सूत उवाच । (१।१)

७ द्वीपसेतद् ब्रह्माण्डमाख्यातं चतुर्दशविधं महत् । (१।२)

अतः परं प्रवक्ष्यामि भूर्लोकस्यास्य निर्णयम् ॥ (१।३)

जम्बुद्वीपः प्रधानो ऽयं प्लक्षः शाल्मल एव च । (२।१)

कुशः क्रौञ्चश्च शाकश्च पुष्करश्चैव सप्तमः ॥ (२।२)

एते सप्त महाद्वीपाः समुद्रैः सप्तभिर्वृताः । (३।१)

द्वीपाद् द्वीपो महानुक्तः सागरादपि सागरः ॥ (३।२)

क्षारोदेक्षुरसोदश्च सुरोदश्च घृतोदकः । (४।१)

दध्योदः क्षीरसलिलः स्वादूदश्चेति सागराः ॥ (४।२)

पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णा ससमुद्रा धरा स्मृता । (५।१)

द्वीपैश्च सप्तभिर्युक्ता योजनानां समासतः ॥ (५।२)

जम्बूद्वीपजम्बूद्वीपः समस्तानां द्वीपानां मध्यतः शुभः । (६।१)

तस्य मध्ये महामेरुर्विश्रुतः कनकप्रभः ॥ (६।२)

चतुरशीतिसाहस्रो योजनैस्तस्य चोच्छ्रयः । (७।१)

प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः ॥ (७।२)

मूले षोडशसाहस्रो विस्तारस्तस्य सर्वतः । (८।१)

भूपद्मस्यास्य शैलो ऽसौ कर्णिकात्वेन संस्थितः ॥ (८।२)

हिमवान् हेमकूटश्च निषधश्चास्य दक्षिणे । (९।१)

नीलः श्वेतश्च शृङ्गी च उत्तरे वर्षपर्वताः ॥ (९।२)

लक्षप्रमाणौ द्वौ मध्ये दशहीनास्तथा परे । (१०।१)

सहस्रद्वितयोच्छ्रायास्तावद्विस्तारिणश्च ते ॥ (१०।२)

भारतं दक्षिणं वर्षं ततः किंपुरुषं स्मृतम् । (११।१)

हरिवर्षं तथैवान्यन्मेरोर्दक्षिणतो द्विजाः ॥ (११।२)

रम्यकं चोत्तरं वर्षं तस्यैवानु हिरण्मयम् । (१२।१)

उत्तराः कुरवश्चैव यथैते भरतास्तथा ॥ (१२।२)

नवसाहस्रमेकैकमेतेषां द्विजसत्तमाः । (१३।१)

इलावृतं च तन्मध्ये तन्मध्ये मेरुरुच्छ्रितः ॥ (१३।२)

मेरोश्चतुर्दिशं तत्र नवसाहस्रविस्तृतम् । (१४।१)

इलावृतं महाभागाश्चत्वारस्तत्र पर्वताः । (१४।२)

विष्कम्भा रचिता मेरोर्योजनायुतमुच्छ्रिताः ॥ (१४।३)

पूर्वेण मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः । (१५।१)

विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्मृतः ॥ (१५।२)

कदम्बस्तेषु जम्बुश्च पिप्पलो वट एव च । (१६।१)

जम्बूद्वीपस्य सा जम्बूर्नामहेतुर्महर्षयः ॥ (१६।२)

महागजप्रमाणानि जम्ब्वास्तस्याः फलानि च । (१७।१)

पतन्ति भूभृतः पृष्ठे शीर्यमाणानि सर्वतः ॥ (१७।२)

रसेन तस्याः प्रख्याता तत्र जम्बूनदीति वै । (१८।१)

सरित् प्रवर्तते चापि पीयते तत्र वासिभिः ॥ (१८।२)

न स्वेदो न च दौर्गन्ध्यं न जरा नेन्द्रियक्षयः । (१९।१)

तत्पानात् सुस्थमनसां नराणां तत्र जायते ॥ (१९।२)

तीरमृत्तत्र सम्प्राप्य वायुना सुविशोषिता । (२०।१)

जाम्बूनदाख्यं भवति सुवर्णं सिद्धभूषणम् ॥ (२०।२)

भद्राश्वः पूर्वतो मेरोः केतुमालश्च पश्चिमे । (२१।१)

वर्षे द्वे तु मुनिश्रेष्ठास्तयोर्मध्ये इलावृतम् ॥ (२१।२)

वनं चैत्ररथं पूर्वे दक्षिणे गन्धमादनम् । (२२।१)

वैभ्राजं पश्चिमे विद्यादुत्तरे सवितुर्वनम् ॥ (२२।२)

अरुणोदं महाभद्रमसितोदं च मानसम् । (२३।१)

सरांस्येतानि चत्वारि देवयोग्यानि सर्वदा ॥ (२३।२)

सितान्तश्च कुमुद्वांश्च कुरुरी माल्यवांस्तथा । (२४।१)

वैकङ्को मणिशैलश्च ऋक्षवांश्चाचलोत्तमाः ॥ (२४।२)

महानीलो ऽथ रुचकः सबिन्दुर्मन्दरस्तथा । (२५।१)

वेणुमांश्चैव मेघश्च निषधो देवपर्वतः । (२५।२)

इत्येते देवरचिताः सिद्धावासाः प्रकीर्तिताः ॥ (२५।३)

अरुणोदस्य सरसः पूर्वतः केसराचलः । (२६।१)

त्रिकूटशिखरश्चैव पतङ्गो रुचकस्तथा ॥ (२६।२)

निषधो वसुधारश्च कलिङ्गस्त्रिशिखः शुभः । (२७।१)

समूलो वसुधारश्च कुरवश्चैव सानुमान् ॥ (२७।२)

ताम्रातश्च विशालश्च कुमुदो वेणुपर्वतः । (२८।१)

एकशृङ्गो महाशैलो गजशैलः पिशाचकः ॥ (२८।२)

पञ्चशैलो ऽथ कैलासो हिमवांश्चाचलोत्तमः । (२९।१)

इत्येते देवचरिता उत्कटाः पर्वतोत्तमाः ॥ (२९।२)

महाभद्रस्य सरसो दक्षिणे केसराचलः । (३०।१)

शिखिवासश्च वैडूर्यः कपिलो गन्धमादनः ॥ (३०।२)

जारुधिश्च सुगन्धिश्च श्रीशृङ्गश्चाचलोत्तमः । (३१।१)

सुपार्श्वश्च सुपक्षश्च कङ्कः कपिल एव च ॥ (३१।२)

पिञ्जरो भद्रशैलश्च सुरसश्च महाबलः । (३२।१)

अञ्जनो मधुमांस्तद्वत् कुमुदो मुकुटस्तथा ॥ (३२।२)

सहस्रशिखरश्चैव पाण्डुरः कृष्ण एव च । (३३।१)

पारिजातो महाशैलस्तथैव कपिलोदकः ॥ (३३।२)

सुषेणः पुण्डरीकश्च महामेघस्तथैव च । (३४।१)

एते पर्वतराजानः सिद्धगन्धर्वसेविताः ॥ (३४।२)

असितोदस्य सरसः पश्चिमे केसराचलः । (३५।१)

शङ्खकूटो ऽथ वृषभो हंसो नागस्तथा परः ॥ (३५।२)

कालाञ्जनः शुक्रशैलो नीलः कमल एव च । (३६।१)

पुष्पकश्च सुमेघश्च वाराहो विरजास्तथा । (३६।२)

मयूरः कपिलश्चैव महाकपिल एव च ॥ (३६।३)

इत्येते देवगन्धर्वसिद्धसङ्घनिषेविताः । (३७।१)

सरसो मानसस्येह उत्तरे केसराचलाः ॥ (३७।२)

एतेषां शैलमुख्यानामन्तरेषु यथाक्रमम् । (३८।१)

सन्ति चैवान्तरद्रोण्यः सरांसि च वनानि च ॥ (३८।२)

वसन्ति तत्र मुनयः सिद्धाश्च ब्रह्मभाविताः । (३९।१)

प्रसन्नाः शान्तरजसः सर्वदुःखविवर्जिताः ॥ (३९।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ (४०।१)