ईश्वर उवाच । (१।१)

अतः परं प्रवक्ष्यामि योगं परमदुर्लभम् । (१।२)

येनात्मानं प्रपश्यन्ति भानुमन्तमिवेश्वरम् ॥ (१।३)

योगाग्निर्दहति क्षिप्रमशेषं पापपञ्जरम् । (२।१)

प्रसन्नं जायते ज्ञानं साक्षान्निर्वाणसिद्धिदम् ॥ (२।२)

योगात्संजायते ज्ञानं ज्ञानाद् योगः प्रवर्तते । (३।१)

योगज्ञानाभियुक्तस्य प्रसीदति महेश्वरः ॥ (३।२)

एककालं द्विकालं वा त्रिकालं नित्यमेव वा । (४।१)

ये युञ्जन्तीह मद्योगं ते विज्ञेया महेश्वराः ॥ (४।२)

योगस्तु द्विविधो ज्ञेयो ह्यभावः प्रथमो मतः । (५।१)

अपरस्तु महायोगः सर्वयोगोत्तमोत्तमः ॥ (५।२)

शून्यं सर्वनिराभासं स्वरूपं यत्र चिन्त्यते । (६।१)

अभावयोगः स प्रोक्तो येनात्मानं प्रपश्यति ॥ (६।२)

यत्र पश्यति चात्मानं नित्यानन्दं निरञ्जनम् । (७।१)

मयैक्यं स महायोगो भाषितः परमेश्वरः ॥ (७।२)

ये चान्ये योगिनां योगाः श्रूयन्ते ग्रन्थविस्तरे । (८।१)

सर्वे ते ब्रह्मयोगस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ (८।२)

यत्र साक्षात् प्रपश्यन्ति विमुक्ता विश्वमीश्वरम् । (९।१)

सर्वेषामेव योगानां स योगः परमो मतः ॥ (९।२)

सहस्रशो ऽथ शतशो ये चेश्वरबहिष्कृताः । (१०।१)

न ते पश्यन्ति मामेकं योगिनो यतमानसाः ॥ (१०।२)

प्राणायामस्तथा ध्यानं प्रत्याहारो ऽथ धारणा । (११।१)

समाधिश्च मुनिश्रेष्ठा यमो नियम आसनम् ॥ (११।२)

मय्येकचित्ततायोगो वृत्त्यन्तरनिरोधतः । (१२।१)

तत्साधनान्यष्टधा तु युष्माकं कथितानि तु ॥ (१२।२)

अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ । (१३।१)

यमाः संक्षेपतः प्रोक्ताश्चित्तशुद्धिप्रदा नृणाम् ॥ (१३।२)

कर्मणा मनसा वाचा सर्वभूतेषु सर्वदा । (१४।१)

अक्लेशजननं प्रोक्तं त्वहिंसा परमर्षिभिः ॥ (१४।२)

अहिंसायाः परो धर्मो नास्त्यहिंसा परं सुखम् । (१५।१)

विधिना या भवेद्धिंसा त्वहिंसैव प्रकीर्तिता ॥ (१५।२)

सत्येन सर्वमाप्नोति सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम् । (१६।१)

यथार्थकथनाचारः सत्यं प्रोक्तं द्विजातिभिः ॥ (१६।२)

परद्रव्यापहरणं चौर्याद् वाथ बलेन वा । (१७।१)

स्तेयं तस्यानाचरणादस्तेयं धर्मसाधनम् ॥ (१७।२)

कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा । (१८।१)

सर्वत्र मैथुनत्यागं ब्रह्मचर्यं प्रचक्षते ॥ (१८।२)

द्रव्याणामप्यनादानमापद्यपि यथेच्छया । (१९।१)

अपरिग्रह इत्याहुस्तं प्रयत्नेन पालयेत् ॥ (१९।२)

तपःस्वाध्यायसंतोषाः शौचमीश्वरपूजनम् । (२०।१)

समासान्नियमाः प्रोक्ता योगसिद्धिप्रदायिनः ॥ (२०।२)

उपवासपराकादिकृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः । (२१।१)

शरीरशोषणं प्राहुस्तापसास्तप उत्तमम् ॥ (२१।२)

वेदान्तशतरुद्रीयप्रणवादिजपं बुधाः । (२२।१)

सत्त्वशुद्धिकरं पुंसां स्वाध्यायं परिचक्षते ॥ (२२।२)

स्वाध्यायस्य त्रयो भेदा वाचिकोपांशुमानसाः । (२३।१)

उत्तरोत्तरवैशिष्ट्यं प्राहुर्वेदार्थवेदिनः ॥ (२३।२)

यः शब्दबोधजननः परेषां शृण्वतां स्फुटम् । (२४।१)

स्वाध्यायो वाचिकः प्रोक्त उपांशोरथ लक्षणम् ॥ (२४।२)

ओष्ठयोः स्पन्दमात्रेण परस्याशब्दबोधकः । (२५।१)

उपांशुरेष निर्दिष्टः साहस्रो वाचिकाज्जपः ॥ (२५।२)

यत् पदाक्षरसंगत्या परिस्पन्दनवर्जितम् । (२६।१)

चिन्तनं सर्वशब्दानां मानसं तं जपं विदुः ॥ (२६।२)

यदृच्छालाभतो नित्यमलं पुंसो भवेदिति । (२७।१)

या धीस्तामृषयः प्राहुः संतोषं सुखलक्षणम् ॥ (२७।२)

बाह्यमाभ्यन्तरं शौचं द्विधा प्रोक्तं द्विजोत्तमाः । (२८।१)

मृज्जलाभ्यां स्मृतं बाह्यं मनःशुद्धिर् अथान्तरम् ॥ (२८।२)

स्तुतिस्मरणपूजाभिर् वाङ्मनःकायकर्मभिः । (२९।१)

सुनिश्चला शिवे भक्तिर् एतद् ईश्वरपूजनम् ॥ (२९।२)

यमाः सनियमाः प्रोक्ताः प्राणायामं निबोधत । (३०।१)

प्राणः स्वदेहजो वायुरायामस्तन्निरोधनम् ॥ (३०।२)

उत्तमाधममध्यत्वात् त्रिधायं प्रतिपादितः । (३१।१)

स एव द्विविधः प्रोक्तः सगर्भो ऽगर्भ एव च ॥ (३१।२)

मात्राद्वादशको मन्दश् चतुर्विंशतिमात्रिकः । (३२।१)

मध्यमः प्राणसंरोधः षट्त्रिंशान्मात्रिकोत्तमः ॥ (३२।२)

प्रस्वेदकम्पनोत्थानजनकत्वं यथाक्रमम् । (३३।१)

मन्दमध्यममुख्यानाम् आनन्दाद् उत्तमोत्तमः ॥ (३३।२)

सगर्भमाहुः सजपमगर्भं विजपं बुधाः । (३४।१)

एतद् वै योगिनामुक्तं प्राणायामस्य लक्षणम् ॥ (३४।२)

सव्याहृतिं सप्रणवां गायत्रीं शिरसा सह । (३५।१)

त्रिर्जपेदायतप्राणः प्राणायामः स उच्यते ॥ (३५।२)

रेचकः पूरकश्चैव प्राणायामो ऽथ कुम्भकः । (३६।१)

प्रोच्यते सर्वशास्त्रेषु योगिभिर्यतमानसैः ॥ (३६।२)

रेचको ऽजस्रनिश्वासात् पूरकस्तन्निरोधतः । (३७।१)

साम्येन संस्थितिर्या सा कुम्भकः परिगीयते ॥ (३७।२)

इन्द्रियाणां विचरतां विषयेषु स्वभावतः । (३८।१)

निग्रहः प्रोच्यते सद्भिः प्रत्याहारस्तु सत्तमाः ॥ (३८।२)

हृत्पुण्डरीके नाभ्यां वा मूर्ध्नि पर्वतमस्तके । (३९।१)

एवमादिषु देशेषु धारणा चित्तबन्धनम् ॥ (३९।२)

देशावस्थितिमालम्ब्य बुद्धेर्या वृत्तिसंततिः । (४०।१)

वृत्त्यन्तरैरसंसृष्टा तद्ध्यानं सूरयो विदुः ॥ (४०।२)

एकाकारः समाधिः स्याद् देशालम्बनवर्जितः । (४१।१)

प्रत्ययो ह्यर्थमात्रेण योगसाधनमुत्तमम् ॥ (४१।२)

धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वादशधारणाः । (४२।१)

ध्यानं द्वादशकं यावत् समाधिरभिधीयते ॥ (४२।२)

आसनं स्वस्तिकं प्रोक्तं पद्ममर्धासनं तथा । (४३।१)

साधनानां च सर्वेषामेतत्साधनमुत्तमम् ॥ (४३।२)

ऊर्वोरुपरि विप्रेन्द्राः कृत्वा पादतले उभे । (४४।१)

समासीतात्मनः पद्ममेतदासनमुत्तमम् ॥ (४४।२)

एकं पादमथैकस्मिन् विन्यस्योरुणि सत्तमाः । (४५।१)

आसीतार्धासनमिदं योगसाधनमुत्तमम् ॥ (४५।२)

उभे कृत्वा पादतले जानूर्वोरन्तरेण हि । (४६।१)

समासीतात्मनः प्रोक्तमासनं स्वस्तिकं परम् ॥ (४६।२)

अधेशकाले योगस्य दर्शनं हि न विद्यते । (४७।१)

अग्न्यभ्यासे जले वापि शुष्कपर्णचये तथा ॥ (४७।२)

जन्तुव्याप्ते श्मशाने च जीर्णगोष्ठे चतुष्पथे । (४८।१)

सशब्दे सभये वापि चैत्यवल्मीकसंचये ॥ (४८।२)

अशुभे दुर्जनाक्रान्ते मशकादिसमन्विते । (४९।१)

नाचरेद् देहबाधे वा दौर्मनस्यादिसंभवे ॥ (४९।२)

सुगुप्ते सुशौभे देशे गुहायां पर्वतस्य तु । (५०।१)

नद्यास्तीरे पुण्यदेशे देवतायतने तथा ॥ (५०।२)

गृहे वा सुशुभे रम्ये विजने जन्तुवर्जिते । (५१।१)

युञ्जीत योगी सततमात्मानं मत्परायणः ॥ (५१।२)

नमस्कृत्य तु योगीन्द्रान् सशिष्यांश्च विनायकम् । (५२।१)

गुरुं चैवाथ मां योगी युञ्जीत सुसमाहितः ॥ (५२।२)

आसनं स्वस्तिकं बद्ध्वा पद्ममर्धमथापि वा । (५३।१)

नासिकाग्रे समां दृष्टिमीषदुन्मीलितेक्षणः ॥ (५३।२)

कृत्वाथ निर्भयः शान्तस्त्यक्त्वा मायामयं जगत् । (५४।१)

स्वात्मन्यवस्थितं देवं चिन्तयेत् परमेश्वरम् ॥ (५४।२)

शिखाग्रे द्वादशाङ्गुल्ये कल्पयित्वाथ पङ्कजम् । (५५।१)

धर्मकन्दसमुद्भूतं ज्ञाननालं सुशोभनम् ॥ (५५।२)

ऐश्वर्याष्टदलं श्वेतं परं वैराग्यकर्णिकम् । (५६।१)

चिन्तयेत् परमं कोशं कर्णिकायां हिरण्मयम् ॥ (५६।२)

सर्वशक्तिमयं साक्षाद् यं प्राहुर्दिव्यमव्ययम् । (५७।१)

ओङ्कारवाच्यमव्यक्तं रश्मिजालसमाकुलम् ॥ (५७।२)

चिन्तयेत् तत्र विमलं परं ज्योतिर्यदक्षरम् । (५८।१)

तस्मिन् ज्योतिषि विन्यस्यस्वात्मानं तदभेदतः ॥ (५८।२)

ध्यायीताकाशमध्यस्थम् ईशं परमकारणम् । (५९।१)

तदात्मा सर्वगो भूत्वा न किंचिदपि चिन्तयेत् ॥ (५९।२)

एतद् गुह्यतमं ध्यानं ध्यानान्तरमथोच्यते । (६०।१)

चिन्तयित्वा तु पूर्वोक्तं हृदये पद्ममुत्तमम् ॥ (६०।२)

आत्मानमथ कर्तारं तत्रानलसमत्विषम् । (६१।१)

मध्ये वह्निशिखाकारं पुरुषं पञ्चविंशकम् ॥ (६१।२)

चिन्तयेत् परमात्मानं तन्मध्ये गगनं परम् । (६२।१)

ओङ्कारबोधितं तत्त्वं शाश्वतं शिवमच्युतम् ॥ (६२।२)

अव्यक्तं प्रकृतौ लीनं परं ज्योतिरनुत्तमम् । (६३।१)

तदन्तः परमं तत्त्वमात्माधारं निरञ्जनम् ॥ (६३।२)

ध्यायीत तन्मयो नित्यमेकरूपं महेश्वरम् । (६४।१)

विशोध्य सर्वतत्त्वानि प्रणवेनाथवा पुनः ॥ (६४।२)

संस्थाप्य मयि चात्मानं निर्मले परमे पदे । (६५।१)

प्लावयित्वात्मनो देहं तेनैव ज्ञानवारिणा ॥ (६५।२)

मदात्मा मन्मयो भस्म गृहीत्वा ह्यग्निहोत्रजम् । (६६।१)

तेनोद्धृत्य तु सर्वाङ्गमग्निरित्यादिमन्त्रतः । (६६।२)

चिन्तयेत् स्वात्मनीशानं परं ज्योतिः स्वरूपिणम् ॥ (६६।३)

एष पाशुपतो योगः पशुपाशविमुक्तये । (६७।१)

सर्ववेदान्तसारो ऽयमत्याश्रममिति श्रुतिः ॥ (६७।२)

एतत् परतरं गुह्यं मत्सायुज्योपपादकम् । (६८।१)

द्विजातीनां तु कथितं भक्तानां ब्रह्मचारिणाम् ॥ (६८।२)

ब्रह्मचर्यमहिंसा च क्षमा शौचं तपो दमः । (६९।१)

संतोषः सत्यमास्तिक्यं व्रताङ्गानि विशेषतः ॥ (६९।२)

एकेनाप्यथ हीनेन व्रतमस्य तु लुप्यते । (७०।१)

तस्माद् आत्मगुणोपेतो मद्व्रतं वोढुमर्हति ॥ (७०।२)

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः । (७१।१)

बहवो ऽनेन योगेन पूता मद्भावमागताः ॥ (७१।२)

ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् । (७२।१)

ज्ञानयोगेन मां तस्माद् यजेत परमेश्वरम् ॥ (७२।२)

अथवा भक्तियोगेन वैराग्येण परेण तु । (७३।१)

चेतसा बोधयुक्तेन पूजयेन्मां सदा शुचिः ॥ (७३।२)

सर्वकर्माणि संन्यस्य भिक्षाशी निष्परिग्रहः । (७४।१)

प्राप्नोति मम सायुज्यं गुह्यमेतन्मयोदितम् ॥ (७४।२)

अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च । (७५।१)

निर्ममो निरहङ्कारो यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ (७५।२)

संतुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः । (७६।१)

मय्यर्पितमनोबुद्धिर् यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ (७६।२)

यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः । (७७।१)

हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स हि मे प्रियः ॥ (७७।२)

अनपेक्षः शुचिर्दक्ष उदासीनो गतव्यथः । (७८।१)

सर्वारम्भपरित्यागी भक्तिमान् यः स मे प्रियः ॥ (७८।२)

तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी संतुष्टो येन केनचित् । (७९।१)

अनिकेतः स्थिरमतिर्मद्भक्तो मामुपैष्यति ॥ (७९।२)

सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मत्परायणः । (८०।१)

मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं परमं पदम् ॥ (८०।२)

चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः । (८१।१)

निराशीर् निर्ममो भूत्वा मामेकं शरणं व्रजेत् ॥ (८१।२)

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः । (८२।१)

कर्मण्यभिप्रवृत्तो ऽपि नैव तेन निबध्यते ॥ (८२।२)

निराशीर् यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः । (८३।१)

शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति तत्पदम् ॥ (८३।२)

यदृच्छालाभतुष्टस्य द्वन्द्वातीतस्य चैव हि । (८४।१)

कुर्वतो मत्प्रसादार्थं कर्म संसारनाशनम् ॥ (८४।२)

मन्मना मन्नमस्कारो मद्याजी मत्परायणः । (८५।१)

मामुपैष्यति योगीशं ज्ञात्वा मां परमेश्वरम् ॥ (८५।२)

मद्बुद्धयो मां सततं बोधयन्तः परस्परम् । (८६।१)

कथयन्तश्च मां नित्यं मम सायुज्यमाप्नुयुः ॥ (८६।२)

एवं नित्याभियुक्तानां मायेयं कर्मसान्वगम् । (८७।१)

नाशयामि तमः कृत्स्नं ज्ञानदीपेन भास्वता ॥ (८७।२)

मद्बुद्धयो मां सततं पूजयन्तीह ये जनाः । (८८।१)

तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ (८८।२)

ये ऽन्ये च कामभोगार्थं यजन्ते ह्यन्यदेवताः । (८९।१)

तेषां तदन्तं विज्ञेयं देवतानुगतं फलम् ॥ (८९।२)

ये चान्यदेवताभक्ताः पूजयन्तीह देवताः । (९०।१)

मद्भावनासमायुक्ता मुच्यन्ते ते ऽपि भावतः ॥ (९०।२)

तस्मादनीश्वरानन्यांस्त्यक्त्वा देवानशेषतः । (९१।१)

मामेव संश्रयेदीशं स याति परमं पदम् ॥ (९१।२)

त्यक्त्वा पुत्रादिषु स्नेहं निःशोको निष्परिग्रहः । (९२।१)

यजेच् च आ मरणाल् लिङ्गे विरक्तः परमेश्वरम् ॥ (९२।२)

ये ऽर्चयन्ति सदा लिङ्गं त्यक्त्वा भोगानशेषतः । (९३।१)

एकेन जन्मना तेषां ददामि परमैश्वरम् ॥ (९३।२)

परानन्दात्मकं लिङ्गं केवलं सन्निरञ्जनम् । (९४।१)

ज्ञानात्मकं सर्वगतं योगिनां हृदि संस्थितम् ॥ (९४।२)

ये चान्ये नियता भक्ता भावयित्वा विधानतः । (९५।१)

यत्र क्वचन तल्लिङ्गमर्चयन्ति महेश्वरम् ॥ (९५।२)

जले वा वह्निमध्ये वा व्योम्नि सूर्ये ऽथवान्यतः । (९६।१)

रत्नादौ भावयित्वेशमर्चयेल्लिङ्गमैश्वरम् ॥ (९६।२)

सर्वं लिङ्गमयं ह्येतत् सर्वं लिङ्गे प्रतिष्ठितम् । (९७।१)

तस्माल्लिङ्गे ऽर्चयेद् ईशं यत्र क्वचन शाश्वतम् ॥ (९७।२)

अग्नौ क्रियावताम् अप्सु व्योम्नि सूर्ये मनीषिणाम् । (९८।१)

काष्ठादिष्वेव मूर्खाणां हृदि लिङ्गं तु योगिनाम् ॥ (९८।२)

यद्य् अनुत्पन्नविज्ञानो विरक्तः प्रीतिसंयुतः । (९९।१)

यावज्जीवं जपेद् युक्तः प्रणवं ब्रह्मणो वपुः ॥ (९९।२)

अथवा शतरुद्रीयं जपेद् आ मरणाद् द्विजः । (१००।१)

एकाकी यतचित्तात्मा स याति परमं पदम् ॥ (१००।२)

वसेद् वा आ मरणाद् विप्रो वाराणस्यां समाहितः । (१०१।१)

सो ऽपीश्वरप्रसादेन याति तत् परमं पदम् ॥ (१०१।२)

तत्रोत्क्रमणकाले हि सर्वेषामेव देहिनाम् । (१०२।१)

ददाति तत् परं ज्ञानं येन मुच्यते बन्धनात् ॥ (१०२।२)

वर्णाश्रमविधिं कृत्स्नं कुर्वाणो मत्परायणः । (१०३।१)

तेनैव जन्मना ज्ञानं लब्ध्वा याति शिवं पदम् ॥ (१०३।२)

ये ऽपि तत्र वसन्तीह नीचा वा पापयोनयः । (१०४।१)

सर्वे तरन्ति संसारमीश्वरानुग्रहाद् द्विजाः ॥ (१०४।२)

किंतु विघ्ना भविष्यन्ति पापोपहतचेतसाम् । (१०५।१)

धर्मं समाश्रयेत् तस्मान्मुक्तये नियतं द्विजाः ॥ (१०५।२)

एतद् रहस्यं वेदानां न देयं यस्य कस्यचित् । (१०६।१)

धार्मिकायैव दातव्यं भक्ताय ब्रह्मचारिणे ॥ (१०६।२)

व्यास उवाच । (१०७।१)

इत्येतदुक्त्वा भगवानात्मयोगमनुत्तमम् । (१०७।२)

व्याजहार समासीनं नारायणमनामयम् ॥ (१०७।३)

मयैतद् भाषितं ज्ञानं हितार्थं ब्रह्मवादिनाम् । (१०८।१)

दातव्यं शान्तचित्तेभ्यः शिष्येभ्यो भवता शिवम् ॥ (१०८।२)

उक्त्वैवमथ योगीन्द्रानब्रवीद् भगवानजः । (१०९।१)

हिताय सर्वभक्तानां द्विजातीनां द्विजोत्तमाः ॥ (१०९।२)

भवन्तो ऽपि हि मज्ज्ञानं शिष्याणां विधिपूर्वकम् । (११०।१)

उपदेक्ष्यन्ति भक्तानां सर्वेषां वचनान्मम ॥ (११०।२)

अयं नारायणो यो ऽहमीश्वरो नात्र संशयः । (१११।१)

नान्तरं ये प्रपश्यन्ति तेषां देयमिदं परम् ॥ (१११।२)

ममैषा परमा मूर्तिर्नारायणसमाह्वया । (११२।१)

सर्वभूतात्मभूतस्था शान्ता चाक्षरसंज्ञिता ॥ (११२।२)

ये त्वन्यथा प्रपश्यन्ति लोके भेददृशो जनाः । (११३।१)

न ते मां सम्प्रपश्यन्ति जायन्ते च पुनः पुनः ॥ (११३।२)

ये त्विमं विष्णुमव्यक्तं मां वा देवं महेश्वरम् । (११४।१)

एकीभावेन पश्यन्ति न तेषां पुनरुद्भवः ॥ (११४।२)

तस्माद् अनादिनिधनं विष्णुमात्मानमव्ययम् । (११५।१)

मामेव संप्रपश्यध्वं पूजयध्वं तथैव हि ॥ (११५।२)

ये ऽन्यथा मां प्रपश्यन्ति मत्वेमं देवतान्तरम् । (११६।१)

ते यान्ति नरकान् घोरान् नाहं तेषु व्यवस्थितः ॥ (११६।२)

मूर्खं वा पण्डितं वापि ब्राह्मणं वा मदाश्रयम् । (११७।१)

मोचयामि श्वपाकं वा न नारायणनिन्दकम् ॥ (११७।२)

तस्मादेष महायोगी मद्भक्तैः पुरुषोत्तमः । (११८।१)

अर्चनीयो नमस्कार्यो मत्प्रीतिजननाय हि ॥ (११८।२)

एवमुक्त्वा समालिङ्ग्य वासुदेवं पिनाकधृक् । (११९।१)

अन्तर्हितो ऽभवत् तेषां सर्वेषामेव पश्यताम् ॥ (११९।२)

नारायणो ऽपि भगवांस्तापसं वेषमुत्तमम् । (१२०।१)

जग्राह योगिनः सर्वांस्त्यक्त्वा वै परमं वपुः ॥ (१२०।२)

ज्ञातं भवद्भिरमलं प्रसादात् परमेष्ठिनः । (१२१।१)

साक्षादेव महेशस्य ज्ञानं संसारनाशनम् ॥ (१२१।२)

गच्छध्वं विज्वराः सर्वे विज्ञानं परमेष्ठिनः । (१२२।१)

प्रवर्तयध्वं शिष्येभ्यो धार्मिकेभ्यो मुनीश्वराः ॥ (१२२।२)

इदं भक्ताय शान्ताय धार्मिकायाहिताग्नये । (१२३।१)

विज्ञानमैश्वरं देयं ब्राह्मणाय विशेषतः ॥ (१२३।२)

एवमुक्त्वा स विश्वात्मा योगिनां योगवित्तमः । (१२४।१)

नारायणो महायोगी जगामादर्शनं स्वयम् ॥ (१२४।२)

ते ऽपि देवादिदेवेशं नमस्कृत्य महेश्वरम् । (१२५।१)

नारायणं च भूतादिं स्वानि स्थानानि भेजिरे ॥ (१२५।२)

सनत्कुमारो भगवान् संवर्ताय महामुनिः । (१२६।१)

दत्तवानैश्वरं ज्ञानं सो ऽपि सत्यव्रताय तु ॥ (१२६।२)

सनन्दनो ऽपि योगीन्द्रः पुलहाय महर्षये । (१२७।१)

प्रददौ गौतमायाथ पुलहो ऽपि प्रजापतिः ॥ (१२७।२)

अङ्गिरा वेदविदुषे भरद्वाजाय दत्तवान् । (१२८।१)

जैगीषव्याय कपिलस्तथा पञ्चशिखाय च ॥ (१२८।२)

पराशरो ऽपि सनकात् पिता मे सर्वतत्त्वदृक् । (१२९।१)

लेभे तत् परमं ज्ञानं तस्माद् वाल्मीकिराप्तवान् ॥ (१२९।२)

ममोवाच पुरा देवः सतीदेहभवाङ्गजः । (१३०।१)

वामदेवो महायोगी रुद्रः किल पिनाकधृक् ॥ (१३०।२)

नारायणो ऽपि भगवान् देवकीतनयो हरिः । (१३१।१)

अर्जुनाय स्वयं साक्षात् दत्तवानिदमुत्तमम् ॥ (१३१।२)

यदहं लब्धवान् रुद्राद् वामदेवादनुत्तमम् । (१३२।१)

विशेषाद् गिरिशे भक्तिस्तस्मादारभ्य मे ऽभवत् ॥ (१३२।२)

शरण्यं शरणं रुद्रं प्रपन्नो ऽहं विशेषतः । (१३३।१)

भूतेशं गिरिशं स्थाणुं देवदेवं त्रिशूलिनम् ॥ (१३३।२)

भवन्तो ऽपि हि तं देवं शंभुं गोवृषवाहनम् । (१३४।१)

प्रपद्यध्वं सपत्नीकाः सपुत्राः शरणं शिवम् ॥ (१३४।२)

वर्तध्वं तत्प्रसादेन कर्मयोगेन शङ्करम् । (१३५।१)

पूजयध्वं महादेव गोपतिं भूतिभूषणम् ॥ (१३५।२)

एवमुक्ते ऽथ मुनयः शौनकाद्या महेश्वरम् । (१३६।१)

प्रणेमुः शाश्वतं स्थाणुं व्यासं सत्यवतीसुतम् ॥ (१३६।२)

अब्रुवन् हृष्टमनसः कृष्णद्वैपायनं प्रभुम् । (१३७।१)

साक्षादेव हृषीकेशं सर्वलोकमहेश्वरम् ॥ (१३७।२)

भवत्प्रसादाद् अचला शरण्ये गोवृषध्वजे । (१३८।१)

इदानीं जायते भक्तिर्या देवैरपि दुर्लभा ॥ (१३८।२)

कथयस्व मुनिश्रेष्ठ कर्मयोगमनुत्तमम् । (१३९।१)

येनासौ भगवानीशः समाराध्यो मुमुक्षुभिः ॥ (१३९।२)

त्वत्संनिधावेषु सूतः शृणोतु भगवद्वचः । (१४०।१)

तद्वदाखिललोकानां रक्षणं धर्मसंग्रहम् ॥ (१४०।२)

यदुक्तं देवदेवेन विष्णुना कूर्मरूपिणा । (१४१।१)

पृष्टेन मुनिभिः पूर्वं शक्रेणामृतमन्थने ॥ (१४१।२)

श्रुत्वा सत्यवतीसूनुः कर्मयोगं सनातनम् । (१४२।१)

मुनीनां भाषितं कृष्णः प्रोवाच सुसमाहितः ॥ (१४२।२)

य इमं पठते नित्यं संवादं कृत्तिवाससः । (१४३।१)

सनत्कुमारप्रमुखैः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (१४३।२)

श्रावयेद् वा द्विजान् शुद्धान् ब्रह्मचर्यपरायणान् । (१४४।१)

यो वा विचारयेदर्थं स याति परमां गतिम् ॥ (१४४।२)

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं भक्तियुक्तो दृढव्रतः । (१४५।१)

सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते ॥ (१४५।२)

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन पठितव्यो मनीषिभिः । (१४६।१)

श्रोतव्यश्चाथ मन्तव्यो विशेषाद् ब्राह्मणैः सदा ॥ (१४६।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे ईश्वरगीतासु एकादशो ऽध्यायः ॥ (१४७।१)