व्यास उवाच । (१।१)

वेदं वेदौ तथा वेदान् वेदान् वा चतुरो द्विजाः । (१।२)

अधीत्य चाधिगम्यार्थं ततः स्नायाद् द्विजोत्तमः ॥ (१।३)

गुरवे तु वरं दत्त्वा स्नायीत तदनुज्ञया । (२।१)

चीर्णव्रतो ऽथ युक्तात्मा सशक्तः स्नातुमर्हति ॥ (२।२)

वैणवीं धारयेद् यष्टिम् अन्तर्वासस् तथोत्तरम् । (३।१)

यज्ञोपवीतद्वितयं सोदकं च कमण्डलुम् ॥ (३।२)

छत्रं चोष्णीषममलं पादुके चाप्युपानहौ । (४।१)

रौक्मे च कुण्डले वेदं कृत्तकेशनखः शुचिः ॥ (४।२)

स्वाध्याये नित्ययुक्तः स्याद् बहिर्माल्यं न धारयेत् । (५।१)

अन्यत्र काञ्चनाद् विप्रो न रक्तां बिभृयात् स्रजम् ॥ (५।२)

शुक्लाम्बरधरो नित्यं सुगन्धः प्रियदर्शनः । (६।१)

न जीर्णमलवद्वासा भवेद् वै विभवे सति ॥ (६।२)

न रक्तमुल्बणं चान्यधृतं वासो न कुण्डिकाम् । (७।१)

नोपानहौ स्रजं चाथ पादुके च प्रयोजयेत् ॥ (७।२)

उपवीतमलङ्कारं दर्भान् कृष्णाजिनानि च । (८।१)

नापसव्यं परीदध्याद् वासो न विकृतं वसेत् ॥ (८।२)

आहरेद् विधिवद् दारान् सदृशानात्मनः शुभान् । (९।१)

रूपलक्षणसंयुक्तान् योनिदोषविवर्जितान् ॥ (९।२)

अमातृगोत्रप्रभवामसमानर्षिगोत्रजाम् । (१०।१)

आहरेद् ब्राह्मणो भार्यां शीलशौचसमन्विताम् ॥ (१०।२)

ऋतुकालाभिगामी स्याद् यावत् पुत्रो ऽभिजायते । (११।१)

वर्जयेत् प्रतिषिद्धानि प्रयत्नेन दिनानि तु ॥ (११।२)

षष्ठ्यष्टमीं पञ्चदशीं द्वादशीं च चतुर्दशीम् । (१२।१)

ब्रह्मचारी भवेन्नित्यं तद्वज्जन्मत्रयाहनि ॥ (१२।२)

आदधीतावसथ्याग्निं जुहुयाज्जातवेदसम् । (१३।१)

व्रतानि स्नातको नित्यं पावनानि च पालयेत् ॥ (१३।२)

वेदोदितं स्वकं कर्म नित्यं कुर्यादतन्द्रितः । (१४।१)

अकुर्वाणः पतत्याशु नरकानतिभीषणान् ॥ (१४।२)

अभ्यसेत् प्रयतो वेदं महायज्ञान् न हापयेत् । (१५।१)

कुर्याद् गृह्याणि कर्माणि संध्योपासनमेव च ॥ (१५।२)

सख्यं समाधैकैः कुर्यादुपेयादीश्वरं सदा । (१६।१)

दैवतान्यपि गच्छेत कुर्याद् भार्याभिपोषणम् ॥ (१६।२)

न धर्मं ख्यापयेद् विद्वान् न पापं गूहयेदपि । (१७।१)

कुर्वीतात्महितं नित्यं सर्वभूतानिकम्पकः ॥ (१७।२)

वयसः कर्मणो ऽर्थस्य श्रुतस्याभिजनस्य च । (१८।१)

वेषवाग्बुद्धिसारूप्यमाचरन् विचरेत् सदा ॥ (१८।२)

श्रुतिस्मृत्युदितः सम्यक् साधुभिर्यश्च सेवितः । (१९।१)

तमाचारं निषेवेत नेहेतान्यत्र कर्हिचित् ॥ (१९।२)

येनास्य पितरो याता येन याताः पितामहाः । (२०।१)

तेन यायात् सतां मार्गं तेन गच्छन् न रिष्यति ॥ (२०।२)

नित्यं स्वाध्यायशीलः स्यान्नित्यं यज्ञोपवीतवान् । (२१।१)

सत्यवादी जितक्रोधो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ (२१।२)

संध्यास्नानपरो नित्यं ब्रह्मयज्ञुपरायणः । (२२।१)

अनसूयी मृदुर्दान्तो गृहस्थः प्रेत्य वर्धते ॥ (२२।२)

वीतरागभयक्रोधो लोभमोहविवर्जितः । (२३।१)

सावित्रीजाप्यनिरतः श्राद्धकृन्मुच्यते गृही ॥ (२३।२)

मातापित्रोर्हिते युक्तो गोब्राह्मणहिते रतः । (२४।१)

दान्तो यज्वा देवभक्तो ब्रह्मलोके महीयते ॥ (२४।२)

त्रिवर्गसेवी सततं देवतानां च पूजनम् । (२५।१)

कुर्यादहरहर्नित्यं नमस्येत् प्रयतः सुरान् ॥ (२५।२)

विभागशीलः सततं क्षमायुक्तो दयालुकः । (२६।१)

गृहस्थस्तु समाख्यातो न गृहेण गृही भवेत् ॥ (२६।२)

क्षमा दया च विज्ञानं सत्यं चैव दमः शमः । (२७।१)

अध्यात्मनिरतं ज्ञानमेतद् ब्राह्मणलक्षणम् ॥ (२७।२)

एतस्मान्न प्रमाद्येत विशेषेण द्विजोत्तमः । (२८।१)

यथाशक्तिं चरन् कर्म निन्दितानि विवर्जयेत् ॥ (२८।२)

विधूय मोहकलिलं लब्ध्वा योगमनुत्तमम् । (२९।१)

गृहस्थो मुच्यते बन्धात् नात्र कार्या विचारणा ॥ (२९।२)

विगर्हातिक्रमाक्षेपहिंसाबन्धवधात्मनाम् । (३०।१)

अन्यमन्युसमुत्थानां दोषाणां मर्षणं क्षमा ॥ (३०।२)

स्वदुःखेष्विव कारुण्यं परदुःखेषु सौहृदात् । (३१।१)

दयेति मुनयः प्राहुः साक्षाद् धर्मस्य साधनम् ॥ (३१।२)

चतुर्दशानां विद्यानां धारणं हि यथार्थतः । (३२।१)

विज्ञानमिति तद् विद्याद् येन धर्मो विवर्धते ॥ (३२।२)

अधीत्य विधिवद् विद्यामर्थं चैवोपलभ्य तु । (३३।१)

धर्मकार्यान्निवृत्तश्चेन्न तद् विज्ञानमिष्यते ॥ (३३।२)

सत्येन लोकाञ्जयति सत्यं तत्परमं पदम् । (३४।१)

यथाभूतप्रवाद् तु सत्यमाहुर्मनीषिणः ॥ (३४।२)

दमः शरीरोपरमः शमः प्रज्ञाप्रिसादजः । (३५।१)

अध्यात्ममक्षरं विद्याद् यत्र गत्वा न शोचति ॥ (३५।२)

यया स देवो भगवान् विद्यया वेद्यते परः । (३६।१)

साक्षाद् देवो महादेवस्तज्ज्ञानमिति कीर्तितम् ॥ (३६।२)

तन्निष्ठस्तत्परो विद्वान्नित्यमक्रोधनः शुचिः । (३७।१)

महायज्ञपरो विप्रो लभते तदनुत्तमम् ॥ (३७।२)

धर्मस्यायतनं यत्नाच्छरीरं परिपालयेत् । (३८।१)

न हि देहं विना रुद्रः पुरुषैर्विद्यते परः ॥ (३८।२)

नित्यधर्मार्थकामेषु युज्येत नियतो द्विजः । (३९।१)

न धर्मवर्जितं काममर्थं वा मनसा स्मरेत् ॥ (३९।२)

सीदन्नपि हि धर्मेण न त्वधर्मं समाचरेत् । (४०।१)

धर्मो हि भगवान् देवो गतिः सर्वेषु जन्तुषु ॥ (४०।२)

भूतानां प्रियकारी स्यात् न परद्रोहकर्मधीः । (४१।१)

न वेददेवतानिन्दां कुर्यात् तैश्च न संवसेत् ॥ (४१।२)

यस्त्विमं नियतं विप्रो धर्माध्यायं पठेच्छुचिः । (४२।१)

अध्यापयेत् श्रावयेद् वा ब्रह्मलोके महीयते ॥ (४२।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे पञ्चदशो ऽध्यायः ॥ (४३।१)