पञ्चार्थभाष्यPañcārthabhāṣya
PABh zu PāśupSūtra, 5, 25
147 of 168 · 35 verses
Select a line for its word-by-word analysis.
1.0१.०तत्र हृदि इत्यात्मपर्यायः ॥ (१।०)
tatra hṛdi ityātmaparyāyaḥ ||
3.0३.०पूर्वोत्तरसामर्थ्यात् ॥ (३।०)
4.0४.०यो ऽर्थो यत्र मिलति स तत्र स्थापयितव्यः स एवार्थो धारयितव्यः ॥ (४।०)
yo 'rtho yatra milati sa tatra sthāpayitavyaḥ sa evārtho dhārayitavyaḥ ||
5.1५.१किंच वेदप्रामाण्यादुक्तम् । (५।१)
kiṃca vedaprāmāṇyāduktam |
5.2५.२अङ्गादङ्गात् सम्भवसि हृदयाद् अधिजायसे । (५।२)
aṅgādaṅgāt sambhavasi hṛdayād adhijāyase |
5.3५.३आत्मा वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतम् ॥ (५।३)
ātmā vai putranāmāsi sa jīva śaradaḥ śatam ||
6.1६.१अन्यत्रापि आत्मा विजायते पुत्र आत्मा वै आत्मनः पिता । (६।१)
anyatrāpi ātmā vijāyate putra ātmā vai ātmanaḥ pitā |
6.2६.२आत्मप्रजो भविष्यामि परमं हृदयं हि सः ॥ (६।२)
ātmaprajo bhaviṣyāmi paramaṃ hṛdayaṃ hi saḥ ||
7.0७.०अतो हृदयमात्मेत्युक्तम् ॥ (७।०)
ato hṛdayamātmetyuktam ||
8.0८.०प्रकुरुते भावं बुद्धिरध्यवसायिताम् ॥ (८।०)
prakurute bhāvaṃ buddhiradhyavasāyitām ||
9.0९.०हृदयं प्रियाप्रिये वेत्ति त्रिविधा करणस्थितिः ॥ (९।०)
hṛdayaṃ priyāpriye vetti trividhā karaṇasthitiḥ ||
10.0१०.०तथा लोकेऽपि सन्ति वक्तारो हृदयं ते ज्ञास्यति ॥ (१०।०)
tathā loke'pi santi vaktāro hṛdayaṃ te jñāsyati ||
13.0१३.०अतोऽवगम्यते हृदीत्यात्मपर्यायः ॥ (१३।०)
ato'vagamyate hṛdītyātmaparyāyaḥ ||
14.0१४.०हृदीति औपश्लेषिकं संनिधानम् ॥ (१४।०)
hṛdīti aupaśleṣikaṃ saṃnidhānam ||
15.0१५.०अत्र तु ॐकारो धार्यो नात्मा किंतु य एवात्मन्यात्मभावः ॥ (१५।०)
atra tu oṃkāro dhāryo nātmā kiṃtu ya evātmanyātmabhāvaḥ ||
16.0१६.०तस्य्ॐकारात् प्रच्युतस्य विषयेभ्यो वृत्तिविकारमात्रेण गतस्य प्रत्यानयनं प्रत्याहारः ॥ (१६।०)
tasyoṃkārāt pracyutasya viṣayebhyo vṛttivikāramātreṇa gatasya pratyānayanaṃ pratyāhāraḥ ||
17.0१७.०प्रत्याहृत्य हृदि धारणा कर्तव्या ॥ (१७।०)
pratyāhṛtya hṛdi dhāraṇā kartavyā ||
18.0१८.०धार्यं च्ॐकारानुचिन्तनम् ॥ (१८।०)
dhāryaṃ coṃkārānucintanam ||
19.0१९.०तत्रैव सुदीर्घकालम् अवस्थानमध्ययनम् ॥ (१९।०)
tatraiva sudīrghakālam avasthānamadhyayanam ||
20.0२०.०तद्धारणाहितं परं ध्यानम् ॥ (२०।०)
taddhāraṇāhitaṃ paraṃ dhyānam ||
21.0२१.०निष्ठायोगस्तु स्थापयित्वेति वक्ष्यामः ॥ (२१।०)
niṣṭhāyogastu sthāpayitveti vakṣyāmaḥ ||
24.0२४.०तस्य सप्तम्यन्ते कुर्वीतेति भवति ॥ (२४।०)
tasya saptamyante kurvīteti bhavati ||
26.0२६.०ईत इत्याज्ञायां नियोगे च ॥ (२६।०)
īta ityājñāyāṃ niyoge ca ||
27.0२७.०पादजानुकटिनासिकादिस्थानेषु धारणाकर्तव्यताप्रतिषेधार्थो नियोगः ॥ (२७।०)
pādajānukaṭināsikādisthāneṣu dhāraṇākartavyatāpratiṣedhārtho niyogaḥ ||
28.0२८.०हृदि धार्या नान्यत्रेत्यर्थः ॥ (२८।०)
hṛdi dhāryā nānyatretyarthaḥ ||
29.0२९.०आह ॐकारः किं परप विष्णुरुमा कुमारश्च चतस्रो ऽर्धमात्रा वा ॥ (२९।०)
āha oṃkāraḥ kiṃ parapa viṣṇurumā kumāraśca catasro 'rdhamātrā vā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.