कूर्मपुराणKūrmapurāṇa

KūPur, 2, 38

89 of 95 · 85 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

एषा पुण्यतमा देवी देवगन्धर्वसेविता । (१।२)

eṣā puṇyatamā devī devagandharvasevitā |

1.3१.३

नर्मदा लोकविख्याता तीर्थानामुत्तमा नदी ॥ (१।३)

narmadā lokavikhyātā tīrthānāmuttamā nadī ||

2.1२.१

तस्याः शृणुध्वं माहात्म्यं मार्कण्डेयेन भाषितम् । (२।१)

tasyāḥ śṛṇudhvaṃ māhātmyaṃ mārkaṇḍeyena bhāṣitam |

2.2२.२

युधिष्ठिराय तु शुभं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ (२।२)

yudhiṣṭhirāya tu śubhaṃ sarvapāpapraṇāśanam ||

3.1३.१

युधिष्ठिर उवाच । (३।१)

yudhiṣṭhira uvāca

3.2३.२

श्रुतास्तु विविधा धर्मास्त्वत्प्रसादान्महामुने । (३।२)

śrutāstu vividhā dharmāstvatprasādānmahāmune |

3.3३.३

माहात्म्यं च प्रयागस्य तीर्थानि विविधानि च ॥ (३।३)

māhātmyaṃ ca prayāgasya tīrthāni vividhāni ca ||

4.1४.१

नर्मदा सर्वतीर्थानां मुख्या हि भवतेरिता । (४।१)

narmadā sarvatīrthānāṃ mukhyā hi bhavateritā |

4.2४.२

तस्यास्त्विदानीं माहात्म्यं वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ (४।२)

tasyāstvidānīṃ māhātmyaṃ vaktumarhasi sattama ||

5.1५.१

मार्कण्डेय उवाच । (५।१)

mārkaṇḍeya uvāca

5.2५.२

नर्मदा सरितां श्रेष्ठा रुद्रदेहाद् विनिःसृता । (५।२)

narmadā saritāṃ śreṣṭhā rudradehād viniḥsṛtā |

5.3५.३

तारयेत् सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ (५।३)

tārayet sarvabhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca ||

6.1६.१

नर्मदायास्तु माहात्म्यं पुराणे यन्मया श्रुतम् । (६।१)

narmadāyāstu māhātmyaṃ purāṇe yanmayā śrutam |

6.2६.२

इदानीं तत्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः शुभम् ॥ (६।२)

idānīṃ tatpravakṣyāmi śṛṇuṣvaikamanāḥ śubham ||

7.1७.१

पुण्या कनखले गङ्गा कुरुक्षेत्रे सरस्वती । (७।१)

puṇyā kanakhale gaṅgā kurukṣetre sarasvatī |

7.2७.२

ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा ॥ (७।२)

grāme vā yadi vāraṇye puṇyā sarvatra narmadā ||

8.1८.१

त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्ताहेन तु यामुनम् । (८।१)

tribhiḥ sārasvataṃ toyaṃ saptāhena tu yāmunam |

8.2८.२

सद्यः पुनाति गाङ्गेयं दर्शनादेव नार्मदम् ॥ (८।२)

sadyaḥ punāti gāṅgeyaṃ darśanādeva nārmadam ||

9.1९.१

कलिङ्गदेशपश्चार्धे पर्वते ऽमरकण्टके । (९।१)

kaliṅgadeśapaścārdhe parvate 'marakaṇṭake |

9.2९.२

पुण्या च त्रिषु लोकेषु रमणीया मनोरमा ॥ (९।२)

puṇyā ca triṣu lokeṣu ramaṇīyā manoramā ||

10.1१०.१

सदेवासुरगन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । (१०।१)

sadevāsuragandharvā ṛṣayaśca tapodhanāḥ |

10.2१०.२

तपस्तप्त्वा तु राजेन्द्र सिद्धिं तु परमां गताः ॥ (१०।२)

tapastaptvā tu rājendra siddhiṃ tu paramāṃ gatāḥ ||

11.1११.१

तत्र स्नात्वा नरो राजन् नियमस्थो जितेन्द्रियः । (११।१)

tatra snātvā naro rājan niyamastho jitendriyaḥ |

11.2११.२

उपोष्य रजनीमेकां कुलानां तारयेच्छतम् ॥ (११।२)

upoṣya rajanīmekāṃ kulānāṃ tārayecchatam ||

12.1१२.१

योजनानां शतं साग्रं श्रूयते सरिदुत्तमा । (१२।१)

yojanānāṃ śataṃ sāgraṃ śrūyate sariduttamā |

12.2१२.२

विस्तारेण तु राजेन्द्र योजनद्वयमायता ॥ (१२।२)

vistāreṇa tu rājendra yojanadvayamāyatā ||

13.1१३.१

षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च । (१३।१)

ṣaṣṭitīrthasahasrāṇi ṣaṣṭikoṭyastathaiva ca |

13.2१३.२

पर्वतस्य समन्तात् तु तिष्ठन्त्यमरकण्टके ॥ (१३।२)

parvatasya samantāt tu tiṣṭhantyamarakaṇṭake ||

14.1१४.१

ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा जितक्रोधो जितेन्द्रियः । (१४।१)

brahmacārī śucirbhūtvā jitakrodho jitendriyaḥ |

14.2१४.२

सर्वहिंसानिवृत्तस्तु सर्वभूतहिते रतः ॥ (१४।२)

sarvahiṃsānivṛttastu sarvabhūtahite rataḥ ||

15.1१५.१

एवं सर्वसमाचारो यस्तु प्राणान् समुत्सृजेत् । (१५।१)

evaṃ sarvasamācāro yastu prāṇān samutsṛjet |

15.2१५.२

तस्य पुण्यफलं राजन् शृणुष्वावहितो नृप ॥ (१५।२)

tasya puṇyaphalaṃ rājan śṛṇuṣvāvahito nṛpa ||

16.1१६.१

शतवर्षसहस्राणि स्वर्गे मोदति पाण्डव । (१६।१)

śatavarṣasahasrāṇi svarge modati pāṇḍava |

16.2१६.२

साप्सरोगणसंकीर्णो दिव्यस्त्रीपरिवारितः ॥ (१६।२)

sāpsarogaṇasaṃkīrṇo divyastrīparivāritaḥ ||

17.1१७.१

दिव्यगन्धानुलिप्तश्च दिव्यपुष्पोपशोभितः । (१७।१)

divyagandhānuliptaśca divyapuṣpopaśobhitaḥ |

17.2१७.२

क्रीडते देवलोके तु दैवतैः सह मोदते ॥ (१७।२)

krīḍate devaloke tu daivataiḥ saha modate ||

18.1१८.१

ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो राजा भवति धार्मिकः । (१८।१)

tataḥ svargāt paribhraṣṭo rājā bhavati dhārmikaḥ |

18.2१८.२

गृहं तु लभते ऽसौ वै नानारत्नसमन्वितम् ॥ (१८।२)

gṛhaṃ tu labhate 'sau vai nānāratnasamanvitam ||

19.1१९.१

स्तम्भैर्मणिमयैर्दिव्यैर्वज्रवैदूर्यभूषितम् । (१९।१)

stambhairmaṇimayairdivyairvajravaidūryabhūṣitam |

19.2१९.२

आलेख्यवाहनैः शुभ्रैर्दासीदाससमन्वितम् ॥ (१९।२)

ālekhyavāhanaiḥ śubhrairdāsīdāsasamanvitam ||

20.1२०.१

राजराजेश्वरः श्रीमान् सर्वस्त्रीजनवल्लभः । (२०।१)

rājarājeśvaraḥ śrīmān sarvastrījanavallabhaḥ |

20.2२०.२

जीवेद् वर्षशतं साग्रं तत्र भोगसमन्वितः ॥ (२०।२)

jīved varṣaśataṃ sāgraṃ tatra bhogasamanvitaḥ ||

21.1२१.१

अग्निप्रवेशे ऽथ जले अथवानशने कृते । (२१।१)

agnipraveśe 'tha jale athavānaśane kṛte |

21.2२१.२

अनिवर्तिका गतिस्तस्य पवनस्याम्बरे यथा ॥ (२१।२)

anivartikā gatistasya pavanasyāmbare yathā ||

22.1२२.१

पश्चिमे पर्वततटे सर्वपापविनाशनः । (२२।१)

paścime parvatataṭe sarvapāpavināśanaḥ |

22.2२२.२

ह्रदो जलेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ (२२।२)

hrado jaleśvaro nāma triṣu lokeṣu viśrutaḥ ||

23.1२३.१

तत्र पिण्डप्रदानेन संध्योपासनकर्मणा । (२३।१)

tatra piṇḍapradānena saṃdhyopāsanakarmaṇā |

23.2२३.२

दशवर्षाणि पितरस्तर्पिताः स्युर्न संशयः ॥ (२३।२)

daśavarṣāṇi pitarastarpitāḥ syurna saṃśayaḥ ||

24.1२४.१

दक्षिणे नर्मदाकूले कपिलाख्या महानदी । (२४।१)

dakṣiṇe narmadākūle kapilākhyā mahānadī |

24.2२४.२

सरलार्जुनसंछन्ना नातिदूरे व्यवस्थिता ॥ (२४।२)

saralārjunasaṃchannā nātidūre vyavasthitā ||

25.1२५.१

सा तु पुण्या महाभागा त्रिषु लोकेषु विश्रुता । (२५।१)

sā tu puṇyā mahābhāgā triṣu lokeṣu viśrutā |

25.2२५.२

तत्र कोटिशतं साग्रं तीर्थानां तु युधिष्ठिर ॥ (२५।२)

tatra koṭiśataṃ sāgraṃ tīrthānāṃ tu yudhiṣṭhira ||

26.1२६.१

तस्मिंस्तीर्थे तु ये वृक्षाः पतिताः कालपर्ययात् । (२६।१)

tasmiṃstīrthe tu ye vṛkṣāḥ patitāḥ kālaparyayāt |

26.2२६.२

नर्मदातोयसंस्पृष्टास्ते यान्ति परमां गतिम् ॥ (२६।२)

narmadātoyasaṃspṛṣṭāste yānti paramāṃ gatim ||

27.1२७.१

द्वितीया तु महाभागा विशल्यकरणी शुभा । (२७।१)

dvitīyā tu mahābhāgā viśalyakaraṇī śubhā |

27.2२७.२

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा विशल्यो भवति क्षणात् ॥ (२७।२)

tatra tīrthe naraḥ snātvā viśalyo bhavati kṣaṇāt ||

28.1२८.१

कपिला च विशल्या च श्रूयते राजसत्तम । (२८।१)

kapilā ca viśalyā ca śrūyate rājasattama |

28.2२८.२

ईश्वरेण पुरा प्रोक्ता लोकानां हितकाम्यया ॥ (२८।२)

īśvareṇa purā proktā lokānāṃ hitakāmyayā ||

29.1२९.१

अनाशकं तु यः कुर्यात् तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । (२९।१)

anāśakaṃ tu yaḥ kuryāt tasmiṃstīrthe narādhipa |

29.2२९.२

सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोकं स गच्छति ॥ (२९।२)

sarvapāpaviśuddhātmā rudralokaṃ sa gacchati ||

30.1३०.१

तत्र स्नात्वा नरो राजन्नश्वमेधफलं लभेत् । (३०।१)

tatra snātvā naro rājannaśvamedhaphalaṃ labhet |

30.2३०.२

ये वसन्त्युत्तरे कूले रुद्रलोके वसन्ति ते ॥ (३०।२)

ye vasantyuttare kūle rudraloke vasanti te ||

31.1३१.१

सरस्वत्यां च गङ्गायां नर्मदायां युधिष्ठिर । (३१।१)

sarasvatyāṃ ca gaṅgāyāṃ narmadāyāṃ yudhiṣṭhira |

31.2३१.२

समं स्नानं च दानं च यथा मे शङ्करो ऽब्रवीत् ॥ (३१।२)

samaṃ snānaṃ ca dānaṃ ca yathā me śaṅkaro 'bravīt ||

32.1३२.१

परित्यजति यः प्राणान् पर्वते ऽमरकण्टके । (३२।१)

parityajati yaḥ prāṇān parvate 'marakaṇṭake |

32.2३२.२

वर्षकोटिशतं साग्रं रुद्रलोके महीयते ॥ (३२।२)

varṣakoṭiśataṃ sāgraṃ rudraloke mahīyate ||

33.1३३.१

नर्मदायां जलं पुण्यं फेनोर्मिसमलंकृतम् । (३३।१)

narmadāyāṃ jalaṃ puṇyaṃ phenormisamalaṃkṛtam |

33.2३३.२

पवित्रं शिरसा वन्द्य सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (३३।२)

pavitraṃ śirasā vandya sarvapāpaiḥ pramucyate ||

34.1३४.१

नर्मदा सर्वतः पुण्या ब्रह्महत्यापहारिणी । (३४।१)

narmadā sarvataḥ puṇyā brahmahatyāpahāriṇī |

34.2३४.२

अहोरात्रोपवासेन मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ (३४।२)

ahorātropavāsena mucyate brahmahatyayā ||

35.1३५.१

जालेश्वरं तीर्थवरं सर्वपापविनाशनम् । (३५।१)

jāleśvaraṃ tīrthavaraṃ sarvapāpavināśanam |

35.2३५.२

तत्र गत्वा नियमवान् सर्वकामांल्लभेन्नरः ॥ (३५।२)

tatra gatvā niyamavān sarvakāmāṃllabhennaraḥ ||

36.1३६.१

चन्द्रसूर्योपरागे तु गत्वा ह्यमरकण्टकम् । (३६।१)

candrasūryoparāge tu gatvā hyamarakaṇṭakam |

36.2३६.२

अश्वमेधाद् दशगुणं पुण्यमाप्नोति मानवः ॥ (३६।२)

aśvamedhād daśaguṇaṃ puṇyamāpnoti mānavaḥ ||

37.1३७.१

एष पुण्यो गिरिवरो देवगन्धर्वसेवितः । (३७।१)

eṣa puṇyo girivaro devagandharvasevitaḥ |

37.2३७.२

नानाद्रुमलताकीर्णो नानापुष्पोपशोभितः ॥ (३७।२)

nānādrumalatākīrṇo nānāpuṣpopaśobhitaḥ ||

38.1३८.१

तत्र संनिहितो राजन् देव्या सह महेश्वरः । (३८।१)

tatra saṃnihito rājan devyā saha maheśvaraḥ |

38.2३८.२

ब्रह्मा विष्णुस्तथा चेन्द्रो विद्याधरगणैः सह ॥ (३८।२)

brahmā viṣṇustathā cendro vidyādharagaṇaiḥ saha ||

39.1३९.१

प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात् पर्वतं ह्यमरकण्टकम् । (३९।१)

pradakṣiṇaṃ tu yaḥ kuryāt parvataṃ hyamarakaṇṭakam |

39.2३९.२

पौण्डरीकस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानः ॥ (३९।२)

pauṇḍarīkasya yajñasya phalaṃ prāpnoti mānaḥ ||

40.1४०.१

कावेरी नाम विपुला नदी कल्पषनाशिनी । (४०।१)

kāverī nāma vipulā nadī kalpaṣanāśinī |

40.2४०.२

तत्र स्नात्वा महादेवमर्चयेद् वृषभध्वजम् । (४०।२)

tatra snātvā mahādevamarcayed vṛṣabhadhvajam |

40.3४०.३

संगमे नर्मदायास्तु रुद्रलोके महीयते ॥ (४०।३)

saṃgame narmadāyāstu rudraloke mahīyate ||

41.1४१.१

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे अष्टात्रिंशो ऽध्यायः ॥ (४१।१)

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge aṣṭātriṃśo 'dhyāyaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KūPur, 2, 38

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit