KūPur, 2, 40
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो गच्छेत राजेन्द्र भृगुतीर्थम् अनुत्तमम् । (१।२)
tato gaccheta rājendra bhṛgutīrtham anuttamam |
तत्र देवो भृगुः पूर्वं रुद्रमाराधयत् पुरा ॥ (१।३)
tatra devo bhṛguḥ pūrvaṃ rudramārādhayat purā ||
दर्शनात् तस्य देवस्य सद्यः पापात् प्रमुच्यते । (२।१)
darśanāt tasya devasya sadyaḥ pāpāt pramucyate |
तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्ते ऽपुनर्भवाः । (३।१)
tatra snātvā divaṃ yānti ye mṛtāste 'punarbhavāḥ |
अक्षयं तत् तपस्तप्तं भृगुतीर्थे युधिष्ठिर ॥ (४।२)
akṣayaṃ tat tapastaptaṃ bhṛgutīrthe yudhiṣṭhira ||
सान्निध्यं तत्र कथितं भृगुतीर्थे युधिष्ठिर ॥ (५।२)
sānnidhyaṃ tatra kathitaṃ bhṛgutīrthe yudhiṣṭhira ||
यत्राराध्य त्रिशूलाङ्कं गौतमः सिद्धिमाप्नुयात् ॥ (६।२)
yatrārādhya triśūlāṅkaṃ gautamaḥ siddhimāpnuyāt ||
वृषोत्सर्गं ततो गच्छेच्छाश्वतं पदमाप्नुयात् । (८।१)
vṛṣotsargaṃ tato gacchecchāśvataṃ padamāpnuyāt |
धौतपापं ततो गच्छेद् धौतं यत्र वृषेण तु । (९।१)
dhautapāpaṃ tato gacched dhautaṃ yatra vṛṣeṇa tu |
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति ॥ (९।३)
tatra tīrthe naraḥ snātvā brahmahatyāṃ vyapohati ||
तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र प्राणत्यागं करोति यः । (१०।१)
tatra tīrthe tu rājendra prāṇatyāgaṃ karoti yaḥ |
चतुर्भुजस् त्रिनेत्रश् च हरतुल्यबलो भवेत् ॥ (१०।२)
caturbhujas trinetraś ca haratulyabalo bhavet ||
वसेत् कल्पायुतं साग्रं शिवतुल्यपराक्रमः । (११।१)
vaset kalpāyutaṃ sāgraṃ śivatulyaparākramaḥ |
ततो गच्छेत राजेन्द्र हंसतीर्थम् अनुत्तमम् । (१२।१)
tato gaccheta rājendra haṃsatīrtham anuttamam |
तत्र स्नात्वा नरो राजन् ब्रह्मलोके महीयते ॥ (१२।२)
tatra snātvā naro rājan brahmaloke mahīyate ||
ततो गच्छेत राजेन्द्र सिद्धो यत्र जनार्दनः । (१३।१)
tato gaccheta rājendra siddho yatra janārdanaḥ |
वराहतीर्थम् आख्यातं विष्णुलोकगतिप्रदम् ॥ (१३।२)
varāhatīrtham ākhyātaṃ viṣṇulokagatipradam ||
ततो गच्छेत राजेन्द्र चन्द्रतीर्थमनुत्तमम् । (१४।१)
tato gaccheta rājendra candratīrthamanuttamam |
पौर्णमास्यां विशेषेण स्नानं तत्र समाचरेत् । (१४।२)
paurṇamāsyāṃ viśeṣeṇa snānaṃ tatra samācaret |
ततो गच्छेत राजेन्द्र कन्यातीर्थमनुत्तमम् । (१५।१)
tato gaccheta rājendra kanyātīrthamanuttamam |
शुक्लपक्षे तृतीयायां स्नानं तत्र समाचरेत् । (१५।२)
śuklapakṣe tṛtīyāyāṃ snānaṃ tatra samācaret |
स्नातमात्रो नरस्तत्र पृथिव्यामेकराड् भवेत् ॥ (१५।३)
snātamātro narastatra pṛthivyāmekarāḍ bhavet ||
देवतीर्थं ततो गच्छेत् सर्वदेवनमस्कृतम् । (१६।१)
devatīrthaṃ tato gacchet sarvadevanamaskṛtam |
तत्र स्नात्वा च राजेन्द्र दैवतैः सह मोदते ॥ (१६।२)
tatra snātvā ca rājendra daivataiḥ saha modate ||
ततो गच्छेत राजेन्द्र शिखितीर्थमनुत्तमम् । (१७।१)
tato gaccheta rājendra śikhitīrthamanuttamam |
यत् तत्र दीयते दानं सर्वं कोटिगुणं भवेत् ॥ (१७।२)
yat tatra dīyate dānaṃ sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet ||
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं पैतामहं शुभम् । (१८।१)
tato gaccheta rājendra tīrthaṃ paitāmahaṃ śubham |
यत्तत्र क्रियते श्राद्धं सर्वं तदक्षयं भवेत् ॥ (१८।२)
yattatra kriyate śrāddhaṃ sarvaṃ tadakṣayaṃ bhavet ||
सावित्रीतीर्थमासाद्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत् । (१९।१)
sāvitrītīrthamāsādya yastu prāṇān parityajet |
तत्र स्नात्वा नरो राजन् दैवतैः सह मोदते ॥ (२०।२)
tatra snātvā naro rājan daivataiḥ saha modate ||
ततो गच्छेत राजेन्द्र मानसं तीर्थमुत्तमम् । (२१।१)
tato gaccheta rājendra mānasaṃ tīrthamuttamam |
स्नात्वा तत्र नरो राजन् रुद्रलोके महीयते ॥ (२१।२)
snātvā tatra naro rājan rudraloke mahīyate ||
स्वर्गबिन्दुं ततो गच्छेत्तीर्थं देवनमस्कृतम् । (२२।१)
svargabinduṃ tato gacchettīrthaṃ devanamaskṛtam |
तत्र स्नात्वा नरो राजन् दुर्गतिं नैव गच्छति ॥ (२२।२)
tatra snātvā naro rājan durgatiṃ naiva gacchati ||
अप्सरेशं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् । (२३।१)
apsareśaṃ tato gacchet snānaṃ tatra samācaret |
क्रीडते नाकलोकस्थो ह्यप्सरोभिः स मोदते ॥ (२३।२)
krīḍate nākalokastho hyapsarobhiḥ sa modate ||
अस्मिंस्तीर्थे मृतो राजन् गाणपत्यमवाप्नुयात् ॥ (२४।३)
asmiṃstīrthe mṛto rājan gāṇapatyamavāpnuyāt ||
वृषभं यः प्रयच्छेत तत्र कुन्देन्दुसप्रभम् । (२६।१)
vṛṣabhaṃ yaḥ prayaccheta tatra kundendusaprabham |
एतत् तीर्थं समासाद्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत् । (२७।१)
etat tīrthaṃ samāsādya yastu prāṇān parityajet |
सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोकं स गच्छति ॥ (२७।२)
sarvapāpaviśuddhātmā rudralokaṃ sa gacchati ||
जलप्रवेशं यः कुर्यात् तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । (२८।१)
jalapraveśaṃ yaḥ kuryāt tasmiṃstīrthe narādhipa |
एरण्ड्या नर्मदायास्तु संगमं लोकविश्रुतम् । (२९।१)
eraṇḍyā narmadāyāstu saṃgamaṃ lokaviśrutam |
तत्र तीर्थं महापुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ (२९।२)
tatra tīrthaṃ mahāpuṇyaṃ sarvapāpapraṇāśanam ||
तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ (३०।२)
tatra snātvā tu rājendra mucyate brahmahatyayā ||
जमदग्निरिति ख्यातः सिद्धो यत्र जनार्दनः ॥ (३१।२)
jamadagniriti khyātaḥ siddho yatra janārdanaḥ ||
तत्र स्नात्वा नरो राजन् नर्मदोदधिसंगमे । (३२।१)
tatra snātvā naro rājan narmadodadhisaṃgame |
त्रिगुणं चाश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ (३२।२)
triguṇaṃ cāśvamedhasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ ||
ततो गच्छेत राजेन्द्र पिङ्गलेश्वरमुत्तमम् । (३३।१)
tato gaccheta rājendra piṅgaleśvaramuttamam |
तत्र स्नात्वा नरो राजन् रुद्रलोके महीयते ॥ (३३।२)
tatra snātvā naro rājan rudraloke mahīyate ||
तत्रोपवासं यः कृत्वा पश्येत विमलेश्वरम् । (३४।१)
tatropavāsaṃ yaḥ kṛtvā paśyeta vimaleśvaram |
सप्तजन्मकृतं पापं हित्वा याति शिवालयम् ॥ (३४।२)
saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ hitvā yāti śivālayam ||
ततो गच्छेत राजेन्द्र आलिकातीर्थमुत्तमम् । (३५।१)
tato gaccheta rājendra ālikātīrthamuttamam |
अस्य तीर्थस्य माहात्म्यान्मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ (३५।३)
asya tīrthasya māhātmyānmucyate brahmahatyayā ||
एतानि तव संक्षेपात् प्राधान्यात् कथितानि तु । (३६।१)
etāni tava saṃkṣepāt prādhānyāt kathitāni tu |
न शक्या विस्तराद् वक्तुं संख्या तीर्थेषु पाण्डव ॥ (३६।२)
na śakyā vistarād vaktuṃ saṃkhyā tīrtheṣu pāṇḍava ||
नर्मदा सरितां श्रेष्ठा महादेवस्य वल्लभा ॥ (३७।२)
narmadā saritāṃ śreṣṭhā mahādevasya vallabhā ||
मनसा संस्मरेद्यस्तु नर्मदां वै युधिष्ठिर । (३८।१)
manasā saṃsmaredyastu narmadāṃ vai yudhiṣṭhira |
चान्द्रायणशतं साग्रं लभते नात्र संशयः ॥ (३८।२)
cāndrāyaṇaśataṃ sāgraṃ labhate nātra saṃśayaḥ ||
अश्रद्दधानाः पुरुषा नास्तिक्यं घोरमाश्रिताः । (३९।१)
aśraddadhānāḥ puruṣā nāstikyaṃ ghoramāśritāḥ |
नर्मदां सेवते नित्यं स्वयं देवो महेश्वरः । (४०।१)
narmadāṃ sevate nityaṃ svayaṃ devo maheśvaraḥ |
तेन पुण्या नदी ज्ञेया ब्रह्महत्यापहारिणी ॥ (४०।२)
tena puṇyā nadī jñeyā brahmahatyāpahāriṇī ||
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे चत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ (४१।१)
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge catvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.