व्यास उवाच । (१।१)

मनुष्याणां तु हरणं कृत्वा स्त्रीणां गृहस्य च । (१।२)

वापीकूपजलानां च शुध्येच्चान्द्रायणेन तु ॥ (१।३)

द्रव्याणामल्पसाराणां स्तेयं कृत्वान्यवेश्मतः । (२।१)

चरेत् सांतपनं कृच्छ्रं तन्निर्यात्यात्मशुद्धये ॥ (२।२)

धान्यान्नधनचौर्यं तु कृत्वा कामाद् द्विजोत्तमः । (३।१)

स्वजातीयगृहादेव कृच्छ्रार्धेन विशुध्यति ॥ (३।२)

भक्षभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य च । (४।१)

पुष्पमूलफलानां च पञ्चगव्यं विशोधनम् ॥ (४।२)

तृणकाष्ठद्रुमाणां च शुष्कान्नस्य गुडस्य च । (५।१)

चैलचर्मामिषाणां च त्रिरात्रं स्यादभोजनम् ॥ (५।२)

मणिमुक्ताप्रवालानां ताम्रस्य रजतस्य च । (६।१)

अयःकांस्योपलानां च द्वादशाहं कणाशनम् ॥ (६।२)

कार्पासकीटजोर्णानां द्विशफैकशफस्य च । (७।१)

पक्षिगन्धौषधीनां च रज्वाश्चैव त्र्यहं पयः ॥ (७।२)

नरमांसाशनं कृत्वा चान्द्रायणमथाचरेत् । (८।१)

काकं चैव तथा श्वानं जग्ध्वा हस्तिनमेव च । (८।२)

वराहं कुक्कुटं चाथ तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति ॥ (८।३)

क्रव्यादानां च मांसानि पुरीषं मूत्रमेव च । (९।१)

गोगोमायुकपीनां च तदेव व्रतमाचरेत् । (९।२)

उपोष्य द्वादशाहं तु कूष्माण्डैर्जुहुयाद् घृतम् ॥ (९।३)

नकुलोलूकमार्जारं जग्ध्वा सांतपनं चरेत् । (१०।१)

श्वापदोष्ट्रखराञ्जग्ध्वा तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति । (१०।२)

व्रतवच्चैव संस्कारं पूर्वेण विधिनैव तु ॥ (१०।३)

बकं चैव बलाकं च हंसं कारण्डवं तथा । (११।१)

चक्रवाकं प्लवं जग्ध्वा द्वादशाहमभोजनम् ॥ (११।२)

कपोतं टिट्टिभं चैव शुकं सारसमेव च । (१२।१)

उलूकं जालपादं च जग्ध्वाप्येतद् व्रतं चरेत् ॥ (१२।२)

शिशुमारं तथा चाषं मत्स्यमांसं तथैव च । (१३।१)

जग्ध्वा चैव कटाहारमेतदेव चरेद् व्रतम् ॥ (१३।२)

कोकिलं चैव मत्स्यांश्च मण्डूकं भुजगं तथा । (१४।१)

गोमूत्रयावकाहारो मासेनैकेन शुध्यति ॥ (१४।२)

जलेचरांश्च जलजान् प्रतुदान्नखविष्किरान् । (१५।१)

रक्तपादांस्तथा जग्ध्वा सप्ताहं चैतदाचरेत् ॥ (१५।२)

शुनो मांसं शुष्कमांसमात्मार्थं च तथा कृतम् । (१६।१)

भुक्त्वा मासं चरेदेतत् तत्पापस्यापनुत्तये ॥ (१६।२)

वार्ताकं भूस्तृणं शिग्रुं खुखुण्डं करकं तथा । (१७।१)

प्राजापत्यं चरेज्जग्ध्वा शङ्खं कुम्भीकमेव च ॥ (१७।२)

पलाण्डुं लशुनं चैव भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् । (१८।१)

नालिकां तण्डुलीयं च प्राजापत्येन शुध्यति ॥ (१८।२)

अश्मान्तकं तथा पोतं तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति । (१९।१)

प्राजापत्येन शुद्धिः स्यात् कक्कुभाण्डस्य भक्षणे ॥ (१९।२)

अलाबुं किंशुकं चैव भुक्त्वा चैतद् व्रतं चरेत् । (२०।१)

उदुम्बरं च कामेन तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति ॥ (२०।२)

वृथा कृसरसंयावं पायसापूपसंकुलम् । (२१।१)

भुक्त्वा चैवंविधं त्वन्नं त्रिरात्रेण विशुध्यति ॥ (२१।२)

पीत्वा क्षीराण्यपेयानि ब्रह्मचारी समाहितः । (२२।१)

गोमूत्रयावकाहारो मासेनैकेन शुध्यति ॥ (२२।२)

अनिर्दशाहं गोक्षीरं माहिषं चाजमेव च । (२३।१)

संधिन्याश्च विवत्सायाः पिबन् क्षीरमिदं चरेत् ॥ (२३।२)

एतेषां च विकाराणि पीत्वा मोहेन मानवः । (२४।१)

गोमूत्रयावकाहारः सप्तरात्रेण शुध्यति ॥ (२४।२)

भुक्त्वा चैव नवश्राद्धे मृतके सूतके तथा । (२५।१)

चान्द्रायणेन शुध्येत ब्राह्मणस्तु समाहितः ॥ (२५।२)

यस्याग्नौ हूयते नित्यं न यस्याग्रं न दीयते । (२६।१)

चान्द्रायणं चरेत् सम्यक् तस्यान्नप्राशने द्विजः ॥ (२६।२)

अभोज्यानां तु सर्वेषां भुक्त्वा चान्नमुपस्कृतम् । (२७।१)

अन्तावसायिनां चैव तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति ॥ (२७।२)

चाण्डालान्नं द्विजो भुक्त्वा सम्यक् चान्द्रायणं चरेत् । (२८।१)

बुद्धिपूर्वं तु कृच्छ्राब्दं पुनः संस्कारमेव च ॥ (२८।२)

असुरामद्यपानेन कुर्याच्चान्द्रायणव्रतम् । (२९।१)

अभोज्यान्नं तु भुक्त्वा च प्राजापत्येन शुध्यति ॥ (२९।२)

विण्मूत्रपाशनं कृत्वा रेतसश्चैतदाचरेत् । (३०।१)

अनादिष्टेषु चैकाहं सर्वत्र तु यथार्थतः ॥ (३०।२)

विड्वराहखरोष्ट्राणां गोमायोः कपिकाकयोः । (३१।१)

प्राश्य मूत्रपुरीषाणि द्विजश्चान्द्रायणं चरेत् ॥ (३१।२)

अज्ञानात् प्राश्य विण्मूत्रं सुरासंस्पृष्टमेव च । (३२।१)

पुनः संस्कारमर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः ॥ (३२।२)

क्रव्यादां पक्षिणां चैव प्राश्य मूत्रपुरीषकम् । (३३।१)

महासांतपनं मोहात् तथा कुर्याद् द्विजोत्तमः । (३३।२)

भासमण्डूककुररे विष्किरे कृच्छ्रमाचरेत् ॥ (३३।३)

प्राजापत्येन शुध्येत ब्राहामणोच्छिष्टभोजने । (३४।१)

क्षत्रिये तप्तकृच्छ्रं स्याद् वैश्ये चैवातिकृच्छ्रकम् । (३४।२)

शूद्रोच्छिष्टं द्विजो भुक्त्वा कुर्याच्चान्द्रायणव्रतम् ॥ (३४।३)

सुराभाण्डोदरे वारि पीत्वा चान्द्रायणं चरेत् । (३५।१)

शुनोच्छिष्टं द्विजो भुक्त्वा त्रिरात्रेण विशुध्यति । (३५।२)

गोमूत्रयावकाहारः पीतशेषं च रागवान् ॥ (३५।३)

अपो मूत्रपुरीषाद्यैर्दूषिताः प्राशयेद् यदा । (३६।१)

तदा सांतपनं प्रोक्तं व्रतं पापविशोधनम् ॥ (३६।२)

चाण्डालकूपभाण्डेषु यदि ज्ञानात् पिबेज्जलम् । (३७।१)

चरेत् सांतपनं कृच्छ्रं ब्राह्मणः पापशोधनम् ॥ (३७।२)

चाण्डालेन तु संस्पृष्टं पीत्वा वारि द्विजोत्तमः । (३८।१)

त्रिरात्रेण विशुध्येत पञ्चगव्येन चैव हि ॥ (३८।२)

महापातकिसंस्पर्शे भुङ्क्ते ऽस्नात्वा द्विजो यदि । (३९।१)

बुद्धिपूर्वं तु मूढात्मा तप्तकृच्छ्रं समाचरेत् ॥ (३९।२)

स्पृष्ट्वा महापातकिनं चाण्डालं वा रजस्वलाम् । (४०।१)

प्रमादाद् भोजनं कृत्वा त्रिरात्रेण विशुध्यति ॥ (४०।२)

स्नानार्हे यदि भुञ्जीत अहोरात्रेण शुध्यति । (४१।१)

बुद्धिपूर्वं तु कृच्छ्रेण भगवानाह पद्मजः ॥ (४१।२)

शुष्कपर्युषितादीनि गवादिप्रतिदूषितम् । (४२।१)

भुक्त्वोपवासं कुर्वीत कृच्छ्रपादमथापि वा ॥ (४२।२)

संवत्सरान्ते कृच्छ्रं तु चरेद् विप्रः पुनः पुनः । (४३।१)

अज्ञातभुक्तशुद्ध्यर्थं ज्ञातस्य तु विशेषतः ॥ (४३।२)

व्रात्यानां यजनं कृत्वा परेषामन्त्यकर्म च । (४४।१)

अभिचारमहीनं च त्रिभिः कृच्छ्रैर् विशुध्यति ॥ (४४।२)

ब्राह्मणादिहतानां तु कृत्वा दाहादिकाः क्रियाः । (४५।१)

गोमूत्रयावकाहारः प्राजापत्येन शुध्यति ॥ (४५।२)

तैलाभ्यक्तो ऽथवा कुर्याद् यदि मूत्रपुरीषके । (४६।१)

अहोरात्रेण शुध्येत श्मश्रुकर्म च मैथुनम् ॥ (४६।२)

एकाहेन विवाहाग्निं परिहार्य द्विजोत्तमः । (४७।१)

त्रिरात्रेण विशुध्येत त्रिरात्रात् षडहं पुनः ॥ (४७।२)

दशाहं द्वादशाहं वा परिहार्य प्रमादतः । (४८।१)

कृच्छ्रं चान्द्रायणं कुर्यात् तत्पापस्यापनुत्तये ॥ (४८।२)

पतिताद् द्रव्यमादाय तदुत्सर्गेण शुध्यति । (४९।१)

चरेत् सांतपनं कृच्छ्रमित्याह भगवान् प्रभुः ॥ (४९।२)

अनाशकनिवृत्तास्तु प्रव्रज्यावसितास्तथा । (५०।१)

चरेयुस्त्रीणि कृच्छ्राणि त्रीणि चान्द्रायणानि च ॥ (५०।२)

पुनश्च जातकर्मादिसंस्कारैः संस्कृता द्विजाः । (५१।१)

शुध्येयुस्तद् व्रतं सम्यक् चरेयुर्धर्मवर्धनाः ॥ (५१।२)

अनुपासितसंध्यस्तु तदहर्यापको वसेत् । (५२।१)

अनश्नन् संयतमना रात्रौ चेद् रात्रिमेव हि ॥ (५२।२)

अकृत्वा समिदाधानं शुचिः स्नात्वा समाहितः । (५३।१)

गायत्र्यष्टसहस्रस्य जप्यं कुर्याद् विशुद्धये ॥ (५३।२)

उपासीत न चेत् संध्यां गृहस्थो ऽपि प्रमादतः । (५४।१)

स्नात्वा विशुध्यते सद्यः परिश्रान्तस्तु संयमात् ॥ (५४।२)

वेदोदितानि नित्यानि कर्माणि च विलोप्य तु । (५५।१)

स्नातकव्रतलोपं तु कृत्वा चोपवसेद् दिनम् ॥ (५५।२)

संवत्सरं चरेत् कृच्छ्रमग्न्युत्सादी द्विजोत्तमः । (५६।१)

चान्द्रायणं चरेद् व्रात्यो गोप्रदानेन शुध्यति ॥ (५६।२)

नास्तिक्यं यदि कुर्वीत प्राजापत्यं चरेद् द्विजः । (५७।१)

देवद्रोहं गुरुद्रोहं तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति ॥ (५७।२)

उष्ट्रयानं समारुह्य खरयानं च कामतः । (५८।१)

त्रिरात्रेण विशुध्येत् तु नग्नो वा प्रविशेज्जलम् ॥ (५८।२)

षष्ठान्नकालतामासं संहिताजप एव च । (५९।१)

होमाश्च शाकला नित्यमपाङ्क्तानां विशोधनम् ॥ (५९।२)

नीलं रक्तं वसित्वा च ब्राह्मणो वस्त्रमेव हि । (६०।१)

अहोरात्रोषितः स्नातः पञ्चगव्येन शुध्यति ॥ (६०।२)

वेदधर्मपुराणानां चण्डालस्य तु भाषणे । (६१।१)

चान्द्रायणेन शुद्धिः स्यान्न ह्यन्या तस्य निष्कृतिः ॥ (६१।२)

उद्बन्धनादिनिहतं संस्पृश्य ब्राह्मणः क्वचित् । (६२।१)

चान्द्रायणेन शुद्धिः स्यात् प्राजापत्येन वा पुनः ॥ (६२।२)

उच्छिष्टो यद्यनाचान्तश् चाण्डालादीन् स्पृशेद् द्विजः । (६३।१)

प्रमादाद् वै जपेत् स्नात्वा गायत्र्यष्टसहस्रकम् ॥ (६३।२)

द्रुपदानां शतं वापि ब्रह्मचारी समाहितः । (६४।१)

त्रिरात्रोपोषितः सम्यक् पञ्चगव्येन शुध्यति ॥ (६४।२)

चण्डालपतितादींस्तु कामाद् यः संस्पृशेद् द्विजः । (६५।१)

उच्छिष्टस्तत्र कुर्वीत प्राजापत्यं विशुद्धये ॥ (६५।२)

चाण्डालसूतकशवांस्तथा नारीं रजस्वलाम् । (६६।१)

स्पृष्ट्वा स्नायाद् विशुद्ध्यर्थं तत्स्पृष्टं पतितं तथा ॥ (६६।२)

चाण्डालसूतकशवैः संस्पृष्टं संस्पृशेद् यदि । (६७।१)

प्रमादात् तत आचम्य जपं कुर्यात् समाहितः ॥ (६७।२)

तत्स्पृष्टस्पर्शिनं स्पृष्ट्वा बुद्धिपूर्वं द्विजोत्तमः । (६८।१)

आचमेत् तद्विशुद्ध्यर्थं प्राह देवः पितामहः ॥ (६८।२)

भुञ्जानस्य तु विप्रस्य कदाचित् संस्रवेद् गुदम् । (६९।१)

कृत्वा शौचं ततः स्नायादुपोष्य जुहुयाद् घृतम् ॥ (६९।२)

चाण्डालान्त्यशवं स्पृष्ट्वा कृच्छ्रं कुर्याद् विशुद्धये । (७०।१)

स्पृष्ट्वाभ्यक्तस् त्वसंस्पृश्यम् अहोरात्रेण शुध्यति ॥ (७०।२)

सुरां स्पृष्ट्वा द्विजः कुर्यात् प्राणायामत्रयं शुचिः । (७१।१)

पलाण्डुं लशुनं चैव घृतं प्राश्य ततः शुचिः ॥ (७१।२)

ब्राह्मणस्तु शुना दष्टस्त्र्यहं सायं पयः पिबेत् । (७२।१)

नाभेरूर्ध्वं तु दष्टस्य तदेव द्विगुणं भवेत् ॥ (७२।२)

स्यादेतत् त्रिगुणं बाह्वोर्मूर्ध्नि च स्याच्चतुर्गुणम् । (७३।१)

स्नात्वा जपेद् वा सावित्रीं श्वभिर्दष्टो द्विजोत्तमः ॥ (७३।२)

अनिर्वर्त्य महायज्ञान् यो भुङ्क्ते तु द्विजोत्तमः । (७४।१)

अनातुरः सति धने कृच्छ्रार्धेन स शुध्यति ॥ (७४।२)

आहिताग्निरुपस्थानं न कुर्याद् यस्तु पर्वणि । (७५।१)

ऋतौ न गच्छेद् भार्यां वा सो ऽपि कृच्छ्रार्धमाचरेत् ॥ (७५।२)

विनाद्भिर् अप्सु नाप्यार्तः शरीरं संनिवेश्य च । (७६।१)

सचैलो जलमाप्लुत्य गामालभ्य विशुध्यति ॥ (७६।२)

बुद्धिपूर्वं त्वभ्युदितो जपेदन्तर्जले द्विजः । (७७।१)

गायत्र्यष्टसहस्रं तु त्र्यहं चोपवसेद् व्रती ॥ (७७।२)

अनुगम्येच्छया शूद्रं प्रेतीभूतं द्विजोत्तमः । (७८।१)

गायत्र्यष्टसहस्रं च जप्यं कुर्यान्नदीषु च ॥ (७८।२)

कृत्वा तु शपथं विप्रो विप्रस्य वधसंयुतम् । (७९।१)

मृषैव यावकान्नेन कुर्याच्चान्द्रायणं व्रतम् ॥ (७९।२)

पङ्क्त्यां विषमदानं तु कृत्वा कृच्छ्रेण शुध्यति । (८०।१)

छायां श्वपाकस्यारुह्य स्नात्वा संप्राशयेद् घृतम् ॥ (८०।२)

ईक्षेदादित्यमशुचिर्दृष्ट्वाग्निं चन्द्रमेव वा । (८१।१)

मानुषं चास्थि संस्पृश्य स्नानं कृत्वा विशुध्यति ॥ (८१।२)

कृत्वा तु मिथ्याध्ययनं चरेद् भैक्षं तु वत्सरम् । (८२।१)

कृतघ्नो ब्राह्मणगृहे पञ्च संवत्सरं व्रती ॥ (८२।२)

हुङ्कारं ब्राह्मणस्योक्त्वा त्वङ्कारं च गरीयसः । (८३।१)

स्नात्वानश्नन्न् अहःशेषं प्रणिपत्य प्रसादयेत् ॥ (८३।२)

ताडयित्वा तृणेनापि कण्ठं बद्ध्वापि वाससा । (८४।१)

विवादे वापि निर्जित्य प्रणिपत्य प्रसादयेत् ॥ (८४।२)

अवगूर्य चरेत् कृच्छ्रमतिकृच्छ्रं निपातने । (८५।१)

कृच्छ्रातिकृच्छ्रौ कुर्वीत विप्रस्योत्पाद्य शोणितम् ॥ (८५।२)

गुरोराक्रोशमनृतं कृत्वा कुर्याद् विशोधनम् । (८६।१)

एकरात्रं त्रिरात्रं वा तत्पापस्यापनुत्तये ॥ (८६।२)

देवर्षीणाम् अभिमुखं ष्ठीवनाक्रोशने कृते । (८७।१)

उल्मुकेन दहेज्जिह्वां दातव्यं च हिरण्यकम् ॥ (८७।२)

देवोद्याने तु यः कुर्यान्मूत्रोच्चारं सकृद् द्विजः । (८८।१)

छिन्द्याच्छिश्नं तु शुद्ध्यर्थं चरेच्चान्द्रायणं तु वा ॥ (८८।२)

देवतायतने मूत्रं कृत्वा मोहाद् द्विजोत्तमः । (८९।१)

शिश्नस्योत्कर्तनं कृत्वा चान्द्रायणमथाचरेत् ॥ (८९।२)

देवतानामृषीणां च देवानां चैव कुत्सनम् । (९०।१)

कृत्वा सम्यक् प्रकुर्वीत प्राजापत्यं द्विजोत्तमः ॥ (९०।२)

तैस्तु संभाषणं कृत्वा स्नात्वा देवान् समर्चयेत् । (९१।१)

दृष्ट्वा वीक्षेत भास्वन्तं स्म्वत्वा विशेश्वरं स्मरेत् ॥ (९१।२)

यः सर्वभूताधिपतिं विश्वेशानं विनिन्दति । (९२।१)

न तस्य निष्कृतिः शक्या कर्तुं वर्षशतैरपि ॥ (९२।२)

चान्द्रायणं चरेत् पूर्वं कृच्छ्रं चैवातिकृच्छ्रकम् । (९३।१)

प्रपन्नः शरणं देवं तस्मात् पापाद् विमुच्यते ॥ (९३।२)

सर्वस्वदानं विधिवत् सर्वपापविशोधनम् । (९४।१)

चान्द्रायणं च विधिना कृच्छ्रं चैवातिकृच्छ्रकम् ॥ (९४।२)

पुण्यक्षेत्राभिगमनं सर्वपापविनाशनम् । (९५।१)

देवताभ्यर्चनं नॄणाम् अशेषाघविनाशनम् ॥ (९५।२)

अमावस्यां तिथिं प्राप्य यः समाराधयेच्छिवम् । (९६।१)

ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (९६।२)

कृष्णाष्टम्यां महादेवं तथा कृष्णचतुर्दशीम् । (९७।१)

सम्पूज्य ब्राह्मणमुखे सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (९७।२)

त्रयोदश्यां तथा रात्रौ सोपहारं त्रिलोचनम् । (९८।१)

दृष्ट्वेशं प्रथमे यामे मुच्यते सर्वपातकैः ॥ (९८।२)

उपोषितश्चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे समाहितः । (९९।१)

यमाय धर्मराजाय मृत्यवे चान्तकाय च ॥ (९९।२)

वैवस्वताय कालाय सर्वभूतक्षयाय च । (१००।१)

प्रत्येकं तिलसंयुक्तान् दद्यात् सप्तोदकाञ्जलीन् । (१००।२)

स्नात्वा नद्यां तु पूर्वाह्ने मुच्यते सर्वपातकैः ॥ (१००।३)

ब्रह्मचर्यम् अधःशय्याम् उपवासं द्विजार्चनम् । (१०१।१)

व्रतेष्वेतेषु कुर्वीत शान्तः संयतमानसः ॥ (१०१।२)

अमावस्यायां ब्रह्माणं समुद्दिश्य पितामहम् । (१०२।१)

ब्राह्मणांस्त्रीन् समभ्यर्च्य मुच्यते सर्वपातकैः ॥ (१०२।२)

षष्ठ्याम् उपोषितो देवं शुक्लपक्षे समाहितः । (१०३।१)

सप्तम्यामर्चयेद् भानुं मुच्यते सर्वपातकैः ॥ (१०३।२)

भरण्यां च चतुर्थ्यां च शनैश्चरदिने यमम् । (१०४।१)

पूजयेत् सप्तजन्मोत्थैर्मुच्यते पातकैर्नरः ॥ (१०४।२)

एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य जनार्दनम् । (१०५।१)

द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य महापापैः प्रमुच्यते ॥ (१०५।२)

तपो जपस्तीर्थसेवा देवब्राह्मणपूजनम् । (१०६।१)

ग्रहणादिषु कालेषु महापातकशोधनम् ॥ (१०६।२)

यः सर्वपापयुक्तो ऽपि पुण्यतीर्थेषु मानवः । (१०७।१)

नियमेन त्यजेत् प्राणान् स मुच्येत् सर्वपातकैः ॥ (१०७।२)

ब्रह्मघ्नं वा कृतघ्नं वा महापातकदूषितम् । (१०८।१)

सती, wइदोw बुर्निन्ग्भर्तारमुद्धरेन्नारी प्रविष्टा सह पावकम् ॥ (१०८।२)

एतदेव परं स्त्रीणां प्रायश्चित्तं विदुर्बुधाः । (१०९।१)

सर्वपापसमुद्भूतौ नात्र कार्या विचारणा ॥ (१०९।२)

पतिव्रता तु या नारी भर्तृशुश्रूषणोत्सुका । (११०।१)

न तस्या विद्यते पापमिह लोके परत्र च ॥ (११०।२)

पतिव्रता धर्मरता रुद्राण्येव न संशयः । (१११।१)

नास्याः पराभवं कर्तुं शक्नोतीह जनः क्वचित् ॥ (१११।२)

स्होर्त् वेर्सिओन् ओड़् थे रामायणयथा रामस्य सुभगा सीता त्रैलोक्यविश्रुता । (११२।१)

पत्नी दाशरथेर्देवी विजिग्ये राक्षसेश्वरम् ॥ (११२।२)

रामस्य भार्यां विमलां रावणो राक्षसेश्वरः । (११३।१)

सीतां विशालनयनां चकमे कालचोदितः ॥ (११३।२)

गृहीत्वा मायया वेषं चरन्तीं विजने वने । (११४।१)

समाहर्तुं मतिं चक्रे तापसः किल कामिनीम् ॥ (११४।२)

विज्ञाय सा च तद्भावं स्मृत्वा दाशरथिं पतिम् । (११५।१)

जगाम शरणं वह्निमावसथ्यं शुचिस्मिता ॥ (११५।२)

उपतस्थे महायोगं सर्वदोषविनाशनम् । (११६।१)

कृताञ्जली रामपत्नी साक्षात् पतिमिवाच्युतम् ॥ (११६।२)

नमस्यामि महायोगं कृतान्तं गहनं परम् । (११७।१)

दाहकं सर्वभूतानामीशानं कालरूपिणम् ॥ (११७।२)

नमस्ये पावकं देवं साक्षिणं विश्वतोमुखम् । (११८।१)

आत्मानं दीप्तवपुषं सर्वभूतहृदि स्थितम् ॥ (११८।२)

प्रपद्ये शरणं वह्निं ब्रह्मण्यं ब्रह्मरूपिणम् । (११९।१)

भूतेशं कृत्तिवसनं शरण्यं परमं पदम् ॥ (११९।२)

ॐ प्रपद्ये जगन्मूर्तिं प्रभवं सर्वतेजसाम् । (१२०।१)

महायोगेश्वरं वह्निमादित्यं परमेष्ठिनम् ॥ (१२०।२)

प्रपद्ये शरणं रुद्रं महाग्रासं त्रिशूलिनम् । (१२१।१)

कालाग्निं योगिनामीशं भोगमोक्षफलप्रदम् ॥ (१२१।२)

प्रपद्ये त्वां विरूपाक्षं भुर् भुवः स्वः स्वरूपिणम् । (१२२।१)

हिरण्यमये गृहे गुप्तं महान्तममितौजसम् ॥ (१२२।२)

वैश्वानरं प्रपद्ये ऽहं सर्वभूतेष्ववस्थितम् । (१२३।१)

हव्यकव्यवहं देवं प्रपद्ये वह्निमीश्वरम् ॥ (१२३।२)

प्रपद्ये तत्परं तत्त्वं वरेण्यं सवितुः स्वयम् । (१२४।१)

भर्गमग्निपरं ज्योती रक्ष मां हव्यवाहन ॥ (१२४।२)

इति वह्न्यष्टकं जप्त्वा रामपत्नी यशस्विनी । (१२५।१)

ध्यायन्ती मनसा तस्थौ रामम् उन्मीलितेक्षणा ॥ (१२५।२)

अथावसथ्याद् भगवान् हव्यवाहो महेश्वरः । (१२६।१)

आविरासीत् सुदीप्तात्मा तेजसा प्रदहन्निव ॥ (१२६।२)

स्वष्ट्वा मायामयीं सीतां स रावणवधेप्सया । (१२७।१)

सीतामादाय धर्मिष्ठां पावको ऽन्तरधीयत ॥ (१२७।२)

तां दृष्ट्वा तादृशीं सीतां रावणो राक्षसेश्वरः । (१२८।१)

समादाय ययौ लङ्कां सागरान्तरसंस्थिताम् ॥ (१२८।२)

कृत्वाथ रावणवधं रामो लक्ष्मणसंयुतः । (१२९।१)

मसादायाभवत् सीतां शङ्काकुलितमानसः ॥ (१२९।२)

सा प्रत्ययाय भूतानां सीता मायामयी पुनः । (१३०।१)

विवेश पावकं दीप्तं ददाह ज्वलनो ऽपि ताम् ॥ (१३०।२)

दग्ध्वा मायामयीं सीतां भगवानुग्रदीधितिः । (१३१।१)

रामायादर्शयत् सीतां पावको ऽभूत् सुरप्रियः ॥ (१३१।२)

प्रगृह्य भर्तुश्चरणौ कराभ्यां सा सुमध्यमा । (१३२।१)

चकार प्रणतिं भूमौ रामाय जनकात्मजा ॥ (१३२।२)

दृष्ट्वा हृष्टमना रामो विस्मयाकुललोचनः । (१३३।१)

ननाम वह्निं शिरसा तोषयामास राघवः ॥ (१३३।२)

उवाच वह्नेर्भगवान् किमेषा वरवर्णिनी । (१३४।१)

दग्धा भगवता पूर्वं दृष्टा मत्पार्श्वमागता ॥ (१३४।२)

तमाह देवो लोकानां दाहको हव्यवाहनः । (१३५।१)

यथावृत्तं दाशरथिं भूतानामेव सन्निधौ ॥ (१३५।२)

इयं सा मिथिलेशेन पार्वतीं रुद्रवल्लभाम् । (१३६।१)

आराध्य लब्धा तपसा देव्याश्चात्यन्तवल्लभा ॥ (१३६।२)

भर्तुः शुश्रूषणोपेता सुशीलेयं पतिव्रता । (१३७।१)

भवानीपार्श्वमानीता मया रावणकामिता ॥ (१३७।२)

या नीता राक्षसेशेन सीता भगवताहृता । (१३८।१)

मया मायामयी सृष्टा रावणस्य वधाय सा ॥ (१३८।२)

तदर्थं भवता दुष्टो रावणो राक्षसेश्वरः । (१३९।१)

मयोपसंहृता चैव हतो लोकविनाशनः ॥ (१३९।२)

गृहाण विमलामेनां जानकीं वचनान्मम । (१४०।१)

पश्य नारायणं देवं स्वात्मानं प्रभवाव्ययम् ॥ (१४०।२)

इत्युक्त्वा भगवांश्चण्डो विश्वार्चिर् विश्वतोमुखः । (१४१।१)

मानितो राघवेणाग्निर्भूतैश्चान्तरधीयत ॥ (१४१।२)

एतत्ते पतिव्रतानां वैं माहात्म्यं कथितं मया । (१४२।१)

स्त्रीणां सर्वाघशमनं प्रायश्चित्तमिदं स्मृतम् ॥ (१४२।२)

अशेषपापयुक्तस्तु पुरुषो ऽपि सुसंयतः । (१४३।१)

स्वदेहं पुण्यतीर्थेषु त्यक्त्वा मुच्येत किल्बिषात् ॥ (१४३।२)

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा पुण्येषु वा द्विजः । (१४४।१)

मुच्यते पातकैः सर्वैः समस्तैरपि पूरुषः ॥ (१४४।२)

व्यास उवाच । (१४५।१)

इत्येष मानवो धर्मो युष्माकं कथितो मया । (१४५।२)

महेशाराधनार्थाय ज्ञानयोगं च शाश्वतम् ॥ (१४५।३)

यो ऽनेन विधिना युक्तं ज्ञानयोगं समाचरेत् । (१४६।१)

स पश्यति महादेवं नान्यः कल्पशतैरपि ॥ (१४६।२)

स्थापयेद् यः परं धर्मं ज्ञानं तत्पारमेश्वरम् । (१४७।१)

न तस्मादधिको लोके स योगी परमो मतः ॥ (१४७।२)

यः संस्थापयितुं शक्तो न कुर्यान्मोहितो जनः । (१४८।१)

स योगयुक्तो ऽपि मुनिर्नात्यर्थं भगवत्प्रियः ॥ (१४८।२)

तस्मात् सदैव दातव्यं ब्राह्मणेषु विशेषतः । (१४९।१)

धर्मयुक्तेषु शान्तेषु श्रद्धया चान्वितेषु वै ॥ (१४९।२)

यः पठेद् भवतां नित्यं संवादं मम चैव हि । (१५०।१)

सर्वपापविनिर्मुक्तो गच्छेत परमां गतिम् ॥ (१५०।२)

श्राद्धे वा दैविके कार्ये ब्राह्मणानां च सन्निधौ । (१५१।१)

पठेत नित्यं सुमनाः श्रोतव्यं च द्विजातिभिः ॥ (१५१।२)

यो ऽर्थं विचार्य युक्तात्मा श्रावयेद् ब्राह्मणान् शुचीन् । (१५२।१)

स दोषकञ्चुकं त्यक्त्वा याति देवं महेश्वरम् ॥ (१५२।२)

एतावदुक्त्वा भगवान् व्यासः सत्यवतीसुतः । (१५३।१)

समाश्वास्य मुनीन् सूतं जगाम च यथागतम् ॥ (१५३।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ (१५४।१)