पञ्चार्थभाष्यPañcārthabhāṣya

PABh zu PāśupSūtra, 2, 11

56 of 168 · 25 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

तत्रोभयं द्वयं समस्तम् इत्यर्थः ॥ (१।०)

tatrobhayaṃ dvayaṃ samastam ityarthaḥ ||

2.0२.०

तुशब्दो देवपितृषु वैशेषिकं कारणत्वं व्यावर्तयति रुद्रे इति कारणापदेशम् ॥ (२।०)

tuśabdo devapitṛṣu vaiśeṣikaṃ kāraṇatvaṃ vyāvartayati rudre iti kāraṇāpadeśam ||

3.0३.०

रुद्रस्य रुद्रत्वं पूर्वोक्तम् ॥ (३।०)

rudrasya rudratvaṃ pūrvoktam ||

4.0४.०

रुद्र इति वैषयिकं संनिधानम् ॥ (४।०)

rudra iti vaiṣayikaṃ saṃnidhānam ||

5.0५.०

अत्र शक्तिर्विषय इत्य् अनर्थान्तरम् ॥ (५।०)

atra śaktirviṣaya ity anarthāntaram ||

6.0६.०

ते देवपितरो रुद्रशक्त्यां हार्यधार्यकार्यत्वेन वर्तन्ते आधीयन्ते विषये वर्तन्त इत्यर्थः ॥ (६।०)

te devapitaro rudraśaktyāṃ hāryadhāryakāryatvena vartante ādhīyante viṣaye vartanta ityarthaḥ ||

7.2७.२

देवाः पितरश्च ॥ (७।२)

devāḥ pitaraśca ||

8.0८.०

तत्र देवा इति ऋभुषु ब्रह्मादिपिशाचान्तेषु मनुष्यतिर्यग्योनिवर्जं सामान्यसंज्ञा ॥ (८।०)

tatra devā iti ṛbhuṣu brahmādipiśācānteṣu manuṣyatiryagyonivarjaṃ sāmānyasaṃjñā ||

9.0९.०

विधिवत् ॥ (९।०)

vidhivat ||

10.0१०.०

पितर इति विशेषसंज्ञा भस्मस्नानादिवद् इत्यर्थः ॥ (१०।०)

pitara iti viśeṣasaṃjñā bhasmasnānādivad ityarthaḥ ||

11.0११.०

ब्राह्मणदेवदत्तादिवच् च ॥ (११।०)

brāhmaṇadevadattādivac ca ||

12.0१२.०

अत्राह सामान्यविशेषसंज्ञाभिधाने किं प्रयोजनमिति चेत् ॥ (१२।०)

atrāha sāmānyaviśeṣasaṃjñābhidhāne kiṃ prayojanamiti cet ||

13.0१३.०

तदुच्यते त्रिविधस्यापि कार्यस्य रुद्रे हार्यधार्यकार्यज्ञापनार्थं किंच कालक्रियास्वाहास्वधामन्त्रान्यत्वदर्शनाद् देवपितृयजनापहृतचित्तव्यावर्तनार्थत्वाच् च ॥ (१३।०)

taducyate trividhasyāpi kāryasya rudre hāryadhāryakāryajñāpanārthaṃ kiṃca kālakriyāsvāhāsvadhāmantrānyatvadarśanād devapitṛyajanāpahṛtacittavyāvartanārthatvāc ca ||

14.0१४.०

तस्माद् अन्यानन्यत्वेनापि व्याख्यानम् अदुष्टम् ॥ (१४।०)

tasmād anyānanyatvenāpi vyākhyānam aduṣṭam ||

15.0१५.०

चशब्दोऽभ्यधिकत्वे ॥ (१५।०)

caśabdo'bhyadhikatve ||

16.0१६.०

देवपितृवत् सत्त्वस्य त्रिविधस्यापि कार्यस्येश्वरे प्रतिष्ठाप्रसवसंयोगवियोगसुखमोहबन्धमोक्षदातृत्वेन च स एव परं कारणं समस्तत्वेनाप्यते इत्येवं चशब्दोऽभ्यधिकत्वे द्रष्टव्यः तस्माद् दुःखान्तार्थिना ते देवपितरो न यष्टव्याः ॥ (१६।०)

devapitṛvat sattvasya trividhasyāpi kāryasyeśvare pratiṣṭhāprasavasaṃyogaviyogasukhamohabandhamokṣadātṛtvena ca sa eva paraṃ kāraṇaṃ samastatvenāpyate ityevaṃ caśabdo'bhyadhikatve draṣṭavyaḥ tasmād duḥkhāntārthinā te devapitaro na yaṣṭavyāḥ ||

17.0१७.०

तदर्थे भगवान् महेश्वरो यष्टव्य इत्यर्थः ॥ (१७।०)

tadarthe bhagavān maheśvaro yaṣṭavya ityarthaḥ ||

18.0१८.०

अत्रेदम् आनुषङ्गिकं कार्यकारणप्रकरणं परिसमाप्तम् ॥ (१८।०)

atredam ānuṣaṅgikaṃ kāryakāraṇaprakaraṇaṃ parisamāptam ||

19.0१९.०

अत उत्तरस्य विधिप्रकरणस्य सत्यपि पदार्थवैलक्षण्ये साध्यसाधनभावाद् यजनेन सह सम्बन्धं करिष्यामः ॥ (१९।०)

ata uttarasya vidhiprakaraṇasya satyapi padārthavailakṣaṇye sādhyasādhanabhāvād yajanena saha sambandhaṃ kariṣyāmaḥ ||

20.0२०.०

कस्मात् ॥ (२०।०)

kasmāt ||

21.0२१.०

इह पुरस्तादुक्तम् उभयथा यष्टव्यः देववत् पितृवच् च ॥ (२१।०)

iha purastāduktam ubhayathā yaṣṭavyaḥ devavat pitṛvac ca ||

22.0२२.०

यत्र पूर्वं देवपितृभ्यो व्यावर्तितया भक्त्या महेश्वरं यजतोऽनवगमात् स्वात्मेश्वरसंयोगं योगं प्राप्स्यसि तत्फलं वक्ष्यामः ॥ (२२।०)

yatra pūrvaṃ devapitṛbhyo vyāvartitayā bhaktyā maheśvaraṃ yajato'navagamāt svātmeśvarasaṃyogaṃ yogaṃ prāpsyasi tatphalaṃ vakṣyāmaḥ ||

23.0२३.०

येन च बलेनोपबृंहितस्य तत्रैव यजने उद्योगोऽभिनिवेशश्च भविष्यति तद् बलं वक्ष्यामः ॥ (२३।०)

yena ca balenopabṛṃhitasya tatraiva yajane udyogo'bhiniveśaśca bhaviṣyati tad balaṃ vakṣyāmaḥ ||

24.0२४.०

तद्बलप्राप्तौ चोपायं वक्ष्यामः ॥ (२४।०)

tadbalaprāptau copāyaṃ vakṣyāmaḥ ||

25.0२५.०

तदुच्यते ॥ (२५।०)

taducyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

PABh zu PāśupSūtra, 2, 11

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit