श्रीकूर्म उवाच । (१।१)

एवमुक्तास्तु मुनयो नैमिषीया महामतिम् । (१।२)

पप्रच्छुरुत्तरं सूतं पृथिव्यादिविनिर्णयम् ॥ (१।३)

ऋषय ऊचुः । (२।१)

कथितो भवता सूत सर्गः स्वयंभुवः शुभः । (२।२)

इदानीं श्रोतुमिच्छामस्त्रिलोकस्यास्य मण्डलम् ॥ (२।३)

यावन्तः सागरा द्वीपास्तथा वर्षाणि पर्वताः । (३।१)

वनानि सरितः सूर्यग्रहाणां स्थितिरेव च ॥ (३।२)

यदाधारमिदं कृत्स्नं येषां पृथ्वी पुरा त्वियम् । (४।१)

नृपाणां तत्समासेन सूत वक्तुमिहार्हसि ॥ (४।२)

सूत उवाच । (५।१)

वक्ष्ये देवादिदेवाय विष्णवे प्रभविष्णवे । (५।२)

नमस्कृत्वाप्रमेयाय यदुक्तं तेन धीमता ॥ (५।३)

स्वायंभुवस्य तु मनोः प्रागुक्तो यः प्रियव्रतः । (६।१)

पुत्रस्तस्याभवन् पुत्राः प्रजापतिसमा दश ॥ (६।२)

अग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च वपुष्मान् द्युतिमांस्तथा । (७।१)

मेधा मेधातिथिर्हव्यः सवनः पुत्र एव च ॥ (७।२)

ज्योतिष्मान् दशमस्तेषां महाबलपराक्रमः । (८।१)

धार्मिको दाननिरतः सर्वभूतानुकम्पकः ॥ (८।२)

मेधाग्निबाहुपुत्रास्तु त्रयो योगपरायणाः । (९।१)

जातिस्मरा महाभागा न राज्ये दधिरे मतिम् ॥ (९।२)

प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चद् वै सप्तद्वीपेषु सप्त तान् । (१०।१)

जम्बुद्वीपेश्वरं पुत्रमग्नीध्रमकरोन्नृपः ॥ (१०।२)

प्लक्षद्वीपेश्वरश्चैव तेन मेधातिथिः कृतः । (११।१)

शाल्मलेशं वपुष्मन्तं नरेन्द्रमभिषिक्तवान् ॥ (११।२)

ज्योतिष्मन्तं कुशद्वीपे राजानं कृतवान् प्रभुः । (१२।१)

द्युतिमन्तं च राजानं क्रौञ्चद्वीपे समादिशत् ॥ (१२।२)

शाकद्वीपेश्वरं चापि हव्यं चक्रे प्रियव्रतः । (१३।१)

पुष्कराधिपतिं चक्रे सवनं च प्रजापतिः ॥ (१३।२)

पुष्करे सवनस्यापि महावीतः सुतो ऽभवत् । (१४।१)

धातकिश्चैव द्वावेतौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ ॥ (१४।२)

महावीतं स्मृतं वर्षं तस्य नाम्ना महात्मनः । (१५।१)

नाम्ना तु धातकेश्चापि धातकीखण्डमुच्यते ॥ (१५।२)

शाकद्वीपेश्वरस्याथ हव्यस्याप्यभवन् सुताः । (१६।१)

जलदश्च कुमारश्च सुकुमारो मणीचकः । (१६।२)

कुसुमोत्तरो ऽथ मोदाकिः सप्तमः स्यान्महाद्रुमः ॥ (१६।३)

जलदं जलदस्याथ वर्षं प्रथममुच्यते । (१७।१)

कुमारस्य तु कौमारं तृतीयं सुकुमारकम् ॥ (१७।२)

मणीचकं चतुर्थं तु पञ्चमं कुसुमोत्तरम् । (१८।१)

मोदाकं षष्ठमित्युक्तं सप्तमं तु महाद्रुमम् ॥ (१८।२)

क्रौञ्चद्वीपेश्वरस्यापि सुता द्युतिमतो ऽभवन् । (१९।१)

कुशलः प्रथमस्तेषां द्वितीयस्तु मनोहरः ॥ (१९।२)

उष्णस्तृतीयः सम्प्रोक्तश्चतुर्थः प्रवरः स्मृतः । (२०।१)

अन्धकारो मुनिश्चैव दुन्दुभिश्चैव सप्तमः । (२०।२)

तेषां स्वनामभिर्देशाः क्रौञ्चद्वीपाश्रयाः शुभाः ॥ (२०।३)

ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे सप्तैवासन् महौजसः । (२१।१)

उद्भेदो वेणुमांश्चैवाश्वरथो लम्बनो धृतिः । (२१।२)

षष्ठः प्रभाकरश्चापि सप्तमः कपिलः स्मृतः ॥ (२१।३)

स्वनामचिह्नितान्यत्र तथा वर्षाणि सुव्रताः । (२२।१)

ज्ञेयानि सप्त तान्येषु द्वीपेष्वेवं न यो मतः ॥ (२२।२)

शाल्मलद्वीपनाथस्य सुताश्चासन् वपुष्मतः । (२३।१)

श्वेतश्च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा । (२३।२)

वैद्युतो मानसश्चैव सप्तमः सुप्रभो मतः ॥ (२३।३)

प्लक्षद्वीपेश्वरस्यापि सप्त मेधातिथेः सुताः । (२४।१)

ज्येष्ठः शान्तभयस्तेषां शिशिरश्च सुखोदयः । (२४।२)

आनन्दश्च शिवश्चैव क्षेमकश्च ध्रुवस्तथा ॥ (२४।३)

प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः शाकद्वीपान्तिकेषु वै । (२५।१)

वर्णाश्रमविभागेन स्वधर्मो मुक्तये द्विजाः ॥ (२५।२)

जम्बुद्वीपेश्वरस्यापि पुत्रास्त्वासन् महाबलाः । (२६।१)

अग्नीध्रस्य द्विजश्रेष्ठास्तन्नामानि निबोधत ॥ (२६।२)

नाभिः किंपुरुषश्चैव तथा हरिरिलावृतः । (२७।१)

रम्यो हिरण्वांश्च कुरुर्भद्राश्वः केतुमालकः ॥ (२७।२)

जम्बुद्वीपेश्वरो राजा स चाग्नीध्रो महामतिः । (२८।१)

विभज्य नवधा तेभ्यो यथान्यायं ददौ पुनः ॥ (२८।२)

नाभेस्तु दक्षिणं वर्षं हिमाह्वं प्रददौ पुनः । (२९।१)

हेमकूटं ततो वर्षं ददौ किंपुरुषाय तु ॥ (२९।२)

तृतीयं नैषधं वर्षं हरये दत्तवान् पिता । (३०।१)

इलावृताय प्रददौ मेरुमध्यमिलावृतम् ॥ (३०।२)

नीलाचलाश्रितं वर्षं रम्याय प्रददौ पिता । (३१।१)

श्वेतं यदुत्तरं वर्षं पित्रा दत्तं हिरण्वते ॥ (३१।२)

यदुत्तरं शृङ्गवतो वर्षं तत् कुरवे ददौ । (३२।१)

मेरोः पूर्वेण यद् वर्षं भद्राश्वाय न्यवेदयत् । (३२।२)

गन्धमादनवर्षं तु केतुमालाय दत्तवान् ॥ (३२।३)

वर्षेष्वेतेषु तान् पुत्रानभिषिच्य नराधिपः । (३३।१)

संसारकष्टतां ज्ञात्वा तपस्तेपे वनं गतः ॥ (३३।२)

हिमाह्वयं तु यस्यैतन्नाभेरासीन्महात्मनः । (३४।१)

तस्यर्षभो ऽभवत् पुत्रो मरुदेव्यां महाद्युतिः ॥ (३४।२)

ऋषभाद् भरतो जज्ञे वीरः पुत्रशताग्रजः । (३५।१)

सो ऽभिषिच्यर्षभः पुत्रं भरतं पृथिवीपतिः । (३५।२)

वानप्रस्थाश्रमं गत्वा तपस्तेपे यथाविधि ॥ (३५।३)

तपसा कर्षितो ऽत्यर्थं कृशो धमनिसंततः । (३६।१)

ज्ञानयोगरतो भूत्वा महापाशुपतो ऽभवत् ॥ (३६।२)

सुमतिर्भरतस्याभूत् पुत्रः परमधार्मिकः । (३७।१)

सुमतेस् तैजसस् तस्माद् इन्द्रद्युम्नो व्यजायत ॥ (३७।२)

परमेष्ठी सुतस्तस्मात् प्रतीहारस्तदन्वयः । (३८।१)

प्रतिहर्तेति विख्यात उत्पन्नस्तस्य चात्मजः ॥ (३८।२)

भवस्तस्मादथोद्गीथः प्रस्तावस्तत्सुतो ऽभवत् । (३९।१)

पृथुस्ततस् ततो रक्तो रक्तस्यापि गयः सुतः ॥ (३९।२)

नरो गयस्य तनयस्तस्य पुत्रो विराडभूत् । (४०।१)

तस्य पुत्रो महावीर्यो धीमांस्तस्मादजायत ॥ (४०।२)

महान्तो ऽपि ततश्चाभूद् भौवनस्तत्सुतो ऽभवत् । (४१।१)

त्वष्टा त्वष्टुश्च विरजो रजस्तस्याप्यभूत् सुतः ॥ (४१।२)

शतजिद् रजसस्तस्य जज्ञे पुत्रशतं द्विजाः । (४२।१)

तेषां प्रधानो बलवान् विश्वज्योतिरिति स्मृतः ॥ (४२।२)

आराध्य देवं ब्रह्माणं क्षेमकं नाम पार्थिवम् । (४३।१)

असूत पुत्रं धर्मज्ञं महाबाहुमरिन्दमम् ॥ (४३।२)

एते पुरस्ताद् राजानो महासत्त्वा महौजसः । (४४।१)

एषां वंशप्रसूतैश्च भुक्तेयं पृथिवी पुरा ॥ (४४।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टात्रिंशो ऽध्यायः ॥ (४५।१)