व्यास उवाच । (१।१)

भुक्त्वा पीत्वा च सुप्त्वा च स्नात्वा रथ्योपसर्पणे । (१।२)

ओष्ठावलमोकौ स्पृष्ट्वा वासो विपरिधाय च ॥ (१।३)

रेतोमूत्रपुरीषाणामुत्सर्गे ऽयुक्तभाषणे । (२।१)

ष्ठीवित्वाध्ययनारम्भे कासश्वासागमे तथा ॥ (२।२)

चत्वरं वा श्मशानं वा समाक्रम्य द्विजोत्तमः । (३।१)

संध्ययोरुभयोस्तद्वदाचान्तो ऽप्याचमेत् पुनः ॥ (३।२)

चण्डालम्लेच्छसंभाषे स्त्रीशूद्रोच्छिष्टभाषणे । (४।१)

उच्छिष्टं पुरुषं स्पृष्ट्वा भोज्यं चापि तथाविधम् । (४।२)

आचामेदश्रुपाते वा लोहितस्य तथैव च ॥ (४।३)

भोजने संध्ययोः स्नात्वा पीत्वा मूत्रपुरीषयोः । (५।१)

आचान्तो ऽप्याचमेत् सुप्त्वा सकृत्सकृदथान्यतः ॥ (५।२)

अग्नेर् गवाम् अथालम्भे स्पृष्ट्वा प्रयतमेव वा । (६।१)

स्त्रीणामथात्मनः स्पर्शे नीवीं वा परिधाय च ॥ (६।२)

उपस्पृशेज्जलं वार्द्रं तृणं वा भूमिमेव वा । (७।१)

केशानां चात्मनः स्पर्शे वाससो ऽक्षालितस्य च ॥ (७।२)

अनुष्णाभिर् अफेनाभिर् अदुष्टाभिश्च धर्मतः । (८।१)

शौचेप्सुः सर्वदाचामेदासीनः प्रागुदङ्मुखः ॥ (८।२)

शिरः प्रावृत्य कण्ठं वा मुक्तकच्छसिखो ऽपि वा । (९।१)

अकृत्वा पादयोः शौचमाचान्तो ऽप्यशुचिर्भवेत् ॥ (९।२)

सोपानत्को जलस्थो वा नोष्णीषी वाचमेद् बुधः । (१०।१)

न चैव वर्षधाराभिर्न तिष्ठन् नोद्धृतोदकैः ॥ (१०।२)

नैकहस्तार्पितजलैर्विना सूत्रेण वा पुनः । (११।१)

न पादुकासनस्थो वा बहिर्जानुरथापि वा ॥ (११।२)

न जल्पन् न हसन् प्रेक्षन् शयानः प्रह्व एव च । (१२।१)

नावीक्षिताभिः फेनाद्यैरुपेताभिरथापि वा ॥ (१२।२)

शूद्राशुचिकरोन्मुक्तैर्न क्षाराभिस्तथैव च । (१३।१)

न चैवाङ्गुलिभिः शब्दं न कुर्वन् नान्यमानसः ॥ (१३।२)

न वर्णरसदुष्टाभिर्न चैव प्रदरोदकैः । (१४।१)

न पाणिक्षुभिताभिर्वा न बहिष्कक्ष एव वा ॥ (१४।२)

हृद्गाभिः पूयते विप्रः कण्ठ्याभिः क्षत्रियः शुचिः । (१५।१)

प्राशिताभिस्तथावैश्यः स्त्रीशूद्रौ स्पर्शतो ऽन्ततः ॥ (१५।२)

अङ्गुष्ठमूलान्तरतो रेखायां ब्राह्ममुच्यते । (१६।१)

अन्तराङ्गुष्ठदेशिन्यः पितॄणां तीर्थमुत्तमम् ॥ (१६।२)

कनिष्ठामूलतः पश्चात् प्राजापत्यं प्रचक्षते । (१७।१)

अङ्गुल्यग्रे स्मृतं दैवं तदेवार्षं प्रकीर्तितम् ॥ (१७।२)

मूले वा दैवमार्षं स्यादाग्नेयं मध्यतः स्मृतं । (१८।१)

तदेव सौमिकं तीर्थमेतज्ज्ञात्वा न मुह्यति ॥ (१८।२)

ब्राह्मेणैव तु तीर्थेन द्विजो नित्यमुपस्पृशेत् । (१९।१)

कायेन वाथ दैवेन तु पित्र्येण वै द्विजाः ॥ (१९।२)

त्रिः प्राश्नीयाद् अपः पूर्वं ब्राह्मणः प्रयतस्ततः । (२०।१)

संमृज्याङ्गुष्ठमूलेन मुखं वै समुपस्पृशेत् ॥ (२०।२)

अङ्गुष्ठानामिकाभ्यां तु स्पृशेन्नेत्रद्वयं ततः । (२१।१)

तर्जन्यङ्गुष्ठयोगेन स्पृशेन् नासापृटद्वयम् ॥ (२१।२)

कनिष्ठाङ्गुष्ठयोगेन श्रवणे समुपस्पृशेत् । (२२।१)

सर्वासामथ योगेन हृदयं तु तलेन वा । (२२।२)

संस्पृशेद् वा शिरस्तद्वदङ्गुष्ठेनाथवा द्वयम् ॥ (२२।३)

त्रिः प्राश्नीयाद् यदम्भस्तु सुप्रीतास्तेन देवताः । (२३।१)

ब्रह्मा विष्णुर्महेशश्च भवन्तीत्यनुशुश्रुमः ॥ (२३।२)

गङ्गा च यमुना चैव प्रीयेते परिमार्जनात् । (२४।१)

संस्पृष्टयोर्लोचनयोः प्रीयेते शशिभास्करौ ॥ (२४।२)

नासत्यदस्त्रौ प्रीयेते स्पृष्टे नासापुटद्वये । (२५।१)

कर्णयोः स्पृष्टयोस्तद्वत् प्रीयेते चानिलानलौ ॥ (२५।२)

संस्पृष्टे हृदये चास्य प्रीयन्ते सर्वदेवताः । (२६।१)

मूर्ध्नि संस्पर्शनादेकः प्रीतः स पुरुषो भवेत् ॥ (२६।२)

नोच्छिष्टं कुर्वते मुख्या विप्रुषो ऽङ्गं नयन्ति याः । (२७।१)

दन्तवद् दन्तलग्नेषु जिह्वास्पर्शे ऽशुचिर्भवेत् ॥ (२७।२)

स्पृशन्ति बिन्दवः पादौ य आचामयतः परान् । (२८।१)

भूमिगैस्ते समा ज्ञेया न तैरप्रयतो भवेत् ॥ (२८।२)

मधुपर्के च सोमे च ताम्बूलस्य च भक्षणे । (२९।१)

फलमूले चेक्षुदण्डे न दोषं प्राह वै मनुः ॥ (२९।२)

प्रचरंश्चान्नपानेषु द्रव्यहस्तो भवेन्नरः । (३०।१)

भूमौ निक्षिप्य तद् द्रव्यमाचम्याभ्युक्षयेत् तु तत् ॥ (३०।२)

तैजसं वै समादाय यद्युच्छिष्टो भवेद् द्विजः । (३१।१)

भूमौ निक्षिप्य तद् द्रव्यमाचम्याभ्युक्षयेत् तु तत् ॥ (३१।२)

यद्यमत्रं समादाय भवेदुच्छेषणान्वितः । (३२।१)

अनिधायैव तद् द्रव्यमाचान्तः शुचितामियात् । (३२।२)

वस्त्रादिषु विकल्पः स्यात् तत् संस्पृष्ट्वाचमेद् इह ॥ (३२।३)

अरण्ये ऽनुदके रात्रौ चौरव्याघ्राकुले पथि । (३३।१)

कृत्वा मूत्रं पुरीषं वा द्रव्यहस्तो न दुष्यति ॥ (३३।२)

निधाय दक्षिणे कर्णे ब्रह्मसूत्रमुदङ्मुखः । (३४।१)

अह्नि कुर्याच्छकृन्मूत्रं रात्रौ चेद् दक्षिणामुखः ॥ (३४।२)

अन्तर्धाय महीं काष्ठैः पत्त्रैर् लोष्टतृणेन वा । (३५।१)

प्रावृत्य च शिरः कुर्याद् विण्मूत्रस्य विसर्जनम् ॥ (३५।२)

छायाकूपनदीगोष्ठचैत्याम्भःपथि भस्मसु । (३६।१)

अग्नौ चैव श्मशाने च विण्मूत्रे न समाचरेत् ॥ (३६।२)

न गोमये न कृष्टे वा महावृक्षे न शाड्वले । (३७।१)

न तिष्ठन् वा न निर्वासा न च पर्वतमस्तके ॥ (३७।२)

न जीर्णदेवायतने न वल्मीके कदाचन । (३८।१)

न ससत्त्वेषु गर्तेषु न गच्छन् वा समाचरेत् ॥ (३८।२)

तुषाङ्गारकपालेषु राजमार्गे तथैव च । (३९।१)

न क्षेत्रे न बिले वापि न तीर्थे न चतुष्पथे ॥ (३९।२)

नोद्यानोदसमीपे वा नोषरे न पराशुचौ । (४०।१)

न सोपानत्पादुको वा छत्त्री वा नान्तरिक्षके ॥ (४०।२)

न चैवाभिमुखे स्त्रीणां गुरुब्राह्मणयोर् गवाम् । (४१।१)

न देवदेवालययोर् अपाम् अपि कदाचन ॥ (४१।२)

न ज्योतींषि निरीक्षन् वा न संध्याभिमुखो ऽपिवा । (४२।१)

प्रत्यादित्यं प्रत्यनलं प्रतिसोमं तथैव च ॥ (४२।२)

आहृत्य मृत्तिकां कूलाल्लेपगन्धापकर्षणम् । (४३।१)

कुर्यादतन्द्रितः शौचं विशुद्धैरुद्धृतोदकैः ॥ (४३।२)

नाहरेन्मृत्तिकां विप्रः पांशुलान्न च कर्दमात् । (४४।१)

न मार्गान्नोषराद् देशाच्छौचशिष्टां परस्य च ॥ (४४।२)

न देवायतनात् कूपाद् ग्रामान्न च जलात् तथा । (४५।१)

उपस्पृशेत् ततो नित्यं पूर्वोक्तेन विधानतः ॥ (४५।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रयोदशो ऽध्यायः ॥ (४६।१)