KūPur, 2, 9
Select a line for its word-by-word analysis.
निष्कलो निर्मलो नित्यो निष्क्रियः परमेश्वरः । (१।२)
niṣkalo nirmalo nityo niṣkriyaḥ parameśvaraḥ |
नाहं विश्वो न विश्वं च मामृते विद्यते द्विजाः । (२।२)
nāhaṃ viśvo na viśvaṃ ca māmṛte vidyate dvijāḥ |
तन्निमित्तः प्रपञ्चो ऽयमव्यक्तादभवत् खलु ॥ (३।२)
tannimittaḥ prapañco 'yamavyaktādabhavat khalu ||
अव्यक्तं कारणं प्राहुरानन्दं ज्योतिरक्षरम् । (४।१)
avyaktaṃ kāraṇaṃ prāhurānandaṃ jyotirakṣaram |
अहमेव परं ब्रह्म मत्तो ह्यन्यन्न विद्यते ॥ (४।२)
ahameva paraṃ brahma matto hyanyanna vidyate ||
तस्मान्मे विश्वरूपत्वं निश्चितं ब्रह्मवादिभिः । (५।१)
tasmānme viśvarūpatvaṃ niścitaṃ brahmavādibhiḥ |
एकत्वे च पृथक्त्वे च प्रोक्तमेतन्निदर्शनम् ॥ (५।२)
ekatve ca pṛthaktve ca proktametannidarśanam ||
अकारणं द्विजाः प्रोक्तो न दोषो ह्यात्मनस्तथा ॥ (६।२)
akāraṇaṃ dvijāḥ prokto na doṣo hyātmanastathā ||
अनन्ताः शक्तयो ऽव्यक्ते मायाद्याः संस्थिता ध्रुवाः । (७।१)
anantāḥ śaktayo 'vyakte māyādyāḥ saṃsthitā dhruvāḥ |
तस्मिन् दिवि स्थितं नित्यमव्यक्तं भाति केवलम् ॥ (७।२)
tasmin divi sthitaṃ nityamavyaktaṃ bhāti kevalam ||
याभिस्तल्लक्ष्यते भिन्नम् अभिन्नं तु स्वभावतः । (८।१)
yābhistallakṣyate bhinnam abhinnaṃ tu svabhāvataḥ |
अनादिमध्यं तिष्ठन्तं युज्यते ऽविद्यया किल ॥ (९।२)
anādimadhyaṃ tiṣṭhantaṃ yujyate 'vidyayā kila ||
तदेतत् परमं व्यक्तं प्रभामण्डलमण्डितम् । (१०।१)
tadetat paramaṃ vyaktaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam |
तदक्षरं परं ज्योतिस्तद् विष्णोः परमं पदम् ॥ (१०।२)
tadakṣaraṃ paraṃ jyotistad viṣṇoḥ paramaṃ padam ||
तत्र सर्वमिदं प्रोतम् ओतं चैवाखिलं जगत् । (११।१)
tatra sarvamidaṃ protam otaṃ caivākhilaṃ jagat |
तदेव च जगत् कृत्स्नं तद् विज्ञाय विमुच्यते ॥ (११।२)
tadeva ca jagat kṛtsnaṃ tad vijñāya vimucyate ||
आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् बिभेति न कुतश्चन ॥ (१२।२)
ānandaṃ brahmaṇo vidvān bibheti na kutaścana ||
वेदाहमेतं पुरुषं महान्तमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् । (१३।१)
vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt |
तद् विज्ञाय परिमुच्येत विद्वान् नित्यानन्दी भवति ब्रह्मभूतः ॥ (१३।२)
tad vijñāya parimucyeta vidvān nityānandī bhavati brahmabhūtaḥ ||
यस्मात् परं नापरमस्ति किंचित् यज्ज्योतिषां ज्योतिरेकं दिविस्थम् । (१४।१)
yasmāt paraṃ nāparamasti kiṃcit yajjyotiṣāṃ jyotirekaṃ divistham |
तदेवात्मानं मन्यमानो ऽथ विद्वानात्मनन्दी भवति ब्रह्मभूतः ॥ (१४।२)
tadevātmānaṃ manyamāno 'tha vidvānātmanandī bhavati brahmabhūtaḥ ||
तदव्ययं कलिलं गूढदेहं ब्रह्मानन्दममृतं विश्वधाम । (१५।१)
tadavyayaṃ kalilaṃ gūḍhadehaṃ brahmānandamamṛtaṃ viśvadhāma |
वदन्त्येवं ब्राह्मणा ब्रह्मनिष्ठा यत्र गत्वा न निवर्तेत भूयः ॥ (१५।२)
vadantyevaṃ brāhmaṇā brahmaniṣṭhā yatra gatvā na nivarteta bhūyaḥ ||
हिरण्मये परमाकाशतत्त्वे यदर्चिषि प्रविभातीव तेजः । (१६।१)
hiraṇmaye paramākāśatattve yadarciṣi pravibhātīva tejaḥ |
तद्विज्ञाने परिपश्यन्ति धीरा विभ्राजमानं विमलं व्योम धाम ॥ (१६।२)
tadvijñāne paripaśyanti dhīrā vibhrājamānaṃ vimalaṃ vyoma dhāma ||
ततः परं परिपश्यन्ति धीरा आत्मन्यात्मानमनुभूयानुभूय । (१७।१)
tataḥ paraṃ paripaśyanti dhīrā ātmanyātmānamanubhūyānubhūya |
स्वयंप्रभः परमेष्ठी महीयान् ब्रह्मानन्दी भगवानीश एषः ॥ (१७।२)
svayaṃprabhaḥ parameṣṭhī mahīyān brahmānandī bhagavānīśa eṣaḥ ||
एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा । (१८।१)
eko devaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ sarvavyāpī sarvabhūtāntarātmā |
तमेवैकं ये ऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम् ॥ (१८।२)
tamevaikaṃ ye 'nupaśyanti dhīrāsteṣāṃ śāntiḥ śāśvatī netareṣām ||
सर्वव्यापी च भगवान् न तस्मादन्यदिष्यते ॥ (१९।२)
sarvavyāpī ca bhagavān na tasmādanyadiṣyate ||
इत्येतदैश्वरं ज्ञानमुक्तं वो मुनिपुङ्गवाः । (२०।१)
ityetadaiśvaraṃ jñānamuktaṃ vo munipuṅgavāḥ |
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे ईश्वरगीतासु नवमो ऽध्यायः ॥ (२१।१)
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge īśvaragītāsu navamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.