KūPur, 2, 38
Select a line for its word-by-word analysis.
तस्याः शृणुध्वं माहात्म्यं मार्कण्डेयेन भाषितम् । (२।१)
tasyāḥ śṛṇudhvaṃ māhātmyaṃ mārkaṇḍeyena bhāṣitam |
श्रुतास्तु विविधा धर्मास्त्वत्प्रसादान्महामुने । (३।२)
śrutāstu vividhā dharmāstvatprasādānmahāmune |
माहात्म्यं च प्रयागस्य तीर्थानि विविधानि च ॥ (३।३)
māhātmyaṃ ca prayāgasya tīrthāni vividhāni ca ||
तस्यास्त्विदानीं माहात्म्यं वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ (४।२)
tasyāstvidānīṃ māhātmyaṃ vaktumarhasi sattama ||
नर्मदा सरितां श्रेष्ठा रुद्रदेहाद् विनिःसृता । (५।२)
narmadā saritāṃ śreṣṭhā rudradehād viniḥsṛtā |
नर्मदायास्तु माहात्म्यं पुराणे यन्मया श्रुतम् । (६।१)
narmadāyāstu māhātmyaṃ purāṇe yanmayā śrutam |
इदानीं तत्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः शुभम् ॥ (६।२)
idānīṃ tatpravakṣyāmi śṛṇuṣvaikamanāḥ śubham ||
ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा ॥ (७।२)
grāme vā yadi vāraṇye puṇyā sarvatra narmadā ||
त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्ताहेन तु यामुनम् । (८।१)
tribhiḥ sārasvataṃ toyaṃ saptāhena tu yāmunam |
सद्यः पुनाति गाङ्गेयं दर्शनादेव नार्मदम् ॥ (८।२)
sadyaḥ punāti gāṅgeyaṃ darśanādeva nārmadam ||
तपस्तप्त्वा तु राजेन्द्र सिद्धिं तु परमां गताः ॥ (१०।२)
tapastaptvā tu rājendra siddhiṃ tu paramāṃ gatāḥ ||
तत्र स्नात्वा नरो राजन् नियमस्थो जितेन्द्रियः । (११।१)
tatra snātvā naro rājan niyamastho jitendriyaḥ |
पर्वतस्य समन्तात् तु तिष्ठन्त्यमरकण्टके ॥ (१३।२)
parvatasya samantāt tu tiṣṭhantyamarakaṇṭake ||
ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा जितक्रोधो जितेन्द्रियः । (१४।१)
brahmacārī śucirbhūtvā jitakrodho jitendriyaḥ |
एवं सर्वसमाचारो यस्तु प्राणान् समुत्सृजेत् । (१५।१)
evaṃ sarvasamācāro yastu prāṇān samutsṛjet |
दिव्यगन्धानुलिप्तश्च दिव्यपुष्पोपशोभितः । (१७।१)
divyagandhānuliptaśca divyapuṣpopaśobhitaḥ |
ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो राजा भवति धार्मिकः । (१८।१)
tataḥ svargāt paribhraṣṭo rājā bhavati dhārmikaḥ |
गृहं तु लभते ऽसौ वै नानारत्नसमन्वितम् ॥ (१८।२)
gṛhaṃ tu labhate 'sau vai nānāratnasamanvitam ||
स्तम्भैर्मणिमयैर्दिव्यैर्वज्रवैदूर्यभूषितम् । (१९।१)
stambhairmaṇimayairdivyairvajravaidūryabhūṣitam |
राजराजेश्वरः श्रीमान् सर्वस्त्रीजनवल्लभः । (२०।१)
rājarājeśvaraḥ śrīmān sarvastrījanavallabhaḥ |
जीवेद् वर्षशतं साग्रं तत्र भोगसमन्वितः ॥ (२०।२)
jīved varṣaśataṃ sāgraṃ tatra bhogasamanvitaḥ ||
ह्रदो जलेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ (२२।२)
hrado jaleśvaro nāma triṣu lokeṣu viśrutaḥ ||
दशवर्षाणि पितरस्तर्पिताः स्युर्न संशयः ॥ (२३।२)
daśavarṣāṇi pitarastarpitāḥ syurna saṃśayaḥ ||
सा तु पुण्या महाभागा त्रिषु लोकेषु विश्रुता । (२५।१)
sā tu puṇyā mahābhāgā triṣu lokeṣu viśrutā |
तत्र कोटिशतं साग्रं तीर्थानां तु युधिष्ठिर ॥ (२५।२)
tatra koṭiśataṃ sāgraṃ tīrthānāṃ tu yudhiṣṭhira ||
तस्मिंस्तीर्थे तु ये वृक्षाः पतिताः कालपर्ययात् । (२६।१)
tasmiṃstīrthe tu ye vṛkṣāḥ patitāḥ kālaparyayāt |
नर्मदातोयसंस्पृष्टास्ते यान्ति परमां गतिम् ॥ (२६।२)
narmadātoyasaṃspṛṣṭāste yānti paramāṃ gatim ||
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा विशल्यो भवति क्षणात् ॥ (२७।२)
tatra tīrthe naraḥ snātvā viśalyo bhavati kṣaṇāt ||
ईश्वरेण पुरा प्रोक्ता लोकानां हितकाम्यया ॥ (२८।२)
īśvareṇa purā proktā lokānāṃ hitakāmyayā ||
अनाशकं तु यः कुर्यात् तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । (२९।१)
anāśakaṃ tu yaḥ kuryāt tasmiṃstīrthe narādhipa |
सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोकं स गच्छति ॥ (२९।२)
sarvapāpaviśuddhātmā rudralokaṃ sa gacchati ||
तत्र स्नात्वा नरो राजन्नश्वमेधफलं लभेत् । (३०।१)
tatra snātvā naro rājannaśvamedhaphalaṃ labhet |
ये वसन्त्युत्तरे कूले रुद्रलोके वसन्ति ते ॥ (३०।२)
ye vasantyuttare kūle rudraloke vasanti te ||
सरस्वत्यां च गङ्गायां नर्मदायां युधिष्ठिर । (३१।१)
sarasvatyāṃ ca gaṅgāyāṃ narmadāyāṃ yudhiṣṭhira |
समं स्नानं च दानं च यथा मे शङ्करो ऽब्रवीत् ॥ (३१।२)
samaṃ snānaṃ ca dānaṃ ca yathā me śaṅkaro 'bravīt ||
परित्यजति यः प्राणान् पर्वते ऽमरकण्टके । (३२।१)
parityajati yaḥ prāṇān parvate 'marakaṇṭake |
नर्मदायां जलं पुण्यं फेनोर्मिसमलंकृतम् । (३३।१)
narmadāyāṃ jalaṃ puṇyaṃ phenormisamalaṃkṛtam |
पवित्रं शिरसा वन्द्य सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (३३।२)
pavitraṃ śirasā vandya sarvapāpaiḥ pramucyate ||
नर्मदा सर्वतः पुण्या ब्रह्महत्यापहारिणी । (३४।१)
narmadā sarvataḥ puṇyā brahmahatyāpahāriṇī |
तत्र गत्वा नियमवान् सर्वकामांल्लभेन्नरः ॥ (३५।२)
tatra gatvā niyamavān sarvakāmāṃllabhennaraḥ ||
चन्द्रसूर्योपरागे तु गत्वा ह्यमरकण्टकम् । (३६।१)
candrasūryoparāge tu gatvā hyamarakaṇṭakam |
तत्र संनिहितो राजन् देव्या सह महेश्वरः । (३८।१)
tatra saṃnihito rājan devyā saha maheśvaraḥ |
ब्रह्मा विष्णुस्तथा चेन्द्रो विद्याधरगणैः सह ॥ (३८।२)
brahmā viṣṇustathā cendro vidyādharagaṇaiḥ saha ||
प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात् पर्वतं ह्यमरकण्टकम् । (३९।१)
pradakṣiṇaṃ tu yaḥ kuryāt parvataṃ hyamarakaṇṭakam |
पौण्डरीकस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानः ॥ (३९।२)
pauṇḍarīkasya yajñasya phalaṃ prāpnoti mānaḥ ||
तत्र स्नात्वा महादेवमर्चयेद् वृषभध्वजम् । (४०।२)
tatra snātvā mahādevamarcayed vṛṣabhadhvajam |
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे अष्टात्रिंशो ऽध्यायः ॥ (४१।१)
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge aṣṭātriṃśo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.