् ज्ञानजिज्ञासनार्थं दयार्थम् अनुग्रहार्थं वा पृच्छति तं निवर्तयित्वा ब्रूयात् समयतः प्रविशस्वेति ॥ (५।०)

tatra yadi kaścid jñānajijñāsanārthaṃ dayārtham anugrahārthaṃ vā pṛcchati taṃ nivartayitvā brūyāt samayataḥ praviśasveti ||

6.0६.०

ततो द्वारेण प्रविश्य विपरीतम् अविपरीतं वा यदि कश्चिद् ब्रूयात् को भवानिति ततो वक्तव्यं माहेश्वरोऽहं कौमारो ऽहमिति दुरत्ययं कृतं च ममानेनेति ॥ (६।०)

tato dvāreṇa praviśya viparītam aviparītaṃ vā yadi kaścid brūyāt ko bhavāniti tato vaktavyaṃ māheśvaro'haṃ kaumāro 'hamiti duratyayaṃ kṛtaṃ ca mamāneneti ||

7.0७.०

ततो जिघांसनार्थं मया स्पृष्टो न तु विषयक्रीडार्थं वा ॥ (७।०)

tato jighāṃsanārthaṃ mayā spṛṣṭo na tu viṣayakrīḍārthaṃ vā ||

8.0८.०

ततः परिवर्जयति इत्येवं लौकिकपरीक्षकाणां सम्मोहनार्थम् उक्तम् उन्मत्तवद् इति ॥ (८।०)

tataḥ parivarjayati ityevaṃ laukikaparīkṣakāṇāṃ sammohanārtham uktam unmattavad iti ||

9.0९.०

किंचिदुन्मत्तप्रेतवत् तस्यान्तःकरणादिवृत्तिविभ्रममात्रं परिगृह्यते ॥ (९।०)

kiṃcidunmattapretavat tasyāntaḥkaraṇādivṛttivibhramamātraṃ parigṛhyate ||

10.0१०.०

एक इत्य् असंवहता चिन्त्यते ॥ (१०।०)

eka ity asaṃvahatā cintyate ||

11.0११.०

एकेनेतरेभ्यो विच्छिन्नेनासहायेनेत्य् अर्थः आह एकेन किं कर्तव्यमिति ॥ (११।०)

ekenetarebhyo vicchinnenāsahāyenety arthaḥ āha ekena kiṃ kartavyamiti ||

12.0१२.०

उच्यते विहर्तव्यम् ॥ (१२।०)

ucyate vihartavyam ||

13.0१३.०

यस्मादाह विचरेत ॥ (१३।०)

yasmādāha vicareta ||

14.0१४.०

अत्र विर्विस्तरे ॥ (१४।०)

atra virvistare ||

15.0१५.०

चरेत्यार्जनम् अधिकुरुते धर्मार्जने ॥ (१५।०)

caretyārjanam adhikurute dharmārjane ||

16.0१६.०

ईत इत्याज्ञायां नियोगे च ॥ (१६।०)

īta ityājñāyāṃ niyoge ca ||

17.0१७.०

विस्तरनियोग विशेषतश्च विहर्तव्यमित्यर्थः ॥ (१७।०)

vistaraniyoga viśeṣataśca vihartavyamityarthaḥ ||

18.0१८.०

आह क्व विहर्तव्यमिति ॥ (१८।०)

āha kva vihartavyamiti ||

19.0१९.०

उच्यते लोके ॥ (१९।०)

ucyate loke ||

20.0२०.०

त्रिवर्णाश्रमिषु लोकसंज्ञा न तु ब्रह्मलोकादिषु ॥ (२०।०)

trivarṇāśramiṣu lokasaṃjñā na tu brahmalokādiṣu ||

21.0२१.०

कस्मात् ॥ (२१।०)

kasmāt ||

22.0२२.०

उत्कृष्टेष्व् असंभवात् ॥ (२२।०)

utkṛṣṭeṣv asaṃbhavāt ||

23.0२३.०

लोके इति सामीपिकं संनिधानम् ॥ (२३।०)

loke iti sāmīpikaṃ saṃnidhānam ||

24.0२४.०

परवर्णा लोकास्तेषु तदध्यक्षेषु विहर्तव्यमित्यर्थः ॥ (२४।०)

paravarṇā lokāsteṣu tadadhyakṣeṣu vihartavyamityarthaḥ ||

25.0२५.०

आह कां वृत्तिमास्थाय लोके विहर्तव्यम् सर्वभक्षमेव ॥ (२५।०)

āha kāṃ vṛttimāsthāya loke vihartavyam sarvabhakṣameva ||

26.0२६.०

उच्यते न ॥ (२६।०)

ucyate na ||

27.0२७.०

यस्मादाह ॥ (२७।०)

yasmādāha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

PABh zu PāśupSūtra, 4, 6

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit