ऋषय ऊचुः । (१।१)

थे आश्रमस्वर्णा भगवतोद्दिष्टाश्चत्वारो ऽप्याश्रमास्तथा । (१।२)

इदानीं क्रममस्माकमाश्रमाणां वद प्रभो ॥ (१।३)

श्रीकूर्म उवाच । (२।१)

ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा । (२।२)

क्रमेणैवाश्रमाः प्रोक्ताः कारणादन्यथा भवेत् ॥ (२।३)

उत्पन्नज्ञानविज्ञानो वैराग्यं परमं गतः । (३।१)

प्रव्रजेद् ब्रह्मचर्यात् तु यदीच्छेत् परमां गतिम् ॥ (३।२)

दारानाहृत्य विधिवदन्यथा विविधैर्मखैः । (४।१)

यजेदुत्पादयेत् पुत्रान् विरक्तो यदि संन्यसेत् ॥ (४।२)

अनिष्ट्वा विधिवद् यज्ञैरनुत्पाद्य तथात्मजम् । (५।१)

न गार्हस्थ्यं गृही त्यक्त्वा संन्यसेद् बुद्धिमान् द्विजः ॥ (५।२)

अथ वैराग्यवेगेन स्थातुं नोत्सहते गृहे । (६।१)

तत्रैव संन्यसेद् विद्वाननिष्ट्वापि द्विजोत्तमः ॥ (६।२)

अन्यथा विविधैर्यज्ञैरिष्ट्वा वनम् अथाश्रयेत् । (७।१)

तपस्तप्त्वा तपोयोगाद् विरक्तः संन्यसेद् यदि ॥ (७।२)

वानप्रस्थाश्रमं गत्वा न गृहं प्रविशेत् पुनः । (८।१)

न संन्यासी वनं चाथ ब्रह्मचर्यं न साधकः ॥ (८।२)

प्राजापत्यां निरूप्येष्टिमाग्नेयीमथवा द्विजः । (९।१)

प्रव्रजेत गृही विद्वान् वनाद् वा श्रुतिचोदनात् ॥ (९।२)

प्रकर्तुमसमर्थो ऽपि जुहोतियजतिक्रियाः । (१०।१)

अन्धः पङ्गुर्दरिद्रो वा विरक्तः संन्यसेद् द्विजः ॥ (१०।२)

सर्वेषामेव वैराग्यं संन्यासाय विधीयते । (११।१)

पतत्येवाविरक्तो यः संन्यासं कर्तुमिच्छति ॥ (११।२)

एकस्मिन्नथवा सम्यग् वर्तेतामरणं द्विजः । (१२।१)

श्रद्धावनाश्रमे युक्तः सो ऽमृतत्वाय कल्पते ॥ (१२।२)

न्यायागतधनः शान्तो ब्रह्मविद्यापरायणः । (१३।१)

स्वधर्मपालको नित्यं सो ऽमृतत्वाय कल्पते ॥ (१३।२)

ब्रह्मण्याधाय कर्माणि निःसङ्गः कामवर्जितः । (१४।१)

प्रसन्नेनैव मनसा कुर्वाणो याति तत्पदम् ॥ (१४।२)

ब्रह्मार्पणब्रह्मणा दीयते देयं ब्रह्मणे सम्प्रदीयते । (१५।१)

ब्रह्मैव दीयते चेति ब्रह्मार्पणमिदं परम् ॥ (१५।२)

नाहं कर्ता सर्वमेतद् ब्रह्मैव कुरुते तथा । (१६।१)

एतद् ब्रह्मार्पणं प्रोक्तमृषिभिः तत्त्वदर्शिभिः ॥ (१६।२)

प्रीणातु भगवानीशः कर्मणानेन शाश्वतः । (१७।१)

करोति सततं बुद्ध्या ब्रह्मार्पणमिदं परम् ॥ (१७।२)

यद्वा फलानां संन्यासं प्रकुर्यात् परमेश्वरे । (१८।१)

कर्मणामेतदप्याहुः ब्रह्मार्पणमनुत्तमम् ॥ (१८।२)

कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं सङ्गवर्जितम् । (१९।१)

क्रियते विदुषा कर्म तद्भवेदपि मोक्षदम् ॥ (१९।२)

अन्यथा यदि कर्माणि कुर्यान्नित्यमपि द्विजः । (२०।१)

अकृत्वा फलसंन्यासं बध्यते तत्फलेन तु ॥ (२०।२)

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन त्यक्त्वा कर्माश्रितं फलम् । (२१।१)

अविद्वानपि कुर्वीत कर्माप्नोत्यचिरात् पदम् ॥ (२१।२)

कर्मणा क्षीयते पापमैहिकं पौर्विकं तथा । (२२।१)

मनः प्रसादमन्वेति ब्रह्म विज्ञायते ततः ॥ (२२।२)

कर्मणा सहिताज्ज्ञानात् सम्यग् योगो ऽभिजायते । (२३।१)

ज्ञानं च कर्मसहितं जायते दोषवर्जितम् ॥ (२३।२)

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तत्र तत्राश्रमे रतः । (२४।१)

कर्माणीश्वरतुष्ट्यर्थं कुर्यान्नैष्कर्म्यमाप्नुयात् ॥ (२४।२)

सम्प्राप्य परमं ज्ञानं नैष्कर्म्यं तत्प्रसादतः । (२५।१)

एकाकी निर्ममः शान्तो जीवन्नेव विमुच्यते ॥ (२५।२)

वीक्षते परमात्मानं परं ब्रह्म महेश्वरम् । (२६।१)

नित्यानन्दं निराभासं तस्मिन्नेव लयं व्रजेत् ॥ (२६।२)

तस्मात् सेवेत सततं कर्मयोगं प्रसन्नधीः । (२७।१)

तृप्तये परमेशस्य तत् पदं याति शाश्वतम् ॥ (२७।२)

एतद् वः कथितं सर्वं चातुराश्रम्यमुत्तमम् । (२८।१)

न ह्येतत् समतिक्रम्य सिद्धिं विन्दति मानवः ॥ (२८।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे तृतीयो ऽध्यायः ॥ (२९।१)