सूत उवाच । (१।१)

ध्रुवादूर्ध्वं महर्लोकः कोटियोजनविस्तृतः । (१।२)

कल्पाधिकारिणस्तत्र संस्थिता द्विजपुङ्गवाः ॥ (१।३)

जनलोको महर्लोकात् तथा कोटिद्वयात्मकः । (२।१)

सनन्दनादयस्तत्र संस्थिता ब्रह्मणः सुताः ॥ (२।२)

जनलोकात् तपोलोकः कोटित्रयसमन्वितः । (३।१)

वैराजास्तत्र वै देवाः स्थिता दाहविवर्जिताः ॥ (३।२)

प्राजापत्यात् सत्यलोकः कोटिषट्केन संयुतः । (४।१)

अपुनर्मारकास्तत्र ब्रह्मलोकस्तु स स्मृतः ॥ (४।२)

अत्र लोकगुरुर्ब्रह्मा विश्वात्मा विश्वतोमुखः । (५।१)

आस्ते स योगिभिर्नित्यं पीत्वा योगामृतं परम् ॥ (५।२)

विशन्ति यतयः शान्ता नैष्ठिका ब्रह्मचारिणः । (६।१)

योगिनस्तापसाः सिद्धा जापकाः परमेष्ठिनम् ॥ (६।२)

द्वारं तद्योगिनामेकं गच्छतां परमं पदम् । (७।१)

तत्र गत्वा न शोचन्ति स विष्णुः स च शङ्करः ॥ (७।२)

सूर्यकोटिप्रतीकाशं पुरं तस्य दुरासदम् । (८।१)

न मे वर्णयितुं शक्यं ज्वालामालासमाकुलम् ॥ (८।२)

तत्र नारायणस्यापि भवनं ब्रह्मणः पुरे । (९।१)

शेते तत्र हरिः श्रीमान् मायी मायामयः परः ॥ (९।२)

स विष्णुलोकः कथितः पुनरावृत्तिवर्जितः । (१०।१)

यान्ति तत्र महात्मानो ये प्रपन्ना जनार्दनम् ॥ (१०।२)

ऊर्ध्वं तद् ब्रह्मसदनात् पुरं ज्योतिर्मयं शुभम् । (११।१)

वह्निना च परिक्षिप्तं तत्रास्ते भगवान् भवः ॥ (११।२)

देव्या सह महादेवश्चिन्त्यमानो मनीषिभिः । (१२।१)

योगिभिः शतसाहस्रैर्भूतै रुद्रैश्च संवृतः ॥ (१२।२)

तत्र ते यान्ति नियता द्विजा वै ब्रह्मचारिणः । (१३।१)

महादेवपराः शान्तास्तापसा ब्रह्मवादिनः ॥ (१३।२)

निर्ममा निरहङ्काराः कामक्रोधविवर्जिताः । (१४।१)

द्रक्ष्यन्ति ब्रह्मणा युक्ता रुद्रलोकः स वै स्मृतः ॥ (१४।२)

एते सप्त महालोकाः पृथिव्याः परिकीर्तिताः । (१५।१)

महातलादयश्चाधः पातालाः सन्ति वै द्विजाः ॥ (१५।२)

थे हेल्ल्स्महातलं च पातालं सर्वरत्नोपशोभितम् । (१६।१)

प्रासादैर्विविधैः शुभ्रैर्देवतायतनैर्युतम् ॥ (१६।२)

अनन्तेन च संयुक्तं मुचुकुन्देन धीमता । (१७।१)

नृपेण बलिना चैव पातालस्वर्गवासिना ॥ (१७।२)

शैलं रसातलं विप्राः शार्करं हि तलातलम् । (१८।१)

पीतं सुतलमित्युक्तं नितलं विद्रुमप्रभम् । (१८।२)

सितं हि वितलं प्रोक्तं तलं चैव सितेतरम् ॥ (१८।३)

सुपर्णेन मुनिश्रेष्ठास्तथा वासुकिना शुभम् । (१९।१)

रसातलमिति ख्यातं तथान्यैश्च निषेवितम् ॥ (१९।२)

विरोचनहिरण्याक्षतक्षकाद्यैश्च सेवितम् । (२०।१)

तलातलमिति ख्यातं सर्वशोभासमन्वितम् ॥ (२०।२)

वैनतेयादिभिश्चैव कालनेमिपुरोगमैः । (२१।१)

पूर्वदेवैः समाकीर्णं सुतलं च तथापरैः ॥ (२१।२)

नितलं यवनाद्यैश्च तारकाग्निमुखैस्तथा । (२२।१)

महान्तकाद्यैर्नागैश्च प्रह्लादेनासुरेण च ॥ (२२।२)

वितलं चैव विख्यातं कम्बलाहीन्द्रसेवितम् । (२३।१)

महाजम्भेन वीरेण हयग्रीवेण वै तथा ॥ (२३।२)

शङ्कुकर्णेन संभिन्नं तथा नमुचिपूर्वकैः । (२४।१)

तथान्यैर् विविधैर् नागैस्तलं चैव सुशोभनम् ॥ (२४।२)

तेषामधस्तान्नरका मायाद्याः परिकीर्तिताः । (२५।१)

पापिनस्तेषु पच्यन्ते न ते वर्णयितुं क्षमाः ॥ (२५।२)

पातालानामधश्चास्ते शेषाख्या वैष्णवी तनुः । (२६।१)

कालाग्निरुद्रो योगात्मा नारसिंहो ऽपि माधवः ॥ (२६।२)

यो ऽनन्तः पठ्यते देवो नागरूपी जनार्दनः । (२७।१)

तदाधारमिदं सर्वं स कालाग्निमपाश्रितः ॥ (२७।२)

तमाविश्य महायोगी कालस्तद्वदनोत्थितः । (२८।१)

विषज्वालामयो ऽन्ते ऽसौ जगत् संहरति स्वयम् ॥ (२८।२)

सहस्रमायो ऽप्रतिमः संहर्ता शङ्करोद्भवः । (२९।१)

तामसी शांभवी मूर्तिः कालो लोकप्रकालनः ॥ (२९।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ (३०।१)