मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापविनाशिनी । (१।२)

मुनिभिः कथिता पूर्वमीश्वरेण स्वयंभुवा ॥ (१।३)

मुनिभिः संस्तुता ह्येषा नर्मदा प्रवरा नदी । (२।१)

रुद्रगात्राद् विनिष्क्रान्ता लोकानां हितकाम्यया ॥ (२।२)

सर्वपापहरा नित्यं सर्वदेवनमस्कृता । (३।१)

संस्तुता देवगन्धर्वैर् अप्सरोभिस्तथैव च ॥ (३।२)

उत्तरे चैव तत्कूले तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । (४।१)

नाम्ना भद्रेश्वरं पुण्यं सर्वपापहरं शुभम् । (४।२)

तत्र स्नात्वा नरो राजन् दैवतैः सह मोदते ॥ (४।३)

ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थमाम्रातकेश्वरम् । (५।१)

तत्र स्नात्वा नरो राजन् गोसहस्रफलं लभेत् ॥ (५।२)

ततो ऽङ्गारेश्वरं गच्छेन्नियतो नियताशनः । (६।१)

सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोके महीयते ॥ (६।२)

ततो गच्छेत राजेन्द्र केदारं नाम पुण्यदम् । (७।१)

तत्र स्नात्वोदकं कृत्वा सर्वान् कामानवाप्नुयात् ॥ (७।२)

पिप्पलेशं ततो गच्छेत् सर्वपापविनाशनम् । (८।१)

तत्र स्नात्वा महाराज रुद्रलोके महीयते ॥ (८।२)

ततो गच्छेत राजेन्द्र विमलेश्वरमुत्तमम् । (९।१)

तत्र प्राणान् परित्यज्य रुद्रलोकमवाप्नुयात् ॥ (९।२)

ततः पुष्करिणीं गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् । (१०।१)

स्नातमात्रो नरस्तत्र इन्द्रस्यार्धासनं लभेत् ॥ (१०।२)

ततो गच्छेत राजेन्द्र शूलभेदमिति श्रुतम् । (११।१)

तत्र स्नात्वार्चयेद् देवं गोसहस्रफलं लभेत् ॥ (११।२)

ततो गच्छेत राजेन्द्र बलितीर्थम् अनुत्तमम् । (१२।१)

तत्र स्नात्वा नरो राजन् सिंहासनपतिर् भवेत् ॥ (१२।२)

शक्रतीर्थं ततो गच्छेत् कूले चैव तु दक्षिणे । (१३।१)

उपोष्य रजनीमेकां स्नानं कृत्वा यथाविधि ॥ (१३।२)

आराधयेन्महायोगं देवं नारायणं हरिम् । (१४।१)

गोसहस्रफलं प्राप्य विष्णुलोकं स गच्छति ॥ (१४।२)

ऋषितीर्थं ततो गत्वा सर्वपापहरं नृणाम् । (१५।१)

स्नातमात्रो नरस्तत्र शिवलोके महीयते ॥ (१५।२)

नारदस्य तु तत्रैव तीर्थं परमशोभनम् । (१६।१)

स्नातमात्रो नरस्तत्र गोसहस्रफलं लभेत् ॥ (१६।२)

यत्र तप्तं तपः पूर्वं नारदेन सुरर्षिणा । (१७।१)

प्रतीस्तस्य ददौ योगं देवदेवो महेश्वरः ॥ (१७।२)

ब्रह्मणा निर्मितं लिङ्गं ब्रह्मेश्वरमिति श्रुतम् । (१८।१)

यत्र स्नात्वा नरो राजन् ब्रह्मलोके महीयते ॥ (१८।२)

ऋणतीर्थं ततो गच्छेत् स ऋणान्मुच्यते ध्रुवम् । (१९।१)

महेश्वरं ततो गच्छेत् पर्याप्तं जन्मनः फलम् ॥ (१९।२)

भीमेश्वरं ततो गच्छेत् सर्वव्याधिविनाशनम् । (२०।१)

स्नातमात्रो नरस्तत्र सर्वदुःखैः प्रमुच्यते ॥ (२०।२)

ततो गच्छेत राजेन्द्र पिङ्गलेश्वरमुत्तमम् । (२१।१)

अहोरात्रोपवासेन त्रिरात्रफलमाप्नुयात् ॥ (२१।२)

तस्मिंस् तीर्थे तु राजेन्द्र कपिलां यः प्रयच्छति । (२२।१)

यावन्ति तस्या रोमाणि तत्प्रसूतिकुलेषु च । (२२।२)

तावद् वर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते ॥ (२२।३)

यस्तु प्राणपरित्यागं कुर्यात् तत्र नराधिप । (२३।१)

अक्षयं मोदते कालं यावच्चन्द्रदिवाकरौ ॥ (२३।२)

नर्मदातटमाश्रित्य तिष्ठन्ते ये तु मानवाः । (२४।१)

ते मृताः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा ॥ (२४।२)

ततो दीप्तेश्वरं गच्छेद् व्यासतीर्थं तपोवनम् । (२५।१)

निवर्तिता पुरा तत्र व्यासभीता महानदी । (२५।२)

हुंकारिता तु व्यासेन दक्षिणेन ततो गता ॥ (२५।३)

प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात् तस्मिंस्तीर्थे युधिष्ठिर । (२६।१)

प्रीतस्तस्य भवेद् व्यासो वाञ्छितं लभते फलम् ॥ (२६।२)

ततो गच्छेत राजेन्द्र इक्षुनद्यास्तु संगमम् । (२७।१)

त्रैलोक्यविश्रुतं पुण्यं तत्र संनिहितः शिवः । (२७।२)

तत्र स्नात्वा नरो राजन् गाणपत्यमवाप्नुयात् ॥ (२७।३)

स्कन्दतीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापप्रणाशनम् । (२८।१)

आ जन्मनः कृतं पापं स्नातस्तीव्रं व्यपोहति ॥ (२८।२)

तत्र देवाः सगन्धर्वा भवात्मजमनुत्तमम् । (२९।१)

उपासते महात्मानं स्कन्दं शक्तिधरं प्रभुम् ॥ (२९।२)

ततो गच्छेद् आङ्गिरसं स्नानं तत्र समाचरेत् । (३०।१)

गोसहस्रफलं प्राप्य रुद्रलोकं स गच्छति ॥ (३०।२)

अङ्गिरा यत्र देवेशं ब्रह्मपुत्रो वृषध्वजम् । (३१।१)

तपसाराध्य विश्वेशं लब्धवान् योगमुत्तमम् ॥ (३१।२)

कुशतीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापप्रणाशनम् । (३२।१)

स्नानं तत्र प्रकुर्वीत अश्वमेधफलं लभेत् ॥ (३२।२)

कोटितीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापप्रणाशनम् । (३३।१)

तत्र स्नात्वा नरो राज्यं लभते नात्र संशयः ॥ (३३।२)

चन्द्रभागां ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् । (३४।१)

स्नातमात्रो नरस्तत्र सोमलोके महीयते ॥ (३४।२)

नर्मदादक्षिणे कूले संगमेश्वरमुत्तमम् । (३५।१)

तत्र स्नात्वा नरो राजन् सर्वयज्ञफलं लभेत् ॥ (३५।२)

नर्मदायोत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् । (३६।१)

आदित्यायतनं रम्यमीश्वरेण तु भाषितम् ॥ (३६।२)

तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र दत्त्वा दानं तु शक्तितः । (३७।१)

तस्य तीर्थप्रभावेण लभते चाक्षयं फलम् ॥ (३७।२)

दरिद्रा व्याधिता ये तु ये च दुष्कृतकारिणः । (३८।१)

मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यः सूर्यलोकं प्रयान्ति च ॥ (३८।२)

मार्गेश्वरं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् । (३९।१)

स्नातमात्रो नरस्तत्र स्वर्गलोकमवाप्नुयात् ॥ (३९।२)

ततः पश्चिमतो गच्छेन् मरुदालयम् उत्तमम् । (४०।१)

तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र शुचिर्भूत्वा प्रयत्नतः ॥ (४०।२)

काञ्चनं तु द्विजो दद्याद् यथाविभवविस्तरम् । (४१।१)

पुष्पकेण विमानेन वायुलोकं स गच्छति ॥ (४१।२)

ततो गच्छेत राजेन्द्र अहल्यातीर्थमुत्तमम् । (४२।१)

स्नानमात्रादप्सरोभिर्मोदते कालमक्षयम् ॥ (४२।२)

चैत्रमासे तु सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे त्रयोदशी । (४३।१)

कामदेवदिने तस्मिन्नहल्यां यस्तु पूजयेत् ॥ (४३।२)

यत्र तत्र नरोत्पन्नो वरस्तत्र प्रियो भवेत् । (४४।१)

स्त्रीवल्लभो भवेच्छ्रीमान् कामदेव इवापरः ॥ (४४।२)

अयोध्यां तु समासाद्य तीर्थं शक्रस्य विश्रुतम् । (४५।१)

स्नातमात्रो नरस्तत्र गोसहस्रफलं लभेत् ॥ (४५।२)

सोमतीर्थं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् । (४६।१)

स्नातमात्रो नरस्तत्र सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (४६।२)

सोमग्रहे तु राजेन्द्र पापक्षयकरं भवेत् । (४७।१)

त्रैलोक्यविश्रुतं राजन् सोमतीर्थं महाफलम् ॥ (४७।२)

यस्तु चान्द्रायणं कुर्यात् तत्र तीर्थे समाहितः । (४८।१)

सर्वपापविशुद्धात्मा सोमलोकं स गच्छति ॥ (४८।२)

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात् सोमतीर्थे नराधिप । (४९।१)

जले चानशनं वापि नासौ मर्त्यो ऽभिजायते ॥ (४९।२)

स्तम्भतीर्थं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् । (५०।१)

स्नातमात्रो नरस्तत्र सोमलोके महीयते ॥ (५०।२)

ततो गच्छेत राजेन्द्र विष्णुतीर्थमनुत्तमम् । (५१।१)

योधनीपुरमाख्यातं विष्णोः स्थानमनुत्तमम् ॥ (५१।२)

असुरा योधितास्तत्र वासुदेवेन कोटिशः । (५२।१)

तत्र तीर्थं समुत्पन्नं विष्णुश्रीको भवेदिह । (५२।२)

अहोरात्रोपवासेन ब्रह्महत्यां व्यपोहति ॥ (५२।३)

नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । (५३।१)

कामतीर्थमिति ख्यातं यत्र कामो ऽर्चयद् भवम् ॥ (५३।२)

तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा उपवासपरायणः । (५४।१)

कुसुमायुधरूपेण रुद्रलोके महीयते ॥ (५४।२)

ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम् । (५५।१)

उमाहकमिति ख्यातं तत्र संतर्पयेत् पितॄन् ॥ (५५।२)

पौर्णमास्याममावास्यां श्र्धं कुर्याद् यथाविधि । (५६।१)

गजरूपा शिला तत्र तोयमध्ये व्यवस्थिता ॥ (५६।२)

तस्मिंस्तु दापयेत् पिण्डान् वैशाख्यान्तु विशेषतः । (५७।१)

स्नात्वा समाहितमना दम्भमात्सर्यवर्जितः । (५७।२)

तृप्यन्ति पितरस्तस्य यावत् तिष्ठति मेदिनी ॥ (५७।३)

सिद्धेश्वरं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् । (५८।१)

स्नातमात्रो नरस्तत्र गाणपत्यपदं लभेत् ॥ (५८।२)

ततो गच्छेत राजेन्द्र लिङ्गो यत्र जनार्दनः । (५९।१)

तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र विष्णुलोके महीयते ॥ (५९।२)

यत्र नारायणो देवो मुनीनां भावितात्मनाम् । (६०।१)

स्वात्मानं दर्शयामास लिङ्गं तत् परमं पदम् ॥ (६०।२)

अङ्कोलं तु ततो गच्छेत् सर्वपापविनाशनम् । (६१।१)

स्नानं दानं च तत्रैव ब्राह्मणानां च भोजनम् । (६१।२)

पिण्डप्रदानं च कृतं प्रेत्यानन्तफलप्रदम् ॥ (६१।३)

त्रैयम्बकेन तोयेन यश्चरुं श्रपयेत् ततः । (६२।१)

अङ्कोलमूले दद्याच्च पिण्डांश्चैव यथाविधि । (६२।२)

तारिताः पितरस्तेन तृप्यन्त्याचन्द्रतारकम् ॥ (६२।३)

ततो गच्छेत राजेन्द्र तापसेश्वरम् उत्तमम् । (६३।१)

तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र प्राप्नुयात् तपसः फलम् ॥ (६३।२)

शुक्लतीर्थं ततो गच्छेत् सर्वपापविनाशनम् । (६४।१)

नास्ति तेन समं तीर्थं नर्मदायां युधिष्ठिर ॥ (६४।२)

दर्शनात् स्पर्शनात् तस्य स्नानदानतपोजपात् । (६५।१)

होमाच्चैवोपवासाच्च शुक्लतीर्थे महत् फलम् ॥ (६५।२)

योजनं तत् स्मृतं क्षेत्रं देवगन्धर्वसेवितम् । (६६।१)

शुक्लतीर्थमिति ख्यातं सर्वपापविनाशनम् ॥ (६६।२)

पादपाग्रेण दृष्टेन ब्रह्महत्यां व्यपोहति । (६७।१)

देव्या सह सदा भर्गस्तत्र तिष्ठति शङ्करः ॥ (६७।२)

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां वैशाखे मासि सुव्रत । (६८।१)

कैलासाच्चाभिनिष्क्रम्य तत्र संनिहितो हरः ॥ (६८।२)

देवदानवगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरास्तथा । (६९।१)

गणाश्चाप्सरसां नागास्तत्र तिष्ठन्ति पुङ्गव ॥ (६९।२)

रजकेन यथा वस्त्रं शुक्लं भवति वारिणा । (७०।१)

आ जन्मनि कृतं पापं शुक्लतीर्थे व्यपोहति । (७०।२)

स्नानं दानं तपः श्राद्धमनन्तं तत्र दृश्यते ॥ (७०।३)

शुक्लतीर्थात् परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । (७१।१)

पूर्वे वयसि कर्माणि कृत्वा पापानि मानवः । (७१।२)

अहोरात्रोपवासेन शुक्लतीर्थे व्यपोहति ॥ (७१।३)

कार्तिकस्य तु मासस्य कृष्णपक्षे चतुर्दशी । (७२।१)

घृतेन स्नापयेद् देवमुपोष्य परमेश्वरम् । (७२।२)

एकविंशत्कुलोपेतो न च्यवेदैश्वरात् पदात् ॥ (७२।३)

तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञदानेन वा पुनः । (७३।१)

न तां गतिमवाप्नोति शुक्लतीर्थे तु यां लभेत् ॥ (७३।२)

शुक्लतीर्थं महातीर्थमृषिसिद्धनिषेवितम् । (७४।१)

तत्र स्नात्वा नरो राजन् पुनर्जन्म न विन्दति ॥ (७४।२)

अयने वा चतुर्दश्यां संक्रान्तौ विषुवे तथा । (७५।१)

स्नात्वा तु सोपवासः सन् विजितात्मा समाहितः ॥ (७५।२)

दानं दद्याद् यथाशक्ति प्रीयेतां हरिशङ्करौ । (७६।१)

एतत् तीर्थप्रभावेण सर्वं भवति चाक्षयम् ॥ (७६।२)

अनाथं दुर्गतं विप्रं नाथवन्तमथापि वा । (७७।१)

उद्वादयति यस्तीर्थे तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ (७७।२)

यावत् तद्रोमसंख्या तु तत्प्रसूतिकुलेषु च । (७८।१)

तावद् वर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते ॥ (७८।२)

ततो गच्छेत राजेन्द्र यमतीर्थम् अनुत्तमम् । (७९।१)

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां माघमासे युधिष्ठिर । (७९।२)

स्नानं कृत्वा नक्तभीजी न पश्येद् योनिसङ्कटम् ॥ (७९।३)

ततो गच्छेत राजेन्द्र एरण्डीतीर्थमुत्तमम् । (८०।१)

संगमे तु नरः स्नायादुपवासपरायणः । (८०।२)

ब्राह्मणं भोजयेदेकं कोटिर्भवति भोजिताः ॥ (८०।३)

एरण्डीसंगमे स्नात्वा भक्तिभावात् तु रञ्जितः । (८१।१)

मृत्तिकां शिरसि स्थाप्य अवगाह्य च तज्जलम् । (८१।२)

नर्मदोदकसंमिश्रं मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥ (८१।३)

ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं कार्णाटिकेश्वरम् । (८२।१)

गङ्गावतरते तत्र दिने पुण्ये न संशयः ॥ (८२।२)

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च दत्त्वा चैव यथाविधि । (८३।१)

सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते ॥ (८३।२)

नन्दितीर्थं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् । (८४।१)

प्रीयते तस्य नन्दीशः सोमलोके महीयते ॥ (८४।२)

ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्वनरकं शुभम् । (८५।१)

तत्र स्नात्वा नरो राजन् नरकं नैव पश्यति ॥ (८५।२)

तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र स्वान्यस्थीनि विनिक्षिपेत् । (८६।१)

रूपवान् जायते लोके धनभोगसमन्वितः ॥ (८६।२)

ततो गच्छेत राजेन्द्र कपिलातीर्थम् उत्तमम् । (८७।१)

तत्र स्नात्वा नरो राजन् गोसहस्रफलं लभेत् ॥ (८७।२)

ज्येष्ठमासे तु सम्प्राप्ते चतुर्दश्यां विशेषतः । (८८।१)

तत्रोपोष्य नरो भक्त्या दद्याद् दीपं घृतेन तु ॥ (८८।२)

घृतेन स्नापयेद् रुद्रं सघृतं श्रीफलं दहेत् । (८९।१)

घण्टाभरणसंयुक्तां कपिलां वै प्रदापयेत् ॥ (८९।२)

सर्वाभरणसंयुक्तः सर्वदेवनमस्कृतः । (९०।१)

शिवतुल्यबलो भूत्वा शिववत् क्रीडते चिरम् ॥ (९०।२)

अङ्गारकदिने प्राप्ते चतुर्थ्यां तु विशेषतः । (९१।१)

स्नापयित्वा शिवं दद्याद् ब्राह्मणेभ्यस्तु भोजनम् ॥ (९१।२)

सर्वभोगसमायुक्तो विमानैः सार्वकामिकैः । (९२।१)

गत्वा शक्रस्य भवनं शक्रेण सह मोदते ॥ (९२।२)

ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो धनवान् भोगवान् भवेत् । (९३।१)

अङ्गारकनवम्यां तु अमावास्यां तथैव च । (९३।२)

स्नापयेत् तत्र यत्नेन रूपवान् सुभगो भवेत् ॥ (९३।३)

ततो गच्छेत राजेन्द्र गणेश्वरम् अनुत्तमम् । (९४।१)

श्रावणे मासि सम्प्राप्ते कृष्णपक्षे चतुर्दशी ॥ (९४।२)

स्नातमात्रो नरस्तत्र रुद्रलोके महीयते । (९५।१)

पितॄणां तर्पणं कृत्वा मुच्यते ऽसाव् णत्रयात् ॥ (९५।२)

गङ्गेश्वरसमीपे तु गङ्गावदनमुत्तमम् । (९६।१)

अकामो वा सकामो वा तत्र स्नात्वा तु मानवः । (९६।२)

आजन्मजनितैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः ॥ (९६।३)

तस्य वै पश्चिमे देशे समीपे नातिदूरतः । (९७।१)

दशाश्वमेधिकं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ (९७।२)

उपोष्य रजनीमेकां मासि भाद्रपदे शुभे । (९८।१)

अमावस्यां नरः स्नात्वा पूजयेद् वृषभध्वजम् ॥ (९८।२)

काञ्चनेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना । (९९।१)

गत्वा रुद्रपुरं रम्यं रुद्रेण सह मोदते ॥ (९९।२)

सर्वत्र सर्वदिवसे स्नानं तत्र समाचरेत् । (१००।१)

पितॄणां तर्पणं कुर्यादश्वमेधफलं लभेत् ॥ (१००।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ (१०१।१)