पञ्चार्थभाष्यPañcārthabhāṣya

PABh zu PāśupSūtra, 2, 6

51 of 168 · 30 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

अत्र सर्वशब्दो विद्यादिकार्यनिरवशेषवाची द्रष्टव्यः ॥ (१।०)

atra sarvaśabdo vidyādikāryaniravaśeṣavācī draṣṭavyaḥ ||

2.0२.०

कामिक इत्यत्रापि नस्त्रिकं चिन्त्यते ॥ (२।०)

kāmika ityatrāpi nastrikaṃ cintyate ||

3.0३.०

कामी कामः काम्यमिति च तत्र कामी ईश्वरः ॥ (३।०)

kāmī kāmaḥ kāmyamiti ca tatra kāmī īśvaraḥ ||

4.0४.०

कामोऽस्येच्छा ॥ (४।०)

kāmo'syecchā ||

5.0५.०

काम्यं विद्यादिकार्यम् ॥ (५।०)

kāmyaṃ vidyādikāryam ||

6.0६.०

तदक्रमेण क्रमशो वा यथेष्टमुत्पादयति ॥ (६।०)

tadakrameṇa kramaśo vā yatheṣṭamutpādayati ||

7.0७.०

कस्मात् ॥ (७।०)

kasmāt ||

8.0८.०

कामित्वात् ॥ (८।०)

kāmitvāt ||

9.0९.०

अकर्मापेक्षित्वं चास्यात एव सिद्धम् ॥ (९।०)

akarmāpekṣitvaṃ cāsyāta eva siddham ||

10.0१०.०

कर्मकामिनश्च महेश्वरमपेक्षन्ते न तु भगवानीश्वरः कर्म पुरुषं वापेक्षते ॥ (१०।०)

karmakāminaśca maheśvaramapekṣante na tu bhagavānīśvaraḥ karma puruṣaṃ vāpekṣate ||

11.0११.०

अतो न कर्मापेक्ष ईश्वरः ॥ (११।०)

ato na karmāpekṣa īśvaraḥ ||

12.0१२.०

इतिशब्दोऽर्थानां निर्वचनत्वात् प्रकरणपरिसमाप्त्यर्थः ॥ (१२।०)

itiśabdo'rthānāṃ nirvacanatvāt prakaraṇaparisamāptyarthaḥ ||

13.0१३.०

आह कामित्वं तत्त्ववैधर्म्यं कुर्यात् ॥ (१३।०)

āha kāmitvaṃ tattvavaidharmyaṃ kuryāt ||

14.0१४.०

कार्यत्वेन वा परिणामित्वम् आत्मनो बन्धमोक्षविपर्ययं वा कुर्यात् ॥ (१४।०)

kāryatvena vā pariṇāmitvam ātmano bandhamokṣaviparyayaṃ vā kuryāt ||

15.0१५.०

तदुच्यते यस्मादाह आङ् इति ॥ (१५।०)

taducyate yasmādāha āṅ iti ||

16.0१६.०

आङ् इति कार्यकारणत्वम् आत्मनो मुक्तानां च मर्यादा ॥ (१६।०)

āṅ iti kāryakāraṇatvam ātmano muktānāṃ ca maryādā ||

17.0१७.०

तदुच्यते उत्पाद्यानुग्राह्यतिरोभाव्यकल्पकत्वाभावकत्वेनापरिणामित्वम् आत्मनो मुक्तानां च पुनर्दुःखैर् असंयोजनम् इत्येषा कारणमर्यादा ॥ (१७।०)

taducyate utpādyānugrāhyatirobhāvyakalpakatvābhāvakatvenāpariṇāmitvam ātmano muktānāṃ ca punarduḥkhair asaṃyojanam ityeṣā kāraṇamaryādā ||

18.0१८.०

स्थाप्या च कार्यमर्यादा ॥ (१८।०)

sthāpyā ca kāryamaryādā ||

19.0१९.०

तदुच्यते उत्पाद्यानुग्राह्यतिरोभाव्यकाल्प्यविकार्यमर्यादा ॥ (१९।०)

taducyate utpādyānugrāhyatirobhāvyakālpyavikāryamaryādā ||

20.0२०.०

तदन्यचोद्याधिष्ठेयत्वं च ॥ (२०।०)

tadanyacodyādhiṣṭheyatvaṃ ca ||

21.0२१.०

चक्षिङ् कथने ॥ (२१।०)

cakṣiṅ kathane ||

22.0२२.०

भगवता कार्येभ्यो भवता रुद्रेणाचक्षितम् ॥ (२२।०)

bhagavatā kāryebhyo bhavatā rudreṇācakṣitam ||

23.0२३.०

भगवतो महेश्वरस्य शक्तिः सनातनी ॥ (२३।०)

bhagavato maheśvarasya śaktiḥ sanātanī ||

24.0२४.०

तद्विद्यादिकार्यं कलितम् इत्येषोऽर्थः ॥ (२४।०)

tadvidyādikāryaṃ kalitam ityeṣo'rthaḥ ||

25.0२५.०

तथा चोक्तं वर्णितमित्यर्थः ॥ (२५।०)

tathā coktaṃ varṇitamityarthaḥ ||

26.0२६.०

अत्रेदमाधिकारिकं कार्यकारणप्रकरणं परिसमाप्तमिति ॥ (२६।०)

atredamādhikārikaṃ kāryakāraṇaprakaraṇaṃ parisamāptamiti ||

27.0२७.०

किं नाम कामित्वं रुद्रकामित्वं च ॥ (२७।०)

kiṃ nāma kāmitvaṃ rudrakāmitvaṃ ca ||

28.0२८.०

एतदेव कारणे महाभाग्यम् आहोस्विदन्यदस्ति ॥ (२८।०)

etadeva kāraṇe mahābhāgyam āhosvidanyadasti ||

29.0२९.०

उच्यते अस्ति ॥ (२९।०)

ucyate asti ||

30.0३०.०

यस्मादाह ॥ (३०।०)

yasmādāha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

PABh zu PāśupSūtra, 2, 6

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit