ऋषय ऊचुः । (१।१)

भवता कथितः सम्यक् सर्गः स्वायंभुवस्ततः । (१।२)

ब्रह्माण्डस्यास्य विस्तारो मन्वन्तरविनिश्चयः ॥ (१।३)

तत्रेश्वरेश्वरो देवो वर्णिभिर्धर्मतत्परैः । (२।१)

ज्ञानयोगरतैर् नित्यम् आराध्यः कथितस्त्वया ॥ (२।२)

तद्वदाशेषसंसारदुःखनाशम् अनुत्तमम् । (३।१)

ज्ञानं ब्रह्मैकविषयं येन पश्येम तत्परम् ॥ (३।२)

त्वं हि नारायणात्साक्षात् कृष्णद्वैपायनात् प्रभो । (४।१)

अवाप्ताखिलविज्ञानस्तत्त्वां पृच्छामहे पुनः ॥ (४।२)

श्रुत्वा मुनीनां तद् वाक्यं कृष्णद्वैपायनं प्रभुम् । (५।१)

सूतः पौराणिकः स्मृत्वा भाषितुं ह्युपचक्रमे ॥ (५।२)

अथास्मिन्नन्तरे व्यासः कृष्णद्वैपायनः स्वयम् । (६।१)

आजगाम मुनिश्रेष्ठा यत्र सत्रं समासते ॥ (६।२)

तं दृष्ट्वा वेदविद्वांसं कालमेघसमद्युतिम् । (७।१)

व्यासं कमलपत्राक्षं प्रणेमुर्द्विजपुङ्गवाः ॥ (७।२)

पपात दण्डवद् भूमौ दृष्ट्वासौ रोमहर्षणः । (८।१)

प्रदक्षिणीकृत्य गुरुं प्राञ्जलिः पार्श्वगो ऽभवत् ॥ (८।२)

पृष्टास्ते ऽनामयं विप्राः शौनकाद्या महामुनिम् । (९।१)

समाश्वास्यासनं तस्मै तद्योग्यं समकल्पयन् ॥ (९।२)

अथैतानब्रवीद् वाक्यं पराशरसुतः प्रभुः । (१०।१)

कच्चिन्न तपसो हानिः स्वाध्यायस्य श्रुतस्य च ॥ (१०।२)

ततः स सूतः स्वगुरुं प्रणम्याह महामुनिम् । (११।१)

ज्ञानं तद् ब्रह्मविषयं मुनीनां वक्तुमर्हसि ॥ (११।२)

इमे हि मुनयः शान्तास्तापसा धर्मतत्पराः । (१२।१)

शुश्रूषा जायते चैषां वक्तुमर्हसि तत्त्वतः ॥ (१२।२)

ज्ञानं विमुक्तिदं दिव्यं यन्मे साक्षात् त्वयोदितम् । (१३।१)

मुनीनां व्याहृतं पूर्वं विष्णुना कूर्मरूपिणा ॥ (१३।२)

श्रुत्वा सूतस्य वचनं मुनिः सत्यवतीसुतः । (१४।१)

प्रणम्य शिरसा रुद्रं वचः प्राह सुखावहम् ॥ (१४।२)

व्यास उवाच । (१५।१)

वक्ष्ये देवो महादेवः पृष्टो योगीश्वरैः पुरा । (१५।२)

सनत्कुमारप्रमुखैः स्वयं यत्समभाषत ॥ (१५।३)

सनत्कुमारः सनकस्तथैव च सनन्दनः । (१६।१)

अङ्गिरा रुद्रसहितो भृगुः परमधर्मवित् ॥ (१६।२)

कणादः कपिलो योगी वामदेवो महामुनिः । (१७।१)

शुक्रो वसिष्ठो भगवान् सर्वे संयतमानसाः ॥ (१७।२)

परस्परं विचार्यैते संशयाविष्टचेतसः । (१८।१)

तप्तवन्तस्तपो घोरं पुण्ये बदरिकाश्रमे ॥ (१८।२)

अपश्यंस्ते महायोगमृषिं धर्मसुतं शुचिम् । (१९।१)

नारायणमनाद्यन्तं नरेण सहितं तदा ॥ (१९।२)

संस्तूय विविधैः स्तोत्रैः सर्वे वेदसमुद्भवैः । (२०।१)

प्रणेमुर्भक्तिसंयुक्ता योगिनो योगवित्तमम् ॥ (२०।२)

विज्ञाय वाञ्छितं तेषां भगवानपि सर्ववित् । (२१।१)

प्राह गम्भीरया वाचा किमर्थं तप्यते तपः ॥ (२१।२)

अब्रुवन् हृष्टमनसो विश्वात्मानं सनातनम् । (२२।१)

साक्षान्नारायणं देवमागतं सिद्धिसूचकम् ॥ (२२।२)

वयं संशयमापन्नाः सर्वे वै ब्रह्मवादिनः । (२३।१)

भवन्तमेकं शरणं प्रपन्नाः पुरुषोत्तमम् ॥ (२३।२)

त्वं हि तद् वेत्थ परमं सर्वज्ञो भगवानृषिः । (२४।१)

नारायणः स्वयं साक्षात् पुराणो ऽव्यक्तपूरुषः ॥ (२४।२)

नह्यन्यो विद्यते वेत्ता त्वामृते परमेश्वर । (२५।१)

शुश्रूषास्माकमखिलं संशयं छेत्तुमर्हसि ॥ (२५।२)

किंकारणम् इदं कृत्स्नं को ऽनुसंसरते सदा । (२६।१)

कश्चिदात्मा च का मुक्तिः संसारः किंनिमित्तकः ॥ (२६।२)

कः संसारयतीशानः को वा सर्वं प्रपश्यति । (२७।१)

किं तत् परतरं ब्रह्म सर्वं नो वक्तुमर्हसि ॥ (२७।२)

एवमुक्ते तु मुनयः प्रापश्यन् पुरुषोत्तमम् । (२८।१)

विहाय तापसं रूपं संस्थितं स्वेन तेजसा ॥ (२८।२)

विभ्राजमानं विमलं प्रभामण्डलमण्डितम् । (२९।१)

श्रीवत्सवक्षसं देवं तप्तजाम्बूनदप्रभम् ॥ (२९।२)

शङ्खचक्रगदापाणिं शार्ङ्गहस्तं श्रियावृतम् । (३०।१)

न दृष्टस्तत्क्षणादेव नरस्तस्यैव तेजसा ॥ (३०।२)

तदन्तरे महादेवः शशाङ्काङ्कितशेखरः । (३१।१)

प्रसादाभिमुखो रुद्रः प्रादुरासीन्महेश्वरः ॥ (३१।२)

निरीक्ष्य ते जगन्नाथं त्रिनेत्रं चन्द्रभूषणम् । (३२।१)

तुष्टबुर्हृष्टमनसो भक्त्या तं परमेश्वरम् ॥ (३२।२)

जयेश्वर महादेव जय भूतपते शिव । (३३।१)

जयाशेषमुनीशान तपसाभिप्रपूजित ॥ (३३।२)

सहस्रमूर्ते विश्वात्मन् जगद्यन्त्रप्रवर्तक । (३४।१)

जयानन्त जगज्जन्मत्राणसंहारकारण ॥ (३४।२)

सहस्रचरणेशान शंभो योगीन्द्रवन्दित । (३५।१)

जयाम्बिकापते देव नमस्ते परमेश्वर ॥ (३५।२)

संस्तुतो भगवानीशस्त्र्यम्बको भक्तवत्सलः । (३६।१)

समालिङ्ग्य हृषीकेशं प्राह गम्भीरया गिरा ॥ (३६।२)

किमर्थं पुण्डरीकाक्ष मुनीन्द्रा ब्रह्मवादिनः । (३७।१)

इमं समागता देशं किं वा कार्यं मयाच्युत ॥ (३७।२)

आकर्ण्य भगवद्वाक्यं देवदेवो जनार्दनः । (३८।१)

प्राह देवो महादेवं प्रसादाभिमुखं स्थितम् ॥ (३८।२)

इमे हि मुनयो देव तापसाः क्षीणकल्मषाः । (३९।१)

अभ्यागता मां शरणं सम्यग्दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ (३९।२)

यदि प्रसन्नो भगवान् मुनीनां भावितात्मनाम् । (४०।१)

सन्निधौ मम तज्ज्ञानं दिव्यं वक्तुमिहार्हसि ॥ (४०।२)

त्वं हि वेत्थ स्वमात्मानं न ह्यन्यो विद्यते शिव । (४१।१)

ततस्त्वमात्मनात्मानं मुनीन्द्रेभ्यः प्रदर्शय ॥ (४१।२)

एवमुक्त्वा हृषीकेशः प्रोवाच मुनिपुङ्गवान् । (४२।१)

प्रदर्शयन् योगसिद्धिं निरीक्ष्य वृषभध्वजम् ॥ (४२।२)

संदर्शनान्महेशस्य शङ्करस्याथ शूलिनः । (४३।१)

कृतार्थं स्वयमात्मानं ज्ञातुमर्हथ तत्त्वतः ॥ (४३।२)

प्रष्टुमर्हथ विश्वेशं प्रत्यक्षं पुरतः स्थितम् । (४४।१)

ममैव सन्निधावेष यथावद् वक्तुमीश्वरः ॥ (४४।२)

निशम्य विष्णुवचनं प्रणम्य वृषभध्वजम् । (४५।१)

सनत्कुमारप्रमुखाः पृच्छन्ति स्म महेश्वरम् ॥ (४५।२)

अथास्मिन्नन्तरे दिव्यमासनं विमलं शिवम् । (४६।१)

किमप्यचिन्त्यं गगनादीश्वरार्हं समुद्बभौ ॥ (४६।२)

तत्राससाद योगात्मा विष्णुना सह विश्वकृत् । (४७।१)

तेजसा पूरयन् विश्वं भाति देवो महेश्वरः ॥ (४७।२)

तं ते देवादिदेवेशं शङ्करं ब्रह्मवादिनः । (४८।१)

विभ्राजमानं विमले तस्मिन् ददृशुरासने ॥ (४८।२)

यं प्रपश्यन्ति योगस्थाः स्वात्मन्यात्मानमीश्वरम् । (४९।१)

अनन्यतेजसं शान्तं शिवं ददृशिरे किल ॥ (४९।२)

यतः प्रसूतिर्भूतानां यत्रैतत् प्रविलीयते । (५०।१)

तमासनस्थं भूतानामीशं ददृशिरे किल ॥ (५०।२)

यदन्तरा सर्वमेतद् यतो ऽभिन्नमिदं जगत् । (५१।१)

सवासुदेवमासीनं तमीशं ददृशुः किल ॥ (५१।२)

प्रोवाच पृष्टो भगवान् मुनीनां परमेश्वरः । (५२।१)

निरीक्ष्य पुण्डरीकाक्षं स्वात्मयोगमनुत्तमम् ॥ (५२।२)

तच्छृणुध्वं यथान्यायमुच्यमानं मयानघाः । (५३।१)

प्रशान्तमानसाः सर्वे ज्ञानमीश्वरभाषितम् ॥ (५३।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे ईश्वरगीतासु प्रथमो ऽध्यायः ॥ (५४।१)