नमस्कृत्वाप्रमेयाय विष्णवे कूर्मरूपिणे । (१।१)

पुराणं सम्प्रवक्ष्यामि यदुक्तं विश्वयोनिना ॥ (१।२)

सत्रान्ते सूतमनघं नैमिषीया महर्षयः । (२।१)

पुराणसंहितां पुण्यां पप्रच्छू रोमहर्षणम् ॥ (२।२)

त्वया सूत महाबुद्धे भगवान् ब्रह्मवित्तमः । (३।१)

इतिहासपुराणार्थं व्यासः सम्यगुपासितः ॥ (३।२)

तस्य ते सर्वरोमाणि वचसा हृषितानि यत् । (४।१)

द्वैपायनस्य भगवांस्ततो वै रोमहर्षणः ॥ (४।२)

भवन्तमेव भगवान् व्याजहार स्वयं प्रभुः । (५।१)

मुनीनां संहितां वक्तुं व्यासः पौराणिकीं पुरा ॥ (५।२)

त्वं हि स्वायंभुवे यज्ञे सुत्याहे वितते हरिः । (६।१)

सम्भूतः संहितां वक्तुं स्वांशेन पुरुषोत्तमः ॥ (६।२)

तस्माद् भवन्तं पृच्छामः पुराणं कौर्ममुत्तमम् । (७।१)

वक्तुमर्हसि चास्माकं पुराणार्थविशारद ॥ (७।२)

मुनीनां वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः । (८।१)

प्रणम्य मनसा प्राह गुरुं सत्यवतीसुतम् ॥ (८।२)

रोमहर्षण उवाच । (९।१)

नमस्कृत्वा जगद्योनिं कूर्मरूपधरं हरिम् । (९।२)

वक्ष्ये पौराणिकीं दिव्यां कथां पापप्रणाशिनीम् ॥ (९।३)

यां श्रुत्वा पापकर्मापि गच्छेत परमां गतिम् । (१०।१)

न नास्तिके कथां पुण्यामिमां ब्रूयात् कदाचन ॥ (१०।२)

श्रद्दधानाय शान्ताय धार्मिकाय द्विजातये । (११।१)

इमां कथामनुब्रूयात् साक्षान्नारायणेरिताम् ॥ (११।२)

पुराणस्: लिस्त् अन्द् चोन्तेन्त्स्सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । (१२।१)

वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥ (१२।२)

ब्राह्मं पुराणं प्रथमं पाद्मं वैष्णवमेव च । (१३।१)

शैवं भागवतं चैव भविष्यं नारदीयकम् ॥ (१३।२)

मार्कण्डेयमथाग्नेयं ब्रह्मवैवर्तमेव च । (१४।१)

लैङ्गं तथा च वाराहं स्कान्दं वामनमेव च ॥ (१४।२)

कौर्मं मात्स्यं गारुडं च वायवीयमनन्तरम् । (१५।१)

अष्टादशं समुद्दिष्टं ब्रह्माण्डमिति संज्ञितम् ॥ (१५।२)

अन्यान्युपपुराणानि मुनिभिः कथितानि तु । (१६।१)

अष्टादश पुराणानि श्रुत्वा संक्षेपतो द्विजाः ॥ (१६।२)

आद्यं सनत्कुमारोक्तं नारसिंहमतः परम् । (१७।१)

तृतीयं स्कान्दमुद्दिष्टं कुमारेण तु भाषितम् ॥ (१७।२)

चतुर्थं शिवधर्माख्यं साक्षान्नन्दीशभाषितम् । (१८।१)

दुर्वाससोक्तमाश्चर्यं नारदोक्तमतः परम् ॥ (१८।२)

कापिलं मानवं चैव तथैवोशनसेरितम् । (१९।१)

ब्रह्माण्डं वारुणं चाथ कालिकाह्वयमेव च ॥ (१९।२)

माहेश्वरं तथा साम्बं सौरं सर्वार्थसंचयम् । (२०।१)

पराशरोक्तमपरं मारीचं भार्गवाह्वयम् ॥ (२०।२)

इदं तु पञ्चदशमं पुराणं कौर्ममुत्तमम् । (२१।१)

चतुर्धा संस्थितं पुण्यं संहितानां प्रभेदतः ॥ (२१।२)

ब्राह्मी भगवती सौरी वैष्णवी च प्रकीर्तिताः । (२२।१)

चतस्रः संहिताः पुण्या धर्मकामार्थमोक्षदाः ॥ (२२।२)

इयं तु संहिता ब्राह्मी चतुर्वेदैस्तु संमिता । (२३।१)

भवन्ति षट्सहस्राणि श्लोकानामत्र संख्यया ॥ (२३।२)

यत्र धर्मार्थकामानां मोक्षस्य च मुनीश्वराः । (२४।१)

माहात्म्यमखिलं ब्रह्म ज्ञायते परमेश्वरः ॥ (२४।२)

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । (२५।१)

वंशानुचरितं दिव्याः पुण्याः प्रासङ्गिकीः कथाः ॥ (२५।२)

ब्राह्मणाद्यैरियं धार्या धार्मिकैः शान्तमानसैः । (२६।१)

तामहं वर्तयिष्यामि व्यासेन कथितां पुरा ॥ (२६।२)

ओरिगिन् ओड़् श्रीपुरामृतार्थं दैतेयदानवैः सह देवताः । (२७।१)

मन्थानं मन्दरं कृत्वा ममन्थुः क्षीरसागरम् ॥ (२७।२)

मथ्यमाने तदा तस्मिन् कूर्मरूपी जनार्दनः । (२८।१)

बभार मन्दरं देवो देवानां हितकाम्यया ॥ (२८।२)

देवाश्च तुष्टुवुर्देवं नारदाद्या महर्षयः । (२९।१)

कूर्मरूपधरं दृष्ट्वा साक्षिणं विष्णुमव्ययम् ॥ (२९।२)

तदन्तरे ऽभवद् देवी श्रीर्नारायणवल्लभा । (३०।१)

जग्राह भगवान् विष्णुस्तामेव पुरुषोत्तमः ॥ (३०।२)

तेजसा विष्णुमव्यक्तं नारदाद्या महर्षयः । (३१।१)

मोहिताः सह शक्रेण श्रियो वचनमब्रुवन् ॥ (३१।२)

भगवन् देवदेवेश नारायण जगन्मय । (३२।१)

कैषा देवी विशालाक्षी यथावद् ब्रूहि पृच्छताम् ॥ (३२।२)

श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं विष्णुर्दानवमर्दनः । (३३।१)

प्रोवाच देवीं सम्प्रेक्ष्य नारदादीनकल्मषान् ॥ (३३।२)

इयं सा परमा शक्तिर्मन्मयी ब्रह्मरूपिणी । (३४।१)

माया मम प्रियानन्ता ययेदं मोहितं जगत् ॥ (३४।२)

अनयैव जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । (३५।१)

मोहयामि द्विजश्रेष्ठा ग्रसामि विसृजामि च ॥ (३५।२)

उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतानामागतिं गतिम् । (३६।१)

विज्ञायान्वीक्ष्य चात्मानं तरन्ति विपुलामिमाम् ॥ (३६।२)

अस्यास्त्वंशानधिष्ठाय शक्तिमन्तो ऽभवन् द्विजाः । (३७।१)

ब्रह्मेशानादयो देवाः सर्वशक्तिरियं मम ॥ (३७।२)

सैषा सर्वजगत्सूतिः प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका । (३८।१)

प्रागेव मत्तः संजाता श्रीकल्पे पद्मवासिनी ॥ (३८।२)

चतुर्भुजा शङ्खचक्रपद्महस्ता शुभान्विता । (३९।१)

कोटिसूर्यप्रतीकाशा मोहिनी सर्वदेहिनाम् ॥ (३९।२)

नालं देवा न पितरो मानवा वसवो ऽपि च । (४०।१)

मायामेतां समुत्तर्तुं ये चान्ये भुवि देहिनः ॥ (४०।२)

इत्युक्तो वासुदेवेन मुनयो विष्णुमब्रुवन् । (४१।१)

स्तोर्य् ओड़् इन्द्रद्युम्नब्रूहि त्वं पुण्डरीकाक्ष यदि कालत्रये ऽपि च । (४१।२)

को वा तरति तां मायां दुर्जयां देवनिर्मिताम् ॥ (४१।३)

अथोवाच हृषीकेशो मुनीन् मुनिगणार्चितः । (४२।१)

अस्ति द्विजातिप्रवर इन्द्रद्युम्न इति श्रुतः ॥ (४२।२)

पूर्वजन्मनि राजासावधृष्यः शङ्करादिभिः । (४३।१)

दृष्ट्वा मां कूर्मसंस्थानं श्रुत्वा पौराणिकीं स्वयम् । (४३।२)

संहितां मन्मुखाद् दिव्यां पुरस्कृत्य मुनीश्वरान् ॥ (४३।३)

ब्रह्माणं च महादेवं देवांश्चान्यान् स्वशक्तिभिः । (४४।१)

मच्छक्तौ संस्थितान् बुद्ध्वा मामेव शरणं गतः ॥ (४४।२)

संभाषितो मया चाथ विप्रयोनिं गमिष्यसि । (४५।१)

इन्द्रद्युम्न इति ख्यातो जातिं स्मरसि पौर्विकीम् ॥ (४५।२)

सर्वेषामेव भूतानां देवानामप्यगोचरम् । (४६।१)

वक्तव्यं यद् गुह्यतमं दास्ये ज्ञानं तवानघ । (४६।२)

लब्ध्वा तन्मामकं ज्ञानं मामेवान्ते प्रवेक्ष्यसि ॥ (४६।३)

अंशान्तरेण भूम्यां त्वं तत्र तिष्ठ सुनिर्वृतः । (४७।१)

वैवस्वते ऽन्तरे ऽतीते कार्यार्थं मां प्रवेक्ष्यसि ॥ (४७।२)

मां प्रणम्य पुरीं गत्वा पालयामास मेदिनीम् । (४८।१)

कालधर्मं गतः कालाच्छ्वेतद्वीपे मया सह ॥ (४८।२)

भुक्त्वा तान् वैष्णवान् भोगान् योगिनामप्यगोचरान् । (४९।१)

मदाज्ञया मुनिश्रेष्ठा जज्ञे विप्रकुले पुनः ॥ (४९।२)

ज्ञात्वा मां वासुदेवाख्यं यत्र द्वे निहिते ऽक्षरे । (५०।१)

विद्याविद्ये गूढरूपे यत्तद् ब्रह्म परं विदुः ॥ (५०।२)

सो ऽर्चयामास भूतानामाश्रयं परमेश्वरम् । (५१।१)

व्रतोपवासनियमैर् होमैर् ब्राह्मणतर्पणैः ॥ (५१।२)

तदाशीस्तन्नमस्कारस्तन्निष्ठस्तत्परायणः । (५२।१)

आराधयन् महादेवं योगिनां हृदि संस्थितम् ॥ (५२।२)

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचित् परमा कला । (५३।१)

स्वरूपं दर्शयामास दिव्यं विष्णुसमुद्भवम् ॥ (५३।२)

दृष्ट्वा प्रणम्य शिरसा विष्णोर्भगवतः प्रियाम् । (५४।१)

संस्तूय विविधैः स्तोत्रैः कृताञ्जलिरभाषत ॥ (५४।२)

इन्द्रद्युम्न उवाच । (५५।१)

का त्वं देवि विशालाक्षि विष्णुचिह्नाङ्किते शुभे । (५५।२)

याथातथ्येन वै भावं तवेदानीं ब्रवीहि मे ॥ (५५।३)

तस्य तद् वाक्यमाकर्ण्य सुप्रसन्ना सुमङ्गला । (५६।१)

हसन्ती संस्मरन् विष्णुं प्रियं ब्राह्मणमब्रवीत् ॥ (५६।२)

न मां पश्यन्ति मुनयो देवाः शक्रपुरोगमाः । (५७।१)

नारायणात्मिका चैका मायाहं तन्मया परा ॥ (५७।२)

न मे नारायणाद् भेदो विद्यते हि विचारतः । (५८।१)

तन्मयाहं परं ब्रह्म स विष्णुः परमेश्वरः ॥ (५८।२)

ये ऽर्चयन्तीह भूतानामाश्रयं परमेश्वरम् । (५९।१)

ज्ञानेन कर्मयोगेन न तेषां प्रभवाम्यहम् ॥ (५९।२)

तस्मादनादिनिधनं कर्मयोगपरायणः । (६०।१)

ज्ञानेनाराधयानन्तं ततो मोक्षमवाप्स्यसि ॥ (६०।२)

इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठ इन्द्रद्युम्नो महामतिः । (६१।१)

प्रणम्य शिरसा देवीं प्राञ्जलिः पुनरब्रवीत् ॥ (६१।२)

कथं स भगवानीशः शाश्वतो निष्कलो ऽच्युतः । (६२।१)

ज्ञातुं हि शक्यते देवि ब्रूहि मे परमेश्वरि ॥ (६२।२)

एवम् उक्ताथ विप्रेण देवी कमलवासिनी । (६३।१)

साक्षान्नारायणो ज्ञानं दास्यतीत्याह तं मुनिम् ॥ (६३।२)

उभाभ्यामथ हस्ताभ्यां संस्पृश्य प्रणतं मुनिम् । (६४।१)

स्मृत्वा परात्परं विष्णुं तत्रैवान्तरधीयत ॥ (६४।२)

सो ऽपि नारायणं द्रष्टुं परमेण समाधिना । (६५।१)

आराधयद्धृषीकेशं प्रणतार्तिप्रभञ्जनम् ॥ (६५।२)

ततो बहुतिथे काले गते नारायणः स्वयम् । (६६।१)

प्रादुरासीन्महायोगी पीतवासा जगन्मयः ॥ (६६।२)

दृष्ट्वा देवं समायान्तं विष्णुमात्मानमव्ययम् । (६७।१)

जानुभ्यामवनिं गत्वा तुष्टाव गरुडध्वजम् ॥ (६७।२)

इन्द्रद्युम्न उवाच । (६८।१)

यज्ञेशाच्युत गोविन्द माधवानन्त केशव । (६८।२)

कृष्ण विष्णो हृषीकेश तुभ्यं विश्वात्मने नमः ॥ (६८।३)

नमो ऽस्तु ते पुराणाय हरये विश्वमूर्तये । (६९।१)

सर्गस्थितिविनाशानां हेतवे ऽनन्तशक्तये ॥ (६९।२)

निर्गुणाय नमस्तुभ्यं निष्कलायामलात्मने । (७०।१)

पुरुषाय नमस्तुभ्यं विश्वरूपाय ते नमः ॥ (७०।२)

नमस्ते वासुदेवाय विष्णवे विश्वयोनये । (७१।१)

आदिमध्यान्तहीनाय ज्ञानगम्याय ते नमः ॥ (७१।२)

नमस्ते निर्विकाराय निष्प्रपञ्चाय ते नमः । (७२।१)

भेदाभेदविहीनाय नमो ऽस्त्वानन्दरूपिणे ॥ (७२।२)

नमस्ताराय शान्ताय नमो ऽप्रतिहतात्मने । (७३।१)

अनन्तमूर्तये तुभ्यममूर्ताय नमो नमः ॥ (७३।२)

नमस्ते परमार्थाय मायातीताय ते नमः । (७४।१)

नमस्ते परमेशाय ब्रह्मणे परमात्मने ॥ (७४।२)

नमो ऽस्तु ते सुसूक्ष्माय महादेवाय ते नमः । (७५।१)

नमः शिवाय शुद्धाय नमस्ते परमेष्ठिने ॥ (७५।२)

त्वयैव सृष्टमखिलं त्वमेव परमा गतिः । (७६।१)

त्वं पिता सर्वभूतानां त्वं माता पुरुषोत्तम ॥ (७६।२)

त्वमक्षरं परं धाम चिन्मात्रं व्योम निष्कलम् । (७७।१)

सर्वस्याधारमव्यक्तमनन्तं तमसः परम् ॥ (७७।२)

प्रपश्यन्ति परात्मानं ज्ञानदीपेन केवलम् । (७८।१)

प्रपद्ये भवतो रूपं तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ (७८।२)

एवं स्तुवन्तं भगवान् भूतात्मा भूतभावनः । (७९।१)

उभाभ्यामथ हस्ताभ्यां पस्पर्श प्रहसन्निव ॥ (७९।२)

स्पृष्टमात्रो भगवता विष्णुना मुनिपुङ्गवः । (८०।१)

यथावत् परमं तत्त्वं ज्ञातवांस्तत्प्रसादतः ॥ (८०।२)

ततः प्रहृष्टमनसा प्रणिपत्य जनार्दनम् । (८१।१)

प्रोवाचोन्निद्रपद्माक्षं पीतवाससमच्युतम् ॥ (८१।२)

त्वत्प्रसादादसंदिग्धमुत्पन्नं पुरुषोत्तम । (८२।१)

ज्ञानं ब्रह्मैकविषयं परमानन्दसिद्धिदम् ॥ (८२।२)

नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय वेधसे । (८३।१)

किं करिष्यामि योगेश तन्मे वद जगन्मय ॥ (८३।२)

श्रुत्वा नारायणो वाक्यमिन्द्रद्युम्नस्य माधवः । (८४।१)

उवाच सस्मितं वाक्यमशेषजगतो हितम् ॥ (८४।२)

श्रीभगवानुवाच । (८५।१)

वर्णाश्रमाचारवतां पुंसां देवो महेश्वरः । (८५।२)

ज्ञानेन भक्तियोगेन पूजनीयो न चान्यथा ॥ (८५।३)

विज्ञाय तत्परं तत्त्वं विभूतिं कार्यकारणम् । (८६।१)

प्रवृत्तिं चापि मे ज्ञात्वा मोक्षार्थीश्वरम् अर्चयेत् ॥ (८६।२)

सर्वसङ्गान् परित्यज्य ज्ञात्वा मायामयं जगत् । (८७।१)

अद्वैतं भावयात्मानं द्रक्ष्यसे परमेश्वरम् ॥ (८७।२)

त्रिविधा भावना ब्रह्मन् प्रोच्यमाना निबोध मे । (८८।१)

एका मद्विषया तत्र द्वितीया व्यक्तसंश्रया । (८८।२)

अन्या च भावना ब्राह्मी विज्ञेया सा गुणातिगा ॥ (८८।३)

आसामन्यतमां चाथ भावनां भावयेद् बुधः । (८९।१)

अशक्तः संश्रयेदाद्यामित्येषा वैदिकी श्रुतिः ॥ (८९।२)

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तन्निष्ठस्तत्परायणः । (९०।१)

समाराधय विश्वेशं ततो मोक्षमवाप्स्यसि ॥ (९०।२)

इन्द्रद्युम्न उवाच । (९१।१)

किं तत् परतरं तत्त्वं का विभूतिर्जनार्दन । (९१।२)

किं कार्यं कारणं कस्त्वं प्रवृत्तिश्चापि का तव ॥ (९१।३)

परात्परतरं तत्त्वं परं ब्रह्मैकमव्ययम् । (९२।१)

नित्यानन्दं स्वयंज्योतिर् अक्षरं तमसः परम् ॥ (९२।२)

ऐश्वर्यं तस्य यन्नित्यं विभूतिरिति गीयते । (९३।१)

कार्यं जगदथाव्यक्तं कारणं शुद्धमक्षरम् ॥ (९३।२)

अहं हि सर्वभूतानामन्तर्यामीश्वरः परः । (९४।१)

सर्गस्थित्यन्तकर्तृत्वं प्रवृत्तिर्मम गीयते ॥ (९४।२)

एतद् विज्ञाय भावेन यथावदखिलं द्विज । (९५।१)

ततस्त्वं कर्मयोगेन शाश्वतं सम्यगर्चय ॥ (९५।२)

इन्द्रद्युम्न उवाच । (९६।१)

के ते वर्णाश्रमाचारा यैः समाराध्यते परः । (९६।२)

ज्ञानं च कीदृशं दिव्यं भावनात्रयसंस्थितम् ॥ (९६।३)

कथं सृष्टमिदं पूर्वं कथं संह्रियते पुनः । (९७।१)

कियत्यः सृष्टयो लोके वंशा मन्वन्तराणि च । (९७।२)

कानि तेषां प्रमाणानि पावनानि व्रतानि च ॥ (९७।३)

तीर्थान्यर्कादिसंस्थानं पृथिव्यायामविस्तरे । (९८।१)

कति द्वीपाः समुद्राश्च पर्वताश्च नदीनदाः । (९८।२)

ब्रूहि मे पुण्डरीकाक्ष यथावदधुनाखिलम् ॥ (९८।३)

श्रीकूर्म उवाच । (९९।१)

एवमुक्तो ऽथ तेनाहं भक्तानुग्रहकाम्यया । (९९।२)

यथावदखिलं सर्वमवोचं मुनिपुङ्गवाः ॥ (९९।३)

व्याख्यायाशेषमेवेदं यत्पृष्टो ऽहं द्विजेन तु । (१००।१)

अनुगृह्य च तं विप्रं तत्रैवान्तर्हितो ऽभवम् ॥ (१००।२)

सो ऽपि तेन विधानेन मदुक्तेन द्विजोत्तमः । (१०१।१)

आराधयामास परं भावपूतः समाहितः ॥ (१०१।२)

त्यक्त्वा पुत्रादिषु स्नेहं निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः । (१०२।१)

संन्यस्य सर्वकर्माणि परं वैराग्यमाश्रितः ॥ (१०२।२)

आत्मन्यात्मानमन्वीक्ष्य स्वात्मन्येवाखिलं जगत् । (१०३।१)

सम्प्राप्य भावनामन्त्यां ब्राह्मीमक्षरपूर्विकाम् ॥ (१०३।२)

अवाप परमं योगं येनैकं परिपश्यति । (१०४।१)

यं विनिद्रा जितश्वासाः काङ्क्षन्ते मोक्षकाङ्क्षिणः ॥ (१०४।२)

ततः कदाचिद् योगीन्द्रो ब्रह्माणं द्रष्टुमव्ययम् । (१०५।१)

जगामादित्यनिर्देशान्मानसोत्तरपर्वतम् । (१०५।२)

आकाशेनैव विप्रेन्द्रो योगैश्वर्यप्रभावतः ॥ (१०५।३)

विमानं सूर्यसंकाशं प्रादुर्भूतम् अनुत्तमम् । (१०६।१)

अन्वगच्छन् देवगणा गन्धर्वाप्सरसां गणाः । (१०६।२)

दृष्ट्वान्ये पथि योगीन्द्रं सिद्धा ब्रह्मर्षयो ययुः ॥ (१०६।३)

ततः स गत्वा तु गिरिं विवेश सुरवन्दितम् । (१०७।१)

स्थानं तद्योगिभिर्जुष्टं यत्रास्ते परमः पुमान् ॥ (१०७।२)

सम्प्राप्य परमं स्थानं सूर्यायुतसमप्रभम् । (१०८।१)

विवेश चान्तर्भवनं देवानां च दुरासदम् ॥ (१०८।२)

विचिन्तयामास परं शरण्यं सर्वदेहिनाम् । (१०९।१)

अनादिनिधनं देवं देवदेवं पितामहम् ॥ (१०९।२)

ततः प्रादुरभूत् तस्मिन् प्रकाशः परमात्मनः । (११०।१)

तन्मध्ये पुरुषं पूर्वमपश्यत् परमं पदम् ॥ (११०।२)

महान्तं तेजसो राशिमगम्यं ब्रह्मविद्विषाम् । (१११।१)

चतुर्मुखमुदाराङ्गमर्चिभिरुपशोभितम् ॥ (१११।२)

सो ऽपि योगिनमन्वीक्ष्य प्रणमन्तमुपस्थितम् । (११२।१)

प्रत्युद्गम्य स्वयं देवो विश्वात्मा परिषस्वजे ॥ (११२।२)

परिष्वक्तस्य देवेन द्विजेन्द्रस्याथ देहतः । (११३।१)

निर्गत्य महती ज्योत्स्ना विवेशादित्यमण्डलम् । (११३।२)

ऋग्यजुःसामसंज्ञं तत् पवित्रममलं पदम् ॥ (११३।३)

हिरण्यगर्भो भगवान् यत्रास्ते हव्यकव्यभुक् । (११४।१)

द्वारं तद् योगिनामाद्यं वेदान्तेषु प्रतिष्ठितम् । (११४।२)

ब्रह्मतेजोमयं श्रीमन्निष्ठा चैव मनीषिणाम् ॥ (११४।३)

दृष्टमात्रो भगवता ब्रह्मणार्चिर्मयो मुनिः । (११५।१)

अपश्यदैश्वरं तेजः शान्तं सर्वत्रगं शिवम् ॥ (११५।२)

स्वात्मानमक्षरं व्योम तद् विष्णोः परमं पदम् । (११६।१)

आनन्दमचलं ब्रह्म स्थानं तत्पारमेश्वरम् ॥ (११६।२)

सर्वभूतात्मभूतः स परमैश्वर्यमास्थितः । (११७।१)

प्राप्तवानात्मनो धाम यत्तन्मोक्षाख्यमव्ययम् ॥ (११७।२)

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन वर्णाश्रमविधौ स्थितः । (११८।१)

समाश्रित्यान्तिमं भावं मायां लक्ष्मीं तरेद् बुधः ॥ (११८।२)

सूत उवाच । (११९।१)

व्याहृता हरिणा त्वेवं नारदाद्या महर्षयः । (११९।२)

शक्रेण सहिताः सर्वे पप्रच्छुर्गरुडध्वजम् ॥ (११९।३)

ऋषय ऊचुः । (१२०।१)

देवदेव हृषीकेश नाथ नारायणामल । (१२०।२)

तद् वदाशेषमस्माकं यदुक्तं भवता पुरा ॥ (१२०।३)

इन्द्रद्युम्नाय विप्राय ज्ञानं धर्मादिगोचरम् । (१२१।१)

शुश्रूषुश्चाप्ययं शक्रः सखा तव जगन्मय ॥ (१२१।२)

ततः स भगवान् विष्णुः कूर्मरूपी जनार्दनः । (१२२।१)

रसातलगतो देवो नारदाद्यैर्महर्षिभिः ॥ (१२२।२)

पृष्टः प्रोवाच सकलं पुराणं कौर्ममुत्तमम् । (१२३।१)

सन्निधौ देवराजस्य तद् वक्ष्ये भवतामहम् ॥ (१२३।२)

धन्यं यशस्यम् आयुष्यं पुण्यं मोक्षप्रदं नृणाम् । (१२४।१)

पुराणश्रवणं विप्राः कथनं च विशेषतः ॥ (१२४।२)

श्रुत्वा चाध्यायमेवैकं सर्वपापैः प्रमुच्यते । (१२५।१)

उपाख्यानमथैकं वा ब्रह्मलोके महीयते ॥ (१२५।२)

इदं पुराणं परमं कौर्मं कूर्मस्वरूपिणा । (१२६।१)

उक्तं देवाधिदेवेन श्रद्धातव्यं द्विजातिभिः ॥ (१२६।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे प्रथमो ऽध्यायः ॥ (१२७।१)