सूत उवाच । (१।१)

हेमकूटगिरेः शृङ्गे महाकूटैः सुशोभनम् । (१।२)

स्फाटिकं देवदेवस्य विमानं परमेष्ठिनः ॥ (१।३)

अथ देवादिदेवस्य भूतेशस्य त्रिशूलिनः । (२।१)

देवाः सिद्धगणा यक्षाः पूजां नित्यं प्रकुर्वते ॥ (२।२)

स देवो गिरिशः सार्धं महादेव्या महेश्वरः । (३।१)

भूतैः परिवृतो नित्यं भाति तत्र पिनाकधृक् ॥ (३।२)

विभक्तचारुशिखरः कैलासो यत्र पर्वतः । (४।१)

निवासः कोटियक्षाणां कुबेरस्य च धीमतः । (४।२)

तत्रापि देवदेवस्य भवस्यायतनं महत् ॥ (४।३)

मन्दाकिनी तत्र दिव्या रम्या सुविमलोदका । (५।१)

नदी नानाविधैः पद्मैरनेकैः समलंकृता ॥ (५।२)

देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसकिंनरैः । (६।१)

उपस्पृष्टजला नित्यं सुपुण्या सुमनोरमा ॥ (६।२)

अन्याश्च नद्यः शतशः स्वर्णपद्मैर् अलंकृताः । (७।१)

तासां कूलेषु देवस्य स्थानानि परमेष्ठिनः । (७।२)

देवर्षिगणजुष्टानि तथा नारायणस्य च ॥ (७।३)

सितान्तशिखरे चापि पारिजातवनं शुभम् । (८।१)

तत्र शक्रस्य विपुलं भवनं रत्नमण्डितम् । (८।२)

स्फाटिकस्तम्भसंयुक्तं हेमगोपुरसंयुतम् ॥ (८।३)

तत्राथ देवदेवस्य विष्णोर्विश्वामरेशितुः । (९।१)

सुपुण्यं भवनं रम्यं सर्वरत्नोपशोभितम् ॥ (९।२)

तत्र नारायणः श्रीमान् लक्ष्म्या सह जगत्पतिः । (१०।१)

आस्ते सर्वामरश्रेष्ठः पूज्यमानः सनातनः ॥ (१०।२)

तथा च वसुधारे तु वसूनां रत्नमण्डितम् । (११।१)

स्थानानामष्टकं पुण्यं दुराधर्षं सुरद्विषाम् ॥ (११।२)

रत्नधारे गिरिवरे सप्तर्षीणां महात्मनाम् । (१२।१)

सप्ताश्रमाणि पुण्यानि सिद्धावासयुतानि तु ॥ (१२।२)

तत्र हैमं चतुर्द्वारं वज्रनीलादिमण्डितम् । (१३।१)

सुपुण्यं सुमहत् स्थानं ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः ॥ (१३।२)

तत्र देवर्षयो विप्राः सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽपरे । (१४।१)

उपासते सदा देवं पितामहमजं परम् ॥ (१४।२)

स तैः सम्पूजितो नित्यं देव्या सह चतुर्मुखः । (१५।१)

आस्ते हिताय लोकानां शान्तानां परमा गतिः ॥ (१५।२)

अथैकशृङ्गशिखरे महापद्मैर् अलंकृतम् । (१६।१)

स्वच्छामृतजलं पुण्यं सुगन्धं सुमहत् सरः ॥ (१६।२)

जैगीषव्याश्रमं तत्र योगीन्द्रैरुपशोभितम् । (१७।१)

तत्रासौ भगवान् नित्यमास्ते शिष्यैः समावृतः । (१७।२)

प्रशान्तदोषैर् अक्षुद्रैर् ब्रह्मविद्भिर् महात्मभिः ॥ (१७।३)

शङ्खो मनोहरश्चैव कौशिकः कृष्ण एव च । (१८।१)

सुमना वेदनादश्च शिष्यास्तस्य प्रधानतः ॥ (१८।२)

सर्वे योगरताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः । (१९।१)

उपासते महावीर्या ब्रह्मविद्यापरायणाः ॥ (१९।२)

तेषाम् अनुग्रिहार्थाय यतीनां शान्तचेतसाम् । (२०।१)

सान्निध्यं कुरुते भूयो देव्या सह महेश्वरः ॥ (२०।२)

अन्यानि चाश्रमाणि स्युस्तस्मिन् गिरिवरोत्तमे । (२१।१)

मुनीनां युक्तमनसां सरांसि सरितस्तथा ॥ (२१।२)

तेषु योगरता विप्रा जापकाः संयतेन्द्रियाः । (२२।१)

ब्रह्मण्यासक्तमनसो रमन्ते ज्ञानतत्पराः ॥ (२२।२)

आत्मन्यात्मानमाधाय शिखान्तान्तरमास्थितम् । (२३।१)

ध्यायन्ति देवमीशानं येन सर्वमिदं ततम् ॥ (२३।२)

सुमेघे वासवस्थानं सहस्रादित्यसंनिभम् । (२४।१)

तत्रास्ते भगवानिन्द्रः शच्या सह सुरेश्वरः ॥ (२४।२)

गजशैले तु दुर्गाया भवनं मणितारणम् । (२५।१)

आस्ते भगवती दुर्गा तत्र साक्षान्महेश्वरी ॥ (२५।२)

उपास्यमाना विविधैः शक्तिभेदैरितस्ततः । (२६।१)

पीत्वा योगामृतं लब्ध्वा साक्षादानन्दमैश्वरम् ॥ (२६।२)

सुनीलस्य गिरेः शृङ्गे नानाधातुसमुज्ज्वले । (२७।१)

राक्षसानां पुराणि स्युः सरांसि शतशो द्विजाः ॥ (२७।२)

तथा पुरशतं विप्राः शतशृङ्गे महाचले । (२८।१)

स्फाटिकस्तम्भसंयुक्तं यक्षाणाममितौजसाम् ॥ (२८।२)

श्वेतोदरगिरेः शृङ्गे सुपर्णस्य महात्मनः । (२९।१)

प्राकारगोपुरोपेतं मणितोरणमण्डितम् ॥ (२९।२)

स तत्र गरुडः श्रीमान् साक्षाद् विष्णुरिवापरः । (३०।१)

ध्यात्वास्ते तत् परं ज्योतिरात्मानं विष्णुमव्ययम् ॥ (३०।२)

अन्यच्च भवनं पुण्यं श्रीशृङ्गे मुनिपुङ्गवाः । (३१।१)

श्रीदेव्याः सर्वरत्नाढ्यं हैमं सुमणितोरणम् ॥ (३१।२)

तत्र सा परमा शक्तिर्विष्णोर् अतिमनोरमा । (३२।१)

अनन्तविभवा लक्ष्मीर्जगत्संमोहनोत्सुका ॥ (३२।२)

अध्यास्ते देवगन्धर्वसिद्धचारणवन्दिता । (३३।१)

विचिन्त्य जगतोयोनिं स्वशक्तिकिरणोज्ज्वला ॥ (३३।२)

तत्रैव देवदेवस्य विष्णोरायतनं महत् । (३४।१)

सरांसि तत्र चत्वारि विचित्रकमलाश्रया ॥ (३४।२)

तथा सहस्रशिखरे विद्याधरपुराष्टकम् । (३५।१)

रत्नसोपानसंयुक्तं सरोभिश्चोपशोभितम् ॥ (३५।२)

नद्यो विमलपानीयाश् चित्रनीलोत्पलाकराः । (३६।१)

कर्णिकारवनं दिव्यं तत्रास्ते शङ्करोमया ॥ (३६।२)

पारियात्रे महाशैले महालक्ष्म्याः पुरं शुभम् । (३७।१)

रम्यप्रासादसंयुक्तं घण्टाचामरभूषितम् ॥ (३७।२)

नृत्यद्भिरप्सरःसङ्घैर् इतश्चेतश्च शोभितम् । (३८।१)

मृदङ्गमुरजोद्घुष्टं वीणावेणुनिनादितम् ॥ (३८।२)

गन्धर्वकिंनराकीर्णं संवृतं सिद्धपुङ्गवैः । (३९।१)

भास्वद्भित्तिसमाकीर्णं महाप्रासादसंकुलम् ॥ (३९।२)

गणेश्वराङ्गनाजुष्टं धार्मिकाणां सुदर्शनम् । (४०।१)

तत्र सा वसते देवी नित्यं योगपरायणा ॥ (४०।२)

महालक्ष्मीर्महादेवी त्रिशूलवरधारिणी । (४१।१)

त्रिनेत्रा सर्वशसक्तीभिः संवृता सदसन्मया । (४१।२)

पश्यन्ति तत्र मुनयः सिद्धा ये ब्रह्मवादिनः ॥ (४१।३)

सुपार्श्वस्योत्तरे भागे सरस्वत्याः पुरोत्तमम् । (४२।१)

सरांसि सिद्धजुष्टानि देवभोग्यानि सत्तमाः ॥ (४२।२)

पाण्डुरस्य गिरेः शृङ्गे विचित्रद्रुमसंकुले । (४३।१)

गन्धर्वाणां पुरशतं दिव्यस्त्रीभिः समावृतम् ॥ (४३।२)

तेषु नित्यं मदोत्सिक्ता वरनार्यस्तथैव च । (४४।१)

क्रीडन्ति मुदिता नित्यं विलासैर्भोगतत्पराः ॥ (४४।२)

अञ्जनस्य गिरेः शृङ्गे नारीणां पुरमुत्तमम् । (४५।१)

वसन्ति तत्राप्सरसो रम्भाद्या रतिलालसाः ॥ (४५।२)

चित्रसेनादयो यत्र समायान्त्यर्थिनः सदा । (४६।१)

सा पुरी सर्वरत्नाढ्या नैकप्रस्रवणैर् युता ॥ (४६।२)

अनेकानि पुराणि स्युः कौमुदे चापि सुव्रताः । (४७।१)

रुद्राणां शान्तरजसामीश्वरार्पितचेतसाम् ॥ (४७।२)

तेषु रुद्रा महायोगा महेशान्तरचारिणः । (४८।१)

समासते परं ज्योतिरारूढाः स्थानमुत्तमम् ॥ (४८।२)

पिञ्जरस्य गिरेः शृङ्गे गणेशानां पुरत्रयम् । (४९।१)

नन्दीश्वरस्य कपिले तत्रास्ते सुयशा यतिः ॥ (४९।२)

तथा च जारुधैः शृङ्गे देवदेवस्य धीमतः । (५०।१)

दीप्तमायतनं पुण्यं भास्करस्यामितौजसः ॥ (५०।२)

तस्यैवोत्तरदिग्भागे चन्द्रस्थानमनुत्तमम् । (५१।१)

रमते तत्र रम्यो ऽसौ भगवान् शीतदीधितिः ॥ (५१।२)

अन्यच्च भवनं दिव्यं हंसशैले महर्षयः । (५२।१)

सहस्रयोजनायामं सुवर्णमणितोरणम् ॥ (५२।२)

तत्रास्ते भगवान् ब्रह्मा सिद्धसङ्घैरभिष्टुतः । (५३।१)

सावित्र्या सह विश्वात्मा वासुदेवादिभिर्युतः ॥ (५३।२)

तस्य दक्षिणदिग्भागे सिद्धानां पुरमुत्तमम् । (५४।१)

सनन्दनादयो यत्र वसन्ति मुनिपुङ्गवाः ॥ (५४।२)

पञ्चशैलस्य शिखरे दानवानां पुरत्रयम् । (५५।१)

नातिदूरेण तस्याथ दैत्यचार्यस्य धीमतः ॥ (५५।२)

सुगन्धशैलशिखरे सरिद्भिरुपशोभितम् । (५६।१)

कर्दमस्याश्रमं पुण्यं तत्रास्ते भगवानृषिः ॥ (५६।२)

तस्यैव पूर्वदिग्भागे किंचिद् वै दक्षिणाश्रिते । (५७।१)

सनत्कुमारो भगवांस्तत्रास्ते ब्रह्मवित्तमः ॥ (५७।२)

सर्वेष्वेतेषु शैलेषु तथान्येषु मुनीश्वराः । (५८।१)

सरांसि विमला नद्यो देवानामालयानि च ॥ (५८।२)

सिद्धलिङ्गानि पुण्यानि मुनिभिः स्थापितानि तु । (५९।१)

वन्यान्याश्रमवर्याणि संख्यातुं नैव शक्नुयाम् ॥ (५९।२)

एष संक्षेपतः प्रोक्तो जम्बूद्वीपस्य विस्तरः । (६०।१)

न शक्यं विस्तराद् वक्तुं मया वर्षशतैरपि ॥ (६०।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे षट्चत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ (६१।१)