व्यास उवाच । (१।१)

एतावदुक्त्वा भगवान् योगिनां परमेश्वरः । (१।२)

ननर्त परमं भावमैश्वरं संप्रदर्शयन् ॥ (१।३)

तं ते ददृशुरीशानं तेजसां परमं निधिम् । (२।१)

नृत्यमानं महादेवं विष्णुना गगने ऽमले ॥ (२।२)

यं विदुर्योगतत्त्वज्ञा योगिनो यतमानसाः । (३।१)

तमीशं सर्वभूतानाम् आकाशे ददृशुः किल ॥ (३।२)

यस्य मायामयं सर्वं येनेदं प्रेर्यते जगत् । (४।१)

नृत्यमानः स्वयं विप्रैर्विश्वेशः खलु दृश्यते ॥ (४।२)

यत्पादपङ्कजं स्मृत्वा पुरुषो ऽज्ञानजं भयम् । (५।१)

जहति नृत्यमानं तं भूतेशं ददृशुः किल ॥ (५।२)

यं विनिद्रा जितश्वासाः शान्ता भक्तिसमन्विताः । (६।१)

ज्योतिर्मयं प्रपश्यन्ति स योगी दृश्यते किल ॥ (६।२)

यो ऽज्ञानान्मोचयेत् क्षिप्रं प्रसन्नो भक्तवत्सलः । (७।१)

तमेव मोचकं रुद्रमाकाशे ददृशुः परम् ॥ (७।२)

सहस्रशिरसं देवं सहस्रचरणाकृतिम् । (८।१)

सहस्रबाहुं जटिलं चन्द्रार्धकृतशेखरम् ॥ (८।२)

वसानं चर्म वैयाघ्रं शूलासक्तमहाकरम् । (९।१)

दण्डपाणिं त्रयीनेत्रं सूर्यसोमाग्निलोचनम् ॥ (९।२)

ब्रह्माण्डं तेजसा स्वेन सर्वमावृत्य च स्थितम् । (१०।१)

दंष्ट्राकरालं दुर्धर्षं सूर्यकोटिसमप्रभम् ॥ (१०।२)

अण्डस्थं चाण्डबाह्यस्थं बाह्यमभ्यन्तरं परम् । (११।१)

सृजन्तमनलज्वालं दहन्तमखिलं जगत् । (११।२)

नृत्यन्तं ददृशुर्देवं विश्वकर्माणमीश्वरम् ॥ (११।३)

महादेवं महायोगं देवानामपि दैवतम् । (१२।१)

पशूनां पतिमीशानं ज्योतिषां ज्योतिरव्ययम् ॥ (१२।२)

पिनाकिनं विशालाक्षं भेषजं भवरोगिणाम् । (१३।१)

कालात्मानं कालकालं देवदेवं महेश्वरम् ॥ (१३।२)

उमापतिं विरूपाक्षं योगानन्दमयं परम् । (१४।१)

ज्ञानवैराग्यनिलयं ज्ञानयोगं सनातनम् ॥ (१४।२)

शाश्वतैश्वर्यविभवं धर्माधारं दुरासदम् । (१५।१)

महेन्द्रोपेन्द्रनमितं महर्षिगणवन्दितम् ॥ (१५।२)

आधारं सर्वशक्तीनां महायोगेश्वरेश्वरम् । (१६।१)

योगिनां परमं ब्रह्म योगिनां योगवन्दितम् । (१६।२)

योगिनां हृदि तिष्ठन्तं योगमायासमावृतम् ॥ (१६।३)

क्षणेन जगतो योनिं नारायणमनामयम् । (१७।१)

ईश्वरेणैकतापन्नमपश्यन् ब्रह्मवादिनः ॥ (१७।२)

दृष्ट्वा तदैश्वरं रूपं रुद्रनारायणात्मकम् । (१८।१)

कृतार्थं मेनिरे सन्तः स्वात्मानं ब्रह्मवादिनः ॥ (१८।२)

सनत्कुमारः सनको भृगुश्च सनातनश्चैव सनन्दनश्च । (१९।१)

रुद्रो ऽङ्गिरा वामदवाथ शुक्रो महर्षिरत्रिः कपिलो मरीचिः ॥ (१९।२)

दृष्ट्वाथ रुद्रं जगदीशितारं त पद्मनाभाश्रितवामभागम् । (२०।१)

ध्यात्वा हृदिस्थं प्रणिपत्य मूर्ध्ना बद्ध्वाञ्जलिं स्वेषु शिरःसु भूयः ॥ (२०।२)

ओङ्कारमुच्चार्य विलोक्य देवम् अन्तः शरीरे निहितं गुहायाम् । (२१।१)

समस्तुवन् ब्रह्ममयैर्वचोभिर् आनन्दपूर्णायतमानसास् ते ॥ (२१।२)

मुनय ऊचुः । (२२।१)

त्वामेकमीशं पुरुषं पुराणं प्राणेश्वरं रुद्रमनन्तयोगम् । (२२।२)

नमाम सर्वे हृदि संनिविष्टं प्रचेतसं ब्रह्ममयं पवित्रम् ॥ (२२।३)

त्वां पश्यन्ति मुनयो ब्रह्मयोनिं दान्ताः शान्ता विमलं रुक्मवर्णम् । (२३।१)

ध्यात्वात्मस्थमचलं स्वे शरीरे कविं परेभ्यः परमं तत्परं च ॥ (२३।२)

त्वत्तः प्रसूता जगतः प्रसूतिः सर्वात्मभूस्त्वं परमाणुभूतः । (२४।१)

अणोरणीयान् महतो महीयांस्त्वामेव सर्वं प्रवदन्ति सन्तः ॥ (२४।२)

हिरण्यगर्भो जगदन्तरात्मा त्वत्तो ऽधिजातः पुरुषः पुराणः । (२५।१)

संजायमानो भवता विसृष्टो यथाविधानं सकलं ससर्ज ॥ (२५।२)

त्वत्तो वेदाः सकलाः सम्प्रसूतास् त्वय्येवान्ते संस्थितिं ते लभन्ते । (२६।१)

पश्यामस्त्वां जगतो हेतुभूतं नृत्यन्तं स्वे हृदये संनिविष्टम् ॥ (२६।२)

त्वयैवेदं भ्राम्यते ब्रह्मचक्रं मायावी त्वं जगतामेकनाथः । (२७।१)

नमामस्त्वां शरणं सम्प्रपन्ना योगात्मानं चित्पतिं दिव्यनृत्यम् ॥ (२७।२)

पश्यामस् त्वां परमाकाशमध्ये नृत्यन्तं ते महिमानं स्मरामः । (२८।१)

सर्वात्मानं बहुधा संनिविष्टं ब्रह्मानन्दम् अनुभूयानुभूय ॥ (२८।२)

ओङ्कारस्ते वाचको मुक्तिबीजं त्वमक्षरं प्रकृतौ गूढरूपम् । (२९।१)

तत्त्वां सत्यं प्रवदन्तीह सन्तः स्वयंप्रभं भवतो यत्प्रकाशम् ॥ (२९।२)

स्तुवन्ति त्वां सततं सर्ववेदा नमन्ति त्वामृषयः क्षीणदोषाः । (३०।१)

शान्तात्मानः सत्यसंधा वरिष्ठं विशन्ति त्वां यतयो ब्रह्मनिष्ठाः ॥ (३०।२)

एको वेदो बहुशाखो ह्यनन्तस् त्वामेवैकं बोधयत्येकरूपम् । (३१।१)

वेद्यं त्वां शरणं ये प्रपन्नास्तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम् ॥ (३१।२)

भवानीशो ऽनादिमांस्तेजोराशिर् ब्रह्मा विश्वं परमेष्ठी वरिष्ठः । (३२।१)

स्वात्मानन्दमनुभूयाधिशेते स्वयं ज्योतिरचलो नित्यमुक्तः ॥ (३२।२)

एको रुद्रस्त्वं करोषीह विश्वं त्वं पालयस्यखिलं विश्वरूपः । (३३।१)

त्वामेवान्ते निलयं विन्दतीदं नमामस्त्वां शरणं सम्प्रपन्नाः ॥ (३३।२)

त्वामेकमाहुः कविमेकरुद्रं प्राणं बृहन्तं हरिमग्निमीशम् । (३४।१)

इन्द्रं मृत्युमनिलं चेकितानं धातारमादित्यमनेकरूपम् ॥ (३४।२)

त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् । (३५।१)

त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता सनातनस्त्वं पुरुषोत्तमो ऽसि ॥ (३५।२)

त्वमेव विष्णुश्चतुराननस्त्वं त्वमेव रुद्रो भगवानधीशः । (३६।१)

त्वं विश्वनाभिः प्रकृतिः प्रतिष्ठा सर्वेश्वरस्त्वं परमेश्वरो ऽसि ॥ (३६।२)

त्वामेकमाहुः पुरुषं पुराणमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् । (३७।१)

चिन्मात्रमव्यक्तमचिन्त्यरूपं खं ब्रह्म शून्यं प्रकृतिं निर्गुणं च ॥ (३७।२)

यदन्तरा सर्वमिदं विभाति यदव्ययं निर्मलमेकरूपम् । (३८।१)

किमप्यचिन्त्यं तव रूपमेतत् तदन्तरा यत्प्रतिभाति तत्त्वम् ॥ (३८।२)

योगेश्वरं रुद्रमनन्तशक्तिं परायणं ब्रह्मतनुं पवित्रम् । (३९।१)

नमाम सर्वे शरणार्थिनस्त्वां प्रसीद भूताधिपते महेश ॥ (३९।२)

त्वत्पादपद्मस्मरणादशेषसंसारबीजं विलयं प्रयाति । (४०।१)

मनो नियम्य प्रणिधाय कायं प्रसादयामो वयमेकमीशम् ॥ (४०।२)

नमो भवायास्तु भवोद्भवाय कालाय सर्वाय हराय तुभ्यम् । (४१।१)

नमो ऽस्तु रुद्राय कपर्दिने ते नमो ऽग्नये देव नमः शिवाय ॥ (४१।२)

ततः स भगवान् देवः कपर्दे वृषवाहनः । (४२।१)

संहृत्य परमं रूपं प्रकृतिस्थो ऽभवद् भवः ॥ (४२।२)

ते भवं भूतभव्येशं पूर्ववत् समवस्थितम् । (४३।१)

दृष्ट्वा नारायणं देवं विस्मिता वाक्यमब्रुवन् ॥ (४३।२)

भगवन् भूतभव्येश गोवृषाङ्कितशासन । (४४।१)

दृष्ट्वा ते परमं रूपं निर्वृताः स्म सनातन ॥ (४४।२)

भवत्प्रसादादमले परस्मिन् परमेश्वरे । (४५।१)

अस्माकं जायते भक्तिस्त्वय्येवाव्यभिचारिणी ॥ (४५।२)

इदानीं श्रोतुमिच्छामो माहात्म्यं तव शङ्कर । (४६।१)

भूयो ऽपि तव यन्नित्यं याथात्म्यं परमेष्ठिनः ॥ (४६।२)

स तेषां वाक्यमाकर्ण्य योगिनां योगसिद्धिदः । (४७।१)

प्राह गम्भीरया वाचा समालोक्य च माधवम् ॥ (४७।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे ईश्वरगीतासु पञ्चमो ऽध्यायः ॥ (४८।१)