ऋषय ऊचुः । (१।१)

कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान् गोवृषध्वजः । (१।२)

मोहयामास विप्रेन्द्रान् सूत वक्तुमिहार्हसि ॥ (१।३)

सूत उवाच । (२।१)

पुरा दारुवने रम्ये देवसिद्धनिषेविते । (२।२)

सपुत्रदारा मुनयस्तपश्चेरुः सहस्रशः ॥ (२।३)

प्रवृत्तं विविधं कर्म प्रकुर्वाणा यथाविधि । (३।१)

यजन्ति विविधैर्यज्ञैस्तपन्ति च महर्षयः ॥ (३।२)

तेषां प्रवृत्तिविन्यस्तचेतसामथ शूलधृक् । (४।१)

ख्यापयन् स महादोषं ययौ दारुवनं हरः ॥ (४।२)

कृत्वा विश्वगुरुं विष्णुं पार्श्वे देवो महेश्वरः । (५।१)

ययौ निवृत्तविज्ञानस्थापनार्थं च शङ्करः ॥ (५।२)

आस्थाय विपुलं वेशमूनविंशतिवत्सरः । (६।१)

लीलालसो महाबाहुः पीनाङ्गश्चारुलोचनः ॥ (६।२)

चामीकरवपुः श्रीमान् पूर्णचन्द्रनिभाननः । (७।१)

मत्तमातङ्गगामनो दिग्वासा जगदीश्वरः ॥ (७।२)

कुशेशयमयीं मालां सर्वरत्नैर् अलंकृताम् । (८।१)

दधानो भगवानीशः समागच्छति सस्मितः ॥ (८।२)

यो ऽनन्तः पुरुषो योनिर्लोकानामव्ययो हरिः । (९।१)

स्त्रीवेषं विष्णुरास्थाय सो ऽनुगच्छति शूलिनम् ॥ (९।२)

सम्पूर्णचन्द्रवदनं पीनोन्नतपयोधरम् । (१०।१)

शुचिस्मितं सुप्रसन्नं रणन्नूपुरकद्वयम् ॥ (१०।२)

सुपीतवसनं दिव्यं श्यामलं चारुलोचनम् । (११।१)

उदारहंसचलनं विलासि सुमनोहरम् ॥ (११।२)

एवं स भगवानीशो देवदारुवने हरः । (१२।१)

चचार हरिणा भिक्षां मायया मोहयन् जगत् ॥ (१२।२)

दृष्ट्वा चरन्तं विश्वेशं तत्र तत्र पिनाकिनम् । (१३।१)

मायया मोहिता नार्यो देवदेवं समन्वयुः ॥ (१३।२)

विस्रस्तवस्त्राभरणास् त्यक्त्वा लज्जां पतिव्रताः । (१४।१)

सहैव तेन कामार्ता विलासिन्यश् चरन्ति हि ॥ (१४।२)

ऋषीणां पुत्रका ये स्युर्युवानो जितमानसाः । (१५।१)

अन्वगच्छन् हृषीकेशं सर्वे कामप्रपीडिताः ॥ (१५।२)

गायन्ति नृत्यन्ति विलासबाह्या नारीगणा मायिनमेकमीशम् । (१६।१)

दृष्ट्वा सपत्नीकम् अतीव कान्तम् इच्छन्त्यथालिङ्गनम् आचरन्ति ॥ (१६।२)

पदे निपेतुः स्मितमाचरन्ति गायन्ति गीतानि मुनीशपुत्राः । (१७।१)

आलोक्य पद्मापतिमादिदेवं भ्रूभङ्गमन्ये विचरन्ति तेन ॥ (१७।२)

आसामथैषामपि वासुदेवो मायी मुरारिर्मनसि प्रविष्टः । (१८।१)

करोति भोगान् मनसि प्रवृत्तिं मायानुभूयन्त इतिव सम्यक् ॥ (१८।२)

विभाति विश्वामरभूतभर्ता स माधवः स्त्रीगणमध्यविष्टः । (१९।१)

अशेषशक्त्यासनसंनिविष्टो यथैकशक्त्या सह देवदेवः ॥ (१९।२)

करोति नृत्यं परमप्रभावं तदा विरूढः पुनरेव भूयः । (२०।१)

ययौ समारुह्य हरिः स्वभावं तद् ईशवृत्तामृतम् आदिदेवः ॥ (२०।२)

दृष्ट्वा नारीकुलं रुद्रं पुत्राणामपि केशवम् । (२१।१)

मोहयन्तं मुनिश्रेष्ठाः कोपं संदधिरे भृशम् ॥ (२१।२)

अतीव परुषं वाक्यं प्रोचुर्देवं कपर्दिनम् । (२२।१)

शेपुश् च शापैर्विविधैर्मायया तस्य मोहिताः ॥ (२२।२)

तपांसि तेषां सर्वेषां प्रत्याहन्यन्त शङ्करे । (२३।१)

यथादित्यप्रकाशेन तारका नभसि स्थिताः ॥ (२३।२)

ते भग्नतपसो विप्राः समेत्य वृषभध्वजम् । (२४।१)

को भवानिति देवेशं पृच्छन्ति स्म विमोहिताः ॥ (२४।२)

सो ऽब्रवीद् भगवानीशस्तपश्चर्तुमिहागतः । (२५।१)

इदानीं भार्यया देशे भवद्भिरिह सुव्रताः ॥ (२५।२)

तस्य ते वाक्यमाकर्ण्य भृग्वाद्या मुनिपुङ्गवाः । (२६।१)

ऊचुर्गृहीत्वा वसनं त्यक्त्वा भार्यां तपश्चर ॥ (२६।२)

अथोवाच विहस्येशः पिनाकी नीललोहितः । (२७।१)

सम्प्रेक्ष्य जगतो योनिं पार्श्वस्थं च जनार्दनम् ॥ (२७।२)

कथं भवद्भिरुदितं स्वभार्यापोषणोत्सुकैः । (२८।१)

त्यक्तव्या मम भार्येति धर्मज्ञैः शान्तमानसैः ॥ (२८।२)

ऋषय ऊचुः । (२९।१)

व्यभिचाररता नार्यः संत्याज्याः पतिनेरिताः । (२९।२)

अस्माभिरेषा सुभगा तादृशी त्यागमर्हति ॥ (२९।३)

महादेव उवाच । (३०।१)

न कदाचिदियं विप्रा मनसाप्यन्यमिच्छति । (३०।२)

नाहमेनामपि तथा विमुञ्चामि कदाचन ॥ (३०।३)

ऋषय ऊचुः । (३१।१)

दृष्ट्वा व्यभिचरन्तीह ह्यस्माभिः पुरुषाधम । (३१।२)

उक्तं ह्यसत्यं भवता गम्यतां क्षिप्रमेव हि ॥ (३१।३)

एवमुक्ते महादेवः सत्यमेव मयेरितम् । (३२।१)

भवतां प्रतिभात्येषेत्युक्त्वासौ विचचार ह ॥ (३२।२)

सो ऽगच्छद्धरिणा सार्धं मुनीन्द्रस्य महात्मनः । (३३।१)

वसिष्ठस्याश्रमं पुण्यं भिक्षार्थः परमेश्वरः ॥ (३३।२)

दृष्ट्वा समागतं देवं भिक्षमाणमरुन्धती । (३४।१)

वसिष्ठस्य प्रिया भार्या प्रत्युद्गम्य ननाम तम् ॥ (३४।२)

प्रक्षाल्य पादौ विमलं दत्त्वा चासनमुत्तमम् । (३५।१)

सम्प्रेक्ष्य शिथिलं गात्रमभिघातहतं द्विजैः । (३५।२)

संधयामास भैषज्यैर् विष्णावदना सती ॥ (३५।३)

चकार महतीं पूजां प्रार्थयामास भार्यया । (३६।१)

को भवान् कुत आयातः किमाचारो भवानिति । (३६।२)

उवाच तां महादेवः सिद्धानां प्रवरो ऽस्म्यहम् ॥ (३६।३)

यदेतन्मण्डलं शुद्धं भाति ब्रह्ममयं सदा । (३७।१)

एषैव देवता मह्यं धारयामि सदैव तत् ॥ (३७।२)

इत्युक्त्वा प्रययौ श्रीमाननुगृह्य पतिव्रताम् । (३८।१)

ताडयांचक्रिरे दण्डैर् लोष्टिभिर् मुष्टिभिर् द्विजाः ॥ (३८।२)

दृष्ट्वा चरन्तं गिरिशं नग्नं विकृतलक्षणम् । (३९।१)

प्रोचुरेतद् भवांल्लिङ्गमुत्पाटयतु दुर्मते ॥ (३९।२)

तानब्रवीन्महायोगी करिष्यामीति शङ्करः । (४०।१)

युष्माकं मामके लिङ्गे यदि द्वेषो ऽभिजायते ॥ (४०।२)

इत्युक्त्वोत्पाटयामास भगवान् भगनेत्रहा । (४१।१)

नापश्यंस्तत्क्षणेनेशं केशवं लिङ्गमेव च ॥ (४१।२)

तदोत्पाता बभूवुर्हि लोकानां भयशंसिनः । (४२।१)

न राजते सहस्रांशुश्चचाल पृथिवी पुनः । (४२।२)

निष्प्रभाश्च ग्रहाः सर्वे चुक्षुभे च महोदधिः ॥ (४२।३)

अपश्यच् चानुसूयात्रेः स्वप्नं भार्या पतिव्रता । (४३।१)

कथयामास विप्राणां भयादाकुलितेक्षणा ॥ (४३।२)

तेजसा भासयन् कृत्स्नं नारायणसहायवान् । (४४।१)

भिक्षमाणः शिवो नूनं दृष्टो ऽस्माकं गृहेष्विति ॥ (४४।२)

तस्या वचनमाकर्ण्य शङ्कमाना महर्षयः । (४५।१)

सर्वे जग्मुर्महायोगं ब्रह्माणं विश्वसंभवम् ॥ (४५।२)

उपास्यमानममलैर्योगिभिर्ब्रह्मवित्तमैः । (४६।१)

चतुर्वेदैर्मूर्तिमद्भिः सावित्र्या सहितं प्रभुम् ॥ (४६।२)

आसीनमासने रम्ये नानाश्चर्यसमन्विते । (४७।१)

प्रभासहस्रकलिले ज्ञानैश्वर्यादिसंयुते ॥ (४७।२)

विभ्राजमानं वपुषा सस्तितं शुभ्रलोचनम् । (४८।१)

चतुर्मुखं महाबाहुं छन्दोमयमजं परम् ॥ (४८।२)

विलोक्य वेदपुरुषं प्रसन्नवदनं शुभम् । (४९।१)

शिरोभिर्धरणीं गत्वा तोषयामासुरीश्वरम् ॥ (४९।२)

तान् प्रसन्नमना देवश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्मुखः । (५०।१)

व्याजहार मुनिश्रेष्ठाः किमागमनकारणम् ॥ (५०।२)

तस्य ते वृत्तमखिलं ब्रह्मणः परमात्मनः । (५१।१)

ज्ञापयांचक्रिरे सर्वे कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम् ॥ (५१।२)

ऋषय ऊचुः । (५२।१)

कश्चिद् दारुवनं पुण्यं पुरुषो ऽतीवशोभनः । (५२।२)

भार्यया चारुसर्वाङ्ग्या प्रविष्टो नग्न एव हि ॥ (५२।३)

मोहयामास वपुषा नारीणां कुलमीश्वरः । (५३।१)

कन्यकानां प्रिया चास्य दूषयामास पुत्रकान् ॥ (५३।२)

अस्माभिर्विविधाः शापाः प्रदत्ताश्च पराहताः । (५४।१)

ताडितो ऽस्माभिरत्यर्थं लिङ्गं तु विनिपातितम् ॥ (५४।२)

अन्तर्हितश्च भगवान् सभार्यो लिङ्गमेव च । (५५।१)

उत्पाताश्चाभवन् घोराः सर्वभूतभयङ्कराः ॥ (५५।२)

क एष पुरुषो देव भीताः स्म पुरुषोत्तम । (५६।१)

भवन्तमेव शरणं प्रपन्ना वयमच्युत ॥ (५६।२)

त्वं हि वेत्सि जगत्यस्मिन् यत् किंचिद् अपि चेष्टितम् । (५७।१)

अनुग्रहेण विश्वेश तदस्माननुपालय ॥ (५७।२)

विज्ञापितो मुनिगणैर्विश्वात्मा कमलोद्भवः । (५८।१)

ध्यात्वा देवं त्रिशूलाङ्कं कृताञ्जलिरभाषत ॥ (५८।२)

ब्रह्मोवाच । (५९।१)

हा कष्टं भवतामद्य जातं सर्वार्थनाशनम् । (५९।२)

धिग्बलं धिक् तपश्चर्या मिथ्यैव भवतामिह ॥ (५९।३)

सम्प्राप्य पुण्यसंस्कारान्निधीनां परमं निधिम् । (६०।१)

उपेक्षितं वृथाचारैर्भवद्भिरिह मोहितैः ॥ (६०।२)

काङ्क्षन्ते योगिनो नित्यं यतन्तो यतयो निधिम् । (६१।१)

यमेव तं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम् ॥ (६१।२)

यजन्ति यज्ञैर्विविधैर् यत्प्राप्त्यैर् वेदवादिनः । (६२।१)

महानिधिं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम् ॥ (६२।२)

यं समासाद्य देवानैम् ऐश्वर्यमखिलं जगत् । (६३।१)

तमासाद्याक्षयनिधिं हा भवद्भिरुपेक्षितम् ॥ (६३।२)

यत्समापत्तिजनितं विश्वेशत्वमिदं मम । (६४।१)

तदेवोपेक्षितं दृष्ट्वा निधानं भाग्यवर्जितैः ॥ (६४।२)

यस्मिन् समाहितं दिव्यमैश्वर्यं यत् तदव्ययम् । (६५।१)

तमासाद्य निधिं ब्राह्म हा भवद्भिर्वृथाकृतम् ॥ (६५।२)

एष देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः । (६६।१)

न तस्य परमं किंचित् पदं समधिगम्यते ॥ (६६।२)

देवतानामृषीणां च पितॄणां चापि शाश्वतः । (६७।१)

सहस्रयुगपर्यन्ते प्रलये सर्वदेहिनाम् । (६७।२)

संहरत्येष भगवान् कालो भूत्वा महेश्वरः ॥ (६७।३)

एष चैव प्रजाः सर्वाः सृजत्येकः स्वतेजसा । (६८।१)

एष चक्री च वज्री च श्रीवत्सकृतलक्षणः ॥ (६८।२)

योगी कृतयुगे देवस्त्रेतायां यज्ञ उच्यते । (६९।१)

द्वापरे भगवान् कालो धर्मकेतुः कलौ युगे ॥ (६९।२)

रुद्रस्य मूर्तयस् तिस्रो याभिर्विश्वमिदं ततम् । (७०।१)

तमो ह्यग्नी रजो ब्रह्मा सत्त्वं विष्णुरिति प्रभुः ॥ (७०।२)

मूर्तिरन्या स्मृता चास्य दिग्वासा वै शिवा ध्रुवा । (७१।१)

यत्र तिष्ठति तद् ब्रह्म योगेन तु समन्वितम् ॥ (७१।२)

या चास्य पार्श्वगा भार्या भवद्भिरभिवीक्षिता । (७२।१)

सा हि नारायणो देवः परमात्मा सनातनः ॥ (७२।२)

तस्मात् सर्वमिदं जातं तत्रैव च लयं व्रजेत् । (७३।१)

स एव मोहयेत् कृत्स्नं स एव परमा गतिः ॥ (७३।२)

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । (७४।१)

एकशृङ्गो महानात्मा पुराणो ऽष्टाक्षरो हरिः ॥ (७४।२)

चतुर्वेदश्चतुर्मूर्तिस्त्रिमूर्तिस्त्रिगुणः परः । (७५।१)

एकमूर्तिरमेयात्मा नारायण इति श्रुतिः ॥ (७५।२)

ऋतस्य गर्भो भगवानापो मायातनुः प्रभुः । (७६।१)

स्तूयते विविधैर्मन्त्रैर्ब्राह्मणैर्धर्ममोक्षिभिः ॥ (७६।२)

संहृत्य सकलं विश्वं कल्पान्ते पुरुषोत्तमः । (७७।१)

शेते योगामृतं पीत्वा यत् तद् विष्णोः परं पदम् ॥ (७७।२)

न जायते न म्रियते वर्धते न च विश्वसृक् । (७८।१)

मूलप्रकृतिरव्यक्ता गीयते वैदिकैरजः ॥ (७८।२)

ततो निशायां वृत्तायां सिसृक्षुर् अखिलं जगत् । (७९।१)

अजस्य नाभौ तद् बीजं क्षिपत्येष महेश्वरः ॥ (७९।२)

तं मां वित्त महात्मानं ब्रह्माणं विश्वतोमुखम् । (८०।१)

महान्तं पुरुषं विश्वम् अपां गर्भमनुत्तमम् ॥ (८०।२)

न तं विदाथ जनकं मोहितास्तस्य मायया । (८१।१)

देवदेवं महादेवं भूतानामीश्वरं हरम् ॥ (८१।२)

एष देवो महादेवो ह्यनादिर्भगवान् हरः । (८२।१)

विष्णुना सह संयुक्तः करोति विकरोति च ॥ (८२।२)

न तस्य विद्यते कार्यं न तस्माद् विद्यते परम् । (८३।१)

स वेदान् प्रददौ पूर्वं योगमायातनुर्मम ॥ (८३।२)

स मायी मायया सर्वं करोति विकरोति च । (८४।१)

तमेव मुक्तये ज्ञात्वा व्रजेत शरणं भवम् ॥ (८४।२)

इतीरिता भगवता मरीचिप्रमुखा विभुम् । (८५।१)

प्रणम्य देवं ब्रह्माणं पृच्छन्ति स्म सुदुःखिताः ॥ (८५।२)

मुनय ऊचुः । (८६।१)

कथं पश्येम तं देवं पुनरेव पिनाकिनम् । (८६।२)

ब्रूहि विश्वामरेशान त्राता त्वं शरणैषिणाम् ॥ (८६।३)

पितामह उवाच । (८७।१)

यद् दृष्टं भवता तस्य लिङ्गं भुवि निपातितम् । (८७।२)

तल्लिङ्गानुकृतीशस्य कृत्वा लिङ्गमनुत्तमम् ॥ (८७।३)

पूजयध्वं सपत्नीकाः सादरं पुत्रसंयुताः । (८८।१)

वैदिकैरेव नियमैर्विविधैर्ब्रह्मचारिणः ॥ (८८।२)

संस्थाप्य शाङ्करैर्मन्त्रैर् ऋग्यजुःसामसंभवैः । (८९।१)

तपः परं समास्थाय गृणन्तः शतरुद्रियम् ॥ (८९।२)

समाहिताः पूजयध्वं सपुत्राः सह बन्धुभिः । (९०।१)

सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा शूलपाणिं प्रपद्यथ ॥ (९०।२)

ततो द्रक्ष्यथ देवेशं दुर्दर्शमकृतात्मभिः । (९१।१)

यं दृष्ट्वा सर्वमज्ञानमधर्मश्च प्रणश्यति ॥ (९१।२)

ततः प्रणम्य वरदं ब्रह्माणममितौजसम् । (९२।१)

जग्मुः संहृष्टमनसो देवदारुवनं पुनः ॥ (९२।२)

आराधयितुमारब्धा ब्रह्मणा कथितं यथा । (९३।१)

अजानन्तः परं देवं वीतरागा विमत्सराः ॥ (९३।२)

स्थण्डिलेषु विचित्रेषु पर्वतानां गुहासु च । (९४।१)

नदीनां च विविक्तेषु पुलिनेषु शुभेषु च ॥ (९४।२)

शैवालभोजनाः केचित् केचिदन्तर्जलेशयाः । (९५।१)

केचिदभ्रावकाशास्तु पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठिताः ॥ (९५।२)

दन्तोलूखलिनस् त्वन्ये ह्यश्मकुट्टास्तथा परे । (९६।१)

शाकपर्णाशिनः केचित् संप्रक्षाला मरीचिपाः ॥ (९६।२)

वृक्षमूलनिकेताश्च शिलाशय्यास्तथा परे । (९७।१)

कालं नयन्ति तपसा पूजयन्तो महेश्वरम् ॥ (९७।२)

ततस्तेषां प्रसादार्थं प्रपन्नार्तिहरो हरः । (९८।१)

चका भगवान् बुद्धिं प्रबोधाय वृषध्वजः ॥ (९८।२)

देवः कृतयुगे ह्यस्मिन् शृङ्गे हिमवतः शुभे । (९९।१)

देवदारुवनं प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः ॥ (९९।२)

भस्मपाण्डुरदिग्धाङ्गो नग्नो विकृतलक्षणः । (१००।१)

उल्मुकव्यग्रहस्तश्च रक्तपिङ्गललोचनः ॥ (१००।२)

क्वचिच्च हसते रौद्रं क्वचिद् गायति विस्मितः । (१०१।१)

क्वचिन्नृत्यति शृङ्गारी क्वचिद्रौति मुहुर्मुहुः ॥ (१०१।२)

आश्रमे ऽभ्यागतो भिक्षां याचते च पुनः पुनः । (१०२।१)

मायां कृत्वात्मनो रूपं देवस्तद् वनमागतः ॥ (१०२।२)

कृत्वा गिरिसुतां गौरीं पार्श्वे देवः पिनाकधृक् । (१०३।१)

सा च पूर्ववद् देवेशी देवदारुवनं गता ॥ (१०३।२)

दृष्ट्वा समागतं देवं देव्या सह कपर्दिनम् । (१०४।१)

प्रणेमुः शिरसा भूमौ तोषयामासुरीश्वरम् ॥ (१०४।२)

वैदिकैर्विविधैर्मन्त्रैः सूक्तैर्माहेश्वरैः शुभैः । (१०५।१)

अथर्वशिरसा चान्ये रुद्राद्यैर्ब्रह्मभिर्भवम् ॥ (१०५।२)

नमो देवादिदेवाय महादेवाय ते नमः । (१०६।१)

त्र्यम्बकाय नमस्तुभ्यं त्रिशूलवरधारिणे ॥ (१०६।२)

नमो दिग्वाससे तुभ्यं विकृताय पिनाकिने । (१०७।१)

सर्वप्रणतदेहाय स्वयमप्रणतात्मने ॥ (१०७।२)

अन्तकान्तकृते तुभ्यं सर्वसंहरणाय च । (१०८।१)

नमो ऽस्तु नृत्यशीलाय नमो भैरवरूपिणे ॥ (१०८।२)

नरनारीशरीराय योगिनां गुरवे नमः । (१०९।१)

नमो दान्ताय शान्ताय तापसाय हराय च ॥ (१०९।२)

विभीषणाय रुद्राय नमस्ते कृत्तिवाससे । (११०।१)

नमस्ते लेलिहानाय शितिकण्ठाय ते नमः ॥ (११०।२)

अघोरघोररूपाय वामदेवाय वै नमः । (१११।१)

नमः कनकमालाय देव्याः प्रियकराय च ॥ (१११।२)

गङ्गासलिलधाराय शम्भवे परमेष्ठिने । (११२।१)

नमो योगाधिपतये ब्रह्माधिपतये नमः ॥ (११२।२)

प्राणाय च नमस्तुभ्यं नमो भस्माङ्गरागिने । (११३।१)

नमस्ते घनवाहाय दंष्ट्रिणे वह्निरेतसे ॥ (११३।२)

ब्रह्मणश्च शिरो हर्त्रे नमस्ते कालरूपिणे । (११४।१)

आगतिं ते न जानीमो गतिं नैव च नैव च । (११४।२)

विश्वेश्वर महादेव यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते ॥ (११४।३)

नमः प्रमथनाथाय दात्रे च शुभसंपदाम् । (११५।१)

कपालपाणये तुभ्यं नमो मीढुष्टमाय ते । (११५।२)

नमः कनकलिङ्गाय वारिलिङ्गाय ते नमः ॥ (११५।३)

नमो वह्न्यर्कलिङ्गाय ज्ञानलिङ्गाय ते नमः । (११६।१)

नमो भुजङ्गहाराय कर्णिकारप्रियाय च । (११६।२)

किरीटिने कुण्डलिने कालकालाय ते नमः ॥ (११६।३)

वामदेव महेशान देवदेव त्रिलोचन । (११७।१)

क्षम्यतां यत्कृतं मोहात् त्वमेव शरणं हि नः ॥ (११७।२)

चरितानि विचित्राणि गुह्यानि गहनानि च । (११८।१)

ब्रह्मादीनां च सर्वेषां दुर्विज्ञेयो ऽसि शङ्कर ॥ (११८।२)

अज्ञानाद् यदि वा ज्ञानाद् यत् किंचित् कुरुते नरः । (११९।१)

तत्सर्वं भगवानेन कुरुते योगमायया ॥ (११९।२)

एवं स्तुत्वा महादेवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना । (१२०।१)

ऊचुः प्रणम्य गिरिशं पश्यामस्त्वां यथा पुरा ॥ (१२०।२)

तेषां संस्तवमाकर्ण्य सोमः मोमविभूषणः । (१२१।१)

स्वमेव परमं रूपं दर्शयामास शङ्करः ॥ (१२१।२)

तं ते दृष्ट्वाथ गिरिशं देव्या सह पिनाकिनम् । (१२२।१)

यथा पूर्वं स्थिता विप्राः प्रणेमुर्हृष्टमानसाः ॥ (१२२।२)

ततस्ते मुनयः सर्वे संस्तूय च महेश्वरम् । (१२३।१)

भृग्वङ्गिरोवसिष्ठास्तु विश्वामित्रस्तथैव च ॥ (१२३।२)

गौतमो ऽत्रिः सुकेशश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । (१२४।१)

मरीचिः कश्यपश्चापि संवर्तश्च महातपाः । (१२४।२)

प्रणम्य देवदेवेशमिदं वचनमब्रुवन् ॥ (१२४।३)

कथं त्वां देवदेवेश कर्मयोगेन वा प्रभो । (१२५।१)

ज्ञानेन वाथ योगेन पूजयामः सदैव हि ॥ (१२५।२)

केन वा देवमार्गेण संपूज्यो भगवानिह । (१२६।१)

किं तत् सेव्यमसेव्यं वा सर्वमेतद् ब्रवीहि नः ॥ (१२६।२)

सांख्यदेवदेव उवाच । (१२७।१)

एतद् वः सम्प्रवक्ष्यामि गूढं गहनमुत्तमम् । (१२७।२)

ब्रह्मणे कथितं पूर्वमादावेव महर्षयः ॥ (१२७।३)

सांख्ययोगो द्विधा ज्ञेयः पुरुषाणां हि साधनम् । (१२८।१)

योगेन सहितं सांख्यं पुरुषाणां विमुक्तिदम् ॥ (१२८।२)

न केवलेन योगेन दृश्यते पुरुषः परः । (१२९।१)

ज्ञानं तु केवलं सम्यगपवर्गफलप्रदम् ॥ (१२९।२)

भवन्तः केवलं योगं समाश्रित्य विमुक्तये । (१३०।१)

विहाय सांख्यं विमलमकुर्वन्त परिश्रमम् ॥ (१३०।२)

एतस्मात् कारणाद् विप्रा नृणां केवलधर्मिणाम् । (१३१।१)

आगतो ऽहमिमं देशं ज्ञापयन् मोहसंभवम् ॥ (१३१।२)

तस्माद् भवद्भिर्विमलं ज्ञानं कैवल्यसाधनम् । (१३२।१)

ज्ञातव्यं हि प्रयत्नेन श्रोतव्यं दृश्यमेव च ॥ (१३२।२)

एकः सर्वत्रगो ह्यात्मा केवलश्चितिमात्रकः । (१३३।१)

आनन्दो निर्मलो नित्यं स्यादेतत् सांख्यदर्शनम् ॥ (१३३।२)

एतदेव परं ज्ञानमेष मोक्षो ऽत्र गीयते । (१३४।१)

एतत् कैवल्यममलं ब्रह्मभावश्च वर्णितः ॥ (१३४।२)

आश्रित्य चैतत् परमं तन्निष्ठास्तत्परायणाः । (१३५।१)

पश्यन्ति मां महात्मानो यतयो विश्वमीश्वरम् ॥ (१३५।२)

Wओर्स्हिप् ओड़् शिवएतत् तत् परमं ज्ञानं केवलं सन्निरञ्जनम् । (१३६।१)

अहं हि वेद्यो भगवान् मम मूर्तिरियं शिवा ॥ (१३६।२)

बहूनि साधनानीह सिद्धये कथितानि तु । (१३७।१)

तेषामभ्यधिकं ज्ञानं मामकं द्विजपुङ्गवाः ॥ (१३७।२)

ज्ञानयोगरताः शान्ता मामेव शरणं गताः । (१३८।१)

ये हि मां भस्मनिरता ध्यायन्ति सततं हृदि ॥ (१३८।२)

मद्भक्तिपरमा नित्यं यतयः क्षीणकल्मषाः । (१३९।१)

नाशयाम्यचिरात् तेषां घोरं संसारसागरम् ॥ (१३९।२)

प्रशान्तः संयतमना भस्मोद्धूलितविग्रहः । (१४०।१)

ब्रह्मचर्यरतो नग्नो व्रतं पाशुपतं चरेत् ॥ (१४०।२)

निर्मितं हि मया पूर्वं व्रतं पाशुपतं परम् । (१४१।१)

गुह्याद् गुह्यतमं सूक्ष्मं वेदसारं विमुक्तये ॥ (१४१।२)

यद् वा कौपीनवसनः स्याद् वैकवसनो मुनिः । (१४२।१)

वेदाभ्यासरतो विद्वान् ध्यायेत् पशुपतिं शिवम् ॥ (१४२।२)

एष पाशुपतो योगः सेवनीयो मुमुक्षुभिः । (१४३।१)

भस्मच्छन्नैर्हि सततं निष्कामैरिति विश्रुतिः ॥ (१४३।२)

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः । (१४४।१)

बहवो ऽनेन योगेन पूता मद्भावमागताः ॥ (१४४।२)

अन्यानि चैव शास्त्राणि लोके ऽस्मिन् मोहनानि तु । (१४५।१)

वेदवादविरुद्धानि मयैव कथितानि तु ॥ (१४५।२)

वामं पाशुपतं सोमं लाकुलं चैव भैरवम् । (१४६।१)

असेव्यमेतत् कथितं वेदबाह्यं तथेतरम् ॥ (१४६।२)

वेदमूर्तिर् अहं विप्रा नान्यशास्त्रार्थवेदिभिः । (१४७।१)

ज्ञायते मत्स्वरूपं तु मुक्त्वा वेदं सनातनम् ॥ (१४७।२)

स्थापयध्वमिदं मार्गं पूजयध्वं महेश्वरम् । (१४८।१)

अचिरादैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति न संशयः ॥ (१४८।२)

मयि भक्तिश्च विपुला भवतामस्तु सत्तमाः । (१४९।१)

ध्यातमात्रो हि सान्निध्यं दास्यामि मुनिसत्तमाः ॥ (१४९।२)

इत्युक्त्वा भगवान् सोमस्तत्रैवान्तरधीयत । (१५०।१)

ते ऽपि दारुवने तस्मिन् पूजयन्ति स्म शङ्करम् । (१५०।२)

ब्रह्मचर्यरताः शान्ता ज्ञानयोगपरायणाः ॥ (१५०।३)

समेत्य ते महात्मानो मुनयो ब्रह्मवादिनः । (१५१।१)

वितेनिरे बहून् वादान् अध्यात्मज्ञानसंश्रयान् ॥ (१५१।२)

किमस्य जगतो मूलमात्मा चास्माकमेव हि । (१५२।१)

को ऽपि स्यात् सर्वभावानां हेतुरीश्वर एव च ॥ (१५२।२)

इत्येवं मन्यमानानां ध्यानमार्गावलम्बिनाम् । (१५३।१)

आविरासीन्महादेवी देवी गिरिवरात्मजा ॥ (१५३।२)

कोटिसूर्यप्रतीकाशा ज्वालामालासमावृता । (१५४।१)

स्वभाभिर्विमलाभिस्तु पूरयन्ती नभस्तलम् ॥ (१५४।२)

तामन्वपश्यन् गिरिजाममेयां ज्वालासहस्रान्तरसंनिविष्टाम् । (१५५।१)

प्रणेमुरेकामखिलेशपत्नीं जानन्ति ते तत् परमस्य बीजम् ॥ (१५५।२)

अस्माकम् एषा परमेशपत्नी गतिस्तथात्मा गगनाभिधाना । (१५६।१)

पश्यन्त्यथात्मानमिदं च कृत्स्नं तस्यामथैते मुनयश्च विप्राः ॥ (१५६।२)

निरीक्षितास्ते परमेशपत्न्या तदन्तरे देवमशेषहेतुम् । (१५७।१)

पश्यन्ति शंभुं कविमीशितारं रुद्रं बृहन्तं पुरुषं पुराणम् ॥ (१५७।२)

आलोक्य देवीमथ देवमीशं प्रणेमुरानन्दमवापुरग्र्यम् । (१५८।१)

ज्ञानं तदैशं भगवत्प्रसादाद् आविर्बभौ जन्मविनाशहेतु ॥ (१५८।२)

इयं हि सा जगतो योनिरेका सर्वात्मिका सर्वनियामिका च । (१५९।१)

माहेश्वरीशक्तिर् अनादिसिद्धा व्योमाभिधाना दिवि राजतीव ॥ (१५९।२)

अस्या महत्परमेष्ठी परस्तान्महेश्वरः शिव एको ऽथ रुद्रः । (१६०।१)

चकार विश्वं परशक्तिनिष्ठां मायामथारुह्य स देवदेवः ॥ (१६०।२)

एको देवः सर्वभूतेषु गूढो मायी रुद्रः सकलो निष्कलश्च । (१६१।१)

स एव देवी न च तद्विभिन्नमेतज्ज्ञात्वा ह्यमृतत्वं व्रजन्ति ॥ (१६१।२)

अन्तर्हितो ऽभूद् भगवानथेशो देव्या भर्गः सह देवादिदेवः । (१६२।१)

आराधयन्ति स्म तमेव देवं वनौकसस्ते पुनरेव रुद्रम् ॥ (१६२।२)

एतद् वः कथितं सर्वं देवदेवविचेष्टितम् । (१६३।१)

देवदारुवने पूर्वं पुराणे यन्मया श्रुतम् ॥ (१६३।२)

यः पठेच्छृणुयान्नित्यं मुच्यते सर्वपातकैः । (१६४।१)

श्रावयेद् वा द्विजान् शान्तान् स याति परमां गतिम् ॥ (१६४।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे सप्तत्रिंशो ऽध्यायः ॥ (१६५।१)