सूत उवाच । (१।१)

समाभाष्य मुनीन् धीमान् देवदेवस्य शूलिनः । (१।२)

जगाम लिङ्गं तद् द्रष्टुं कपर्देश्वरमव्ययम् ॥ (१।३)

स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयित्वा पितॄन् द्विजाः । (२।१)

पिशाचमोचने तीर्थे पूजयामास शूलिनम् ॥ (२।२)

तत्राश्चर्यमपश्यंस्ते मुनयो गुरुणा सह । (३।१)

मेनिरे क्षेत्रमाहात्म्यं प्रणेमुर्गिरिशं हरम् ॥ (३।२)

कश्चिदभ्याजगामेदं शार्दूलो घोररूपधृक् । (४।१)

मृगीमेकां भक्षयितुं कपर्देश्वरमुत्तमम् ॥ (४।२)

तत्र सा भीतहृदया कृत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम् । (५।१)

धावमाना सुसंभ्रान्ता व्याघ्रस्य वशमागता ॥ (५।२)

तां विदार्य नखैस्तीक्ष्णैः शार्दूलः सुमहाबलः । (६।१)

जगाम चान्यं विजनं देशं दृष्ट्वा मुनीश्वरान् ॥ (६।२)

मृतमात्रा च सा बाला कपर्देशाग्रतो मृगी । (७।१)

अदृश्यत महाज्वाला व्योम्नि सूर्यसमप्रभा ॥ (७।२)

त्रिनेत्रा नीलकण्ठा च शशाङ्काङ्कितमूर्धजा । (८।१)

वृषाधिरूढा पुरुषैस्तादृशैरेव संवृता ॥ (८।२)

पुष्पवृष्टिं विमुञ्चन्ति खेचरास्तस्य मूर्धनि । (९।१)

गणेश्वरः स्वयं भूत्वा न दृष्टस्तत्क्षणात् ततः ॥ (९।२)

दृष्ट्वैतदाश्चर्यवरं जैमिनिप्रमुखा द्विजाः । (१०।१)

कपर्देश्वरमाहात्म्यं पप्रच्छुर्गुरुमच्युतम् ॥ (१०।२)

तेषां प्रोवाच भगवान् देवाग्रे चोपविश्य सः । (११।१)

कपर्देशस्य माहात्म्यं प्रणम्य वृषभध्वजम् ॥ (११।२)

इदं देवस्य तल्लिङ्गं कपर्देश्वरम् उत्तमम् । (१२।१)

स्मृत्वैवाशेषपापौघं क्षिप्रमस्य विमुञ्चति ॥ (१२।२)

कामक्रोधादयो दोषा वाराणसीनिवासिनाम् । (१३।१)

विघ्नाः सर्वे विनश्यन्ति कपर्देश्वरपूजनात् ॥ (१३।२)

तस्मात् सदैव द्रष्टव्यं कपर्देश्वरमुत्तमम् । (१४।१)

पूजितव्यं प्रयत्नेन स्तोतव्यं वैदिकैः स्तवैः ॥ (१४।२)

ध्यायतामत्र नियतं योगिनां शान्तचेतसाम् । (१५।१)

जायते योगसंसिद्धिः सा षण्मासे न संशयः ॥ (१५।२)

ब्रह्महत्यादयः पापा विनश्यन्त्यस्य पूजनात् । (१६।१)

पिशाचमोचने कुण्डे स्नातस्यात्र समीपतः ॥ (१६।२)

शङ्खुकर्ण अन्द् थे पिशाचअस्मिन् क्षेत्रे पुरा विप्रास्तपस्वी शंसितव्रतः । (१७।१)

शङ्कुकर्ण इति ख्यातः पूजयामास शङ्करम् । (१७।२)

जजाप रुद्रमनिशं प्रणवं ब्रह्मरूपिणम् ॥ (१७।३)

पुष्पधूपादिभिः स्तोत्रैर्नमस्कारैः प्रदक्षिणैः । (१८।१)

उवास तत्र योगात्मा कृत्वा दीक्षां तु नैष्ठिकीम् ॥ (१८।२)

कदाचिदागतं प्रेतं पश्यति स्म क्षुधान्वितम् । (१९।१)

अस्थिचर्मपिनद्धाङ्गं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः ॥ (१९।२)

तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृपया परया युतः । (२०।१)

प्रोवाच को भवान् कस्माद् देशाद् देशमिमंश्रितः ॥ (२०।२)

तस्मै पिशाचः क्षुधया पीड्यमानो ऽब्रवीद् वचः । (२१।१)

पूर्वजन्मन्यहं विप्रो धनधान्यसमन्वितः । (२१।२)

पुत्रपौत्रादिभिर्युक्तः कुटुम्बभरणोत्सुकः ॥ (२१।३)

न पूजिता मया देवा गावो ऽप्यतिथयस्तथा । (२२।१)

न कदाचित् कृतं पुण्यमल्पं वा स्वल्पमेव वा ॥ (२२।२)

एकदा भगवान् देवो गोवृषेश्वरवाहनः । (२३।१)

विश्वेश्वरो वाराणस्यां दृष्टः स्पृष्टो नमस्कृतः ॥ (२३।२)

तदाचिरेण कालेन पञ्चत्वमहमागतः । (२४।१)

न दृष्टं तन्मया घोरं यमस्य वदनं मुने ॥ (२४।२)

ईदृशीं योनिमापन्नः पैशाचीं क्षुधयान्वितः । (२५।१)

पिपासयाधुनाक्रान्तो न जानामि हिताहितम् ॥ (२५।२)

यदि कंचित् समुद्धर्तुमुपायं पश्यसि प्रभो । (२६।१)

कुरुष्व तं नमस्तुभ्यं त्वामहं शरणं गतः ॥ (२६।२)

इत्युक्तः शङ्कुकर्णो ऽथ पिशाचमिदमब्रवीत् । (२७।१)

त्वादृशो न हि लोके ऽस्मिन् विद्यते पुण्यकृत्तमः ॥ (२७।२)

यत् त्वया भगवान् पूर्वं दृष्टो विश्वेश्वरः शिवः । (२८।१)

संस्पृष्टो वन्दितो भूयः को ऽन्यस्त्वत्सदृशो भुवि ॥ (२८।२)

तेन कर्मविपाकेन देशमेतं समागतः । (२९।१)

स्नानं कुरुष्व शीघ्रं त्वमस्मिन् कुण्डे समाहितः । (२९।२)

येनेमां कुत्सितां योनिं क्षिप्रमेव प्रहास्यसि ॥ (२९।३)

स एवमुक्तो मुनिना पिशाचो दयालुना देववरं त्रिनेत्रम् । (३०।१)

स्मृत्वा कपर्देश्वरमीशितारं चक्रे समाधाय मनो ऽवगाहम् ॥ (३०।२)

तदावगाढो मुनिसंनिधाने ममार दिव्याभरणोपपन्नः । (३१।१)

अदृश्यतार्कप्रतिमे विमाने शशाङ्कचिह्नाङ्कितचारुमौलिः ॥ (३१।२)

विभाति रुद्रैरभितो दिवस्थैः समावृतो योगिभिर् अप्रमेयैः । (३२।१)

सवालखिल्यादिभिरेष देवो यथोदये भानुरशेषदेवः ॥ (३२।२)

स्तुवन्ति सिद्धा दिवि देवसङ्घा नृत्यन्ति दिव्याप्सरसो ऽभिरामाः । (३३।१)

मुञ्चन्ति वृष्टिं कुसुमाम्बुमिश्रां गन्धर्वविद्याधरकिंनराद्याः ॥ (३३।२)

संस्तूयमानो ऽथ मुनीन्द्रसङ्घैरवाप्य बोधं भगवत्प्रसादात् । (३४।१)

समाविशन्मण्डलमेतदग्र्यं त्रयीमयं यत्र विभाति रुद्रः ॥ (३४।२)

दृष्ट्वा विमुक्तं स पिशाचभूतं मुनिः प्रहृष्टो मनसा महेशम् । (३५।१)

विचिन्त्य रुद्रं कविमेकमग्निं प्रणम्य तुष्टाव कपर्दिनं तम् ॥ (३५।२)

शङ्कुकर्ण उवाच । (३६।१)

कपर्दिनं त्वां परतः परस्ताद् गोप्तारमेकं पुरुषं पुराणम् । (३६।२)

व्रजामि योगेश्वरमीशितारमादित्यमग्निं कपिलाधिरूढम् ॥ (३६।३)

त्वां ब्रह्मपारं हृदि संनिविष्टं हिरण्मयं योगिनमादिमन्तम् । (३७।१)

व्रजामि रुद्रं शरणं दिवस्थं महामुनिं ब्रह्ममयं पवित्रम् ॥ (३७।२)

सहस्रपादाक्षिशिरोऽभियुक्तं सहस्रबाहुं नमसः परस्तात् । (३८।१)

त्वां ब्रह्मपारं प्रणमामि शंभुं हिरण्यगर्भाधिपतिं त्रिनेत्रम् ॥ (३८।२)

यतः प्रसूतिर्जगतो विनाशो येनावृतं सर्वमिदं शिवेन । (३९।१)

तं ब्रह्मपारं भगवन्तमीशं प्रणम्य नित्यं शरणं प्रपद्ये ॥ (३९।२)

अलिङ्गमालोकविहीनरूपं स्वयंप्रभं चित्पतिमेकरुद्रम् । (४०।१)

तं ब्रह्मपारं परमेश्वरं त्वां नमस्करिष्ये न यतो ऽन्यदस्ति ॥ (४०।२)

यं योगिनस्त्यक्तसबीजयोगा लब्ध्वा समाधिं परमार्थभूताः । (४१।१)

पश्यन्ति देवं प्रणतो ऽस्मि नित्यं तं ब्रह्मपारं भवतः स्वरूपम् ॥ (४१।२)

न यत्र नामादिविशेषकॢप्तिर् न संदृशे तिष्ठति यत्स्वरूपम् । (४२।१)

तं ब्रह्मपारं प्रणतो ऽस्मि नित्यं स्वयंभुवं त्वां शरणं प्रपद्ये ॥ (४२।२)

यद् वेदवादाभिरता विदेहं सब्रह्मविज्ञानमभेदमेकम् । (४३।१)

पश्यन्त्यनेकं भवतः स्वरूपं सब्रह्मपारं प्रणतो ऽस्मि नित्यम् ॥ (४३।२)

यतः प्रधानं पुरुषः पुराणो विवर्तते यं प्रणमन्ति देवाः । (४४।१)

नमामि तं ज्योतिषि संनिविष्टं कालं बृहन्तं भवतः स्वरूपम् ॥ (४४।२)

व्रजामि नित्यं शरणं गुहेशं स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुरारिम् । (४५।१)

शिवं प्रपद्ये हरमिन्दुमौलिं पिनाकिनं त्वां शरणं व्रजामि ॥ (४५।२)

स्तुत्वैवं शङ्कुकर्णो ऽसौ भगवन्तं कपर्दिनम् । (४६।१)

पपात दण्डवद् भूमौ प्रोच्चरन् प्रणवं परम् ॥ (४६।२)

तत्क्षणात् परमं लिङ्गं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम् । (४७।१)

ज्ञानमानन्दमद्वैतं कोटिकालाग्निसन्निभम् ॥ (४७।२)

शङ्कुकर्णो ऽथ मुक्तात्मा तदात्मा सर्वगो ऽमलः । (४८।१)

निलिल्ये विमले लिङ्गे तद् अद्भुतमिवाभवत् ॥ (४८।२)

एतद् रहस्यमाख्यातं माहात्म्यं वः कपर्दिनः । (४९।१)

न कश्चिद् वेत्ति तमसा विद्वानप्यत्र मुह्यति ॥ (४९।२)

य इमां शृणुयान्नित्यं कथां पापप्रणाशिनीम् । (५०।१)

भक्तः पापविशुद्धात्मा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात् ॥ (५०।२)

पठेच्च सततं शुद्धो ब्रह्मपारं महास्तवम् । (५१।१)

प्रातर्मध्याह्नसमये स योगं प्राप्नुयात् परम् ॥ (५१।२)

इहैव नित्यं वत्स्यामो देवदेवं कपर्दिनम् । (५२।१)

द्रक्ष्यामः सततं देवं पूजयामो ऽथ शूलिनम् ॥ (५२।२)

इत्युक्त्वा भगवान् व्यासः शिष्यैः सह महामुनिः । (५३।१)

उवास तत्र युक्तात्मा पूजयन् वै कपर्दिनम् ॥ (५३।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकत्रिंशो ऽध्यायः ॥ (५४।१)