व्यास उवाच । (१।१)

एवं वनाश्रमे स्थित्वा तृतीयं भागमायुषः । (१।२)

चतुर्थमायुषो भागं संन्यासेन नयेत् क्रमात् ॥ (१।३)

अग्नीन् आत्मनि संस्थाप्य द्विजः प्रव्रजितो भवेत् । (२।१)

योगाभ्यासरतः शान्तो ब्रह्मविद्यापरायणः ॥ (२।२)

यदा मनसि संजातं वैतृष्ण्यं सर्ववस्तुषु । (३।१)

तदा संन्यासमिच्छेच्च पतितः स्याद् विपर्यये ॥ (३।२)

प्राजापत्यां निरूप्येष्टिमाग्नेयीमथवा पुनः । (४।१)

दान्तः पक्वकषायो ऽसौ ब्रह्माश्रममुपाश्रयेत् ॥ (४।२)

ज्ञानसंन्यासिनः केचिद् वेदसंन्यासिनः परे । (५।१)

कर्मसंन्यासिनस्त्वन्ये त्रिविधाः परिकीर्तिताः ॥ (५।२)

यः सर्वसङ्गनिर्मुक्तो निर्द्वन्द्वश्चैव निर्भयः । (६।१)

प्रोच्यते ज्ञानसंन्यासी स्वात्मन्येव व्यवस्थितः ॥ (६।२)

वेदमेवाभ्यसेन्नित्यं निराशी निष्परिग्रहः । (७।१)

प्रोच्यते वेदसंन्यासी मुमुक्षुर्विजितेन्द्रियः ॥ (७।२)

यस्त्वग्नीन् आत्मसात्कृत्वा ब्रह्मार्पणपरो द्विजः । (८।१)

ज्ञेयः स कर्मसंन्यासी महायज्ञपरायणः ॥ (८।२)

त्रयाणामपि चैतेषां ज्ञानी त्वभ्यधिको मतः । (९।१)

न तस्य विद्यते कार्यं न लिङ्गं वा विपश्चितः ॥ (९।२)

निर्ममो निर्भयः शान्तो निर्द्वन्द्वः पर्णभोजनः । (१०।१)

जीर्णकौपीनवासाः स्यान्नग्नो वा ध्यानतत्परः ॥ (१०।२)

ब्रह्मचारी मिताहारो ग्रामादन्नं समाहरेत् । (११।१)

अध्यात्ममतिरासीत निरपेक्षो निरामिषः ॥ (११।२)

आत्मनैव सहायेन सुखार्थं विचरेदिह । (१२।१)

नाभिनन्देत मरणं नाभिनन्देत जीवितम् ॥ (१२।२)

कालमेव प्रतीक्षेत निदेशं भृतको यथा । (१३।१)

नाध्येतव्यं न वक्तव्यं श्रोतव्यं न कदाचन । (१३।२)

एवं ज्ञात्वा परो योगी ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ (१३।३)

एकवासाथवा विद्वान् कौपीनाच्छादनस्तथा । (१४।१)

मुण्डी शिखी वाथ भवेत् त्रिदण्डी निष्परिग्रहः । (१४।२)

काषायवासाः सततं ध्यानयोगपरायणः ॥ (१४।३)

ग्रामान्ते वृक्षमूले वा वसेद् देवालये ऽपि वा । (१५।१)

समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः । (१५।२)

भैक्ष्येण वर्तयेन्नित्यं नैकान्नादी भवेत् क्वचित् ॥ (१५।३)

यस्तु मोहेन वालस्याद् एकान्नादी भवेद् यतिः । (१६।१)

न तस्य निष्कृतिः काचिद् धर्मशास्त्रेषु कथ्यते ॥ (१६।२)

रागद्वेषविमुक्तात्मा समलोष्टाश्मकाञ्चनः । (१७।१)

प्राणिहंसानिवृत्तश्च मौनी स्यात् सर्वनिस्पृहः ॥ (१७।२)

दृष्टिपूतं न्यसेत् पादं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् । (१८।१)

सत्यपूतां वदेद् वाणीं मनःपूतं समाचरेत् ॥ (१८।२)

नैकत्र निवसेद् देशे वर्षाभ्यो ऽन्यत्र भिक्षुकः । (१९।१)

स्नानशौचरतो नित्यं कमण्डलुकरः शुचिः ॥ (१९।२)

ब्रह्मचर्यरतो नित्यं वनवासरतो भवेत् । (२०।१)

मोक्षशास्त्रेषु निरतो ब्रह्मसूत्री जितेन्द्रियः ॥ (२०।२)

दम्भाहङ्कारनिर्मुक्तो निन्दापैशुन्यवर्जितः । (२१।१)

आत्मज्ञानगुणोपेतो यतिर्मोक्षमवाप्नुयात् ॥ (२१।२)

अभ्यसेत् सततं वेदं प्रणवाख्यं सनातनम् । (२२।१)

स्नात्वाचम्य विधानेन शुचिर्देवालयादिषु ॥ (२२।२)

यज्ञोपवीती शान्तात्मा कुशपाणिः समाहितः । (२३।१)

धौतकाषायवसनो भस्मच्छन्नतनूरहः ॥ (२३।२)

अधियज्ञं ब्रह्म जपेदाधिदैविकमेव च । (२४।१)

आध्यात्मिकं च सततं वेदान्ताभिहितं च यत् ॥ (२४।२)

पुत्रेषु वाथ निवसन् ब्रह्मचारी यतिर्मुनिः । (२५।१)

वेदमेवाभ्यसेन्नित्यं स याति परमां गतिम् ॥ (२५।२)

अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यं तपः परम् । (२६।१)

क्षमा दया च सतोषो व्रतान्यस्य विशेषतः ॥ (२६।२)

वेदान्तज्ञाननिष्ठो वा पञ्च यज्ञान् समाहितः । (२७।१)

कुर्यादहरहः स्नात्वा भिक्षान्नेनैव तेन हि ॥ (२७।२)

होममन्त्राञ्जपेन्नित्यं काले काले समाहितः । (२८।१)

स्वाध्यायं चान्वहं कुर्यात् सावित्रीं संध्ययोर्जपेत् ॥ (२८।२)

ध्यायीत सततं देवमेकान्ते परमेश्वरम् । (२९।१)

एकान्नं वर्जयेन्नित्यं कामं क्रोधं परिग्रहम् ॥ (२९।२)

एकवासा द्विवासा वा शिखी यज्ञोपवीतवान् । (३०।१)

कमण्डलुकरो विद्वान् त्रिदण्डी याति तत्परम् ॥ (३०।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे ऽष्टाविंशो ऽध्यायः ॥ (३१।१)