सूत उवाच । (१।१)

प्रविश्य मेरुशिखरं कैलासं कनकप्रभम् । (१।२)

रराम भगवान् सोमः केशवेन महेश्वरः ॥ (१।३)

अपश्यंस्तं महात्मानं कैलासगिरिवासिनः । (२।१)

पूजयांचक्रिरे कृष्णं देवदेवमथाच्युतम् ॥ (२।२)

चतुर्बाहुम् उदाराङ्गं कालमेघसमप्रभम् । (३।१)

किरीटिनं शार्ङ्गपाणिं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् ॥ (३।२)

दीर्घबाहुं विशालाक्षं पीतवाससमच्युतम् । (४।१)

दधानमुरसा मालां वैजयन्तीमनुत्तमाम् ॥ (४।२)

भ्राजमानं श्रिया दिव्यं युवानमतिकोमलम् । (५।१)

पद्माङ्घ्रिनयनं चारु सुस्मितं सुगतिप्रदम् ॥ (५।२)

कदाचित् तत्र लीलार्थं देवकीनन्दवर्धनः । (६।१)

भ्राजमानः श्रिया कृष्णश्चचार गिरिकन्दरे ॥ (६।२)

गन्धर्वाप्सरसां मुख्या नागकन्याश्च कृत्स्नशः । (७।१)

सिद्धा यक्षाश्च गन्धर्वास्तत्र तत्र जगन्मयम् ॥ (७।२)

दृष्ट्वाश्चर्यं परं गत्वा हर्षादुत्फुल्ललोचनाः । (८।१)

मुमुचुः पुष्पवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि महात्मनः ॥ (८।२)

गन्धर्वकन्यका दिव्यास्तद्वदप्सरसां वराः । (९।१)

दृष्ट्वा चकमिरे कृष्णं स्रस्तवस्त्रविभूषणाः ॥ (९।२)

काश्चिद् गायन्ति विविधां गीतिं गीतविशारदाः । (१०।१)

सम्प्रेक्ष्य देवकीसूनुं सुन्दर्यः काममोहिताः ॥ (१०।२)

काश्चिद्विलासबहुला नृत्यन्ति स्म तदग्रतः । (११।१)

सम्प्रेक्ष्य संस्थिताः काश्चित् पपुस्तद्वदनामृतम् ॥ (११।२)

काश्चिद् भूषणवर्याणि स्वाङ्गादादाय सादरम् । (१२।१)

भूषयांचक्रिरे कृष्णं कामिन्यो लोकभूषणम् ॥ (१२।२)

काश्चिद् भूषणवर्याणि समादाय तदङ्गतः । (१३।१)

स्वात्मानं भूषयामासुः स्वात्मगैरपि माधवम् ॥ (१३।२)

काश्चिदागत्य कृष्णस्य समीपं काममोहिताः । (१४।१)

चुचुम्बुर्वदनाम्भोजं हरेर्मुग्धमृगेक्षणाः ॥ (१४।२)

प्रगृह्य काश्चिद् गोविन्दं करेण भवनं स्वकम् । (१५।१)

प्रापयामासुर्लोकादिं मायया तस्य मोहिताः ॥ (१५।२)

तासां स भगवान् कृष्णः कामान् कमललोचनः । (१६।१)

बहूनि कृत्वा रूपाणि पूरयामास लीलया ॥ (१६।२)

एवं वै सुचिरं कालं देवदेवपुरे हरिः । (१७।१)

रेमे नारायणः श्रीमान् मायया मोहयञ्जगत् ॥ (१७।२)

गते बहुतिथे काले द्वारवत्यां निवासिनः । (१८।१)

बभूवुर्विह्वला भीता गोविन्दविरहे जनाः ॥ (१८।२)

ततः सुपर्णो बलवान् पूर्वमेव विसर्जितः । (१९।१)

कृष्णेन मार्गमाणस्तं हिमवन्तं ययौ गिरिम् ॥ (१९।२)

अदृष्ट्वा तत्र गोविन्दं प्रणम्य शिरसा मुनिम् । (२०।१)

आजगामोपमन्युं तं पुरीं द्वारवतीं पुनः ॥ (२०।२)

तदन्तरे महादैत्या राक्षसाश्चातिभीषणाः । (२१।१)

आजग्मुर्द्वारकां शुभ्रां भीषयन्तः सहस्रशः ॥ (२१।२)

स तान् सुपर्णो बलवान् कृष्णतुल्यपराक्रमः । (२२।१)

हत्वा युद्धेन महता रक्षति स्म पुरीं शुभाम् ॥ (२२।२)

एतस्मिन्नेव काले तु नारदो भगवानृषिः । (२३।१)

दृष्ट्वा कैलासशिखरे कृष्णं द्वारवतीं गतः ॥ (२३।२)

तं दृष्ट्वा नारदमृषिं सर्वे तत्र निवासिनः । (२४।१)

प्रोचुर्नारायणो नाथः कुत्रास्ते भगवान् हरिः ॥ (२४।२)

स तानुवाच भगवान् कैलासशिखरे हरिः । (२५।१)

रमते ऽद्य महायोगी तं दृष्ट्वाहमिहागतः ॥ (२५।२)

तस्योपश्रुत्य वचनं सुपर्णः पततां वरः । (२६।१)

जगामाकाशगो विप्राः कैलासं गिरिमुत्तमम् ॥ (२६।२)

ददर्श देवकीसूनुं भवने रत्नमण्डिते । (२७।१)

वरासनस्थं गोविन्दं देवदेवान्तिके हरिम् ॥ (२७।२)

उपास्यमानममरैर्दिव्यस्त्रीभिः समन्ततः । (२८।१)

महादेवगणैः सिद्धैर्योगिभिः परिवारितम् ॥ (२८।२)

प्रणम्य दण्डवद् भूमौ सुपर्णः शङ्करं शिवम् । (२९।१)

निवेदयामास हरेः प्रवृत्तिं द्वारके पुरे ॥ (२९।२)

ततः प्रणम्य शिरसा शङ्करं नीललोहितम् । (३०।१)

आजगाम पुरीं कृष्णः सो ऽनुज्ञातो हरेण तु ॥ (३०।२)

आरुह्य कश्यपसुतं स्त्रीगणैरभिपूजितः । (३१।१)

वचोभिरमृतास्वादैर्मानितो मधुसूदनः ॥ (३१।२)

वीक्ष्य यान्तम् अमित्रघ्नं गन्धर्वाप्सरसां वराः । (३२।१)

अन्वगच्छन् महोयोगं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ (३२।२)

विसर्जयित्वा विश्वात्मा सर्वा एवाङ्गना हरिः । (३३।१)

ययौ स तूर्णं गोविन्दो दिव्यां द्वारवतीं पुरीम् ॥ (३३।२)

गते मुररिपौ नैव कामिन्यो मुनिपुङ्गवाः । (३४।१)

निशेव चन्द्ररहिता विना तेन चकाशिरे ॥ (३४।२)

श्रुत्वा पौरजनास्तूर्णं कृष्णागमनमुत्तमम् । (३५।१)

मण्डयांचक्रिरे दिव्यां पुरीं द्वारवतीं शुभाम् ॥ (३५।२)

पताकाभिर्विशालाभिर्ध्वजै रत्नपरिष्कृतैः । (३६।१)

लाजादिभिः पुरीं रम्यां भूषयांचक्रिरे तदा ॥ (३६।२)

अवादयन्त विविधान् वादित्रान् मधुरस्वनान् । (३७।१)

शङ्खान् सहस्रशो दध्मुर् वीणावादान् वितेनिरे ॥ (३७।२)

प्रविष्टमात्रे गोविन्दे पुरीं द्वारवतीं शुभाम् । (३८।१)

अगायन् मधुरं गानं स्त्रियो यौवनशालिनः ॥ (३८।२)

दृष्ट्वा ननृतुरीशानं स्थिताः प्रासादमूर्धसु । (३९।१)

मुमुचुः पुष्पवर्षाणि वसुदेवसुतोपरि ॥ (३९।२)

प्रविश्य भवनं कृष्ण आशीर्वादाभिवर्धितः । (४०।१)

वरासने महायोगी भाति देवीभिरन्वितः ॥ (४०।२)

सुरम्ये मण्डपे शुभ्रे शङ्खाद्यैः परिवारितः । (४१।१)

आत्मजैरभितो मुख्यैः स्त्रीसहस्रैश्च संवृतः ॥ (४१।२)

तत्रासनवरे रम्ये जाम्बवत्या सहाच्युतः । (४२।१)

भ्राजते मालया देवो यथा देव्या समन्वितः ॥ (४२।२)

आजग्मुर्देवगन्धर्वा द्रष्टुं लोकादिम् अव्ययम् । (४३।१)

महर्षयः पूर्वजाता मार्कण्डेयादयो द्विजाः ॥ (४३।२)

ततः स भगवान् कृष्णो मार्कण्डेयं समागतम् । (४४।१)

ननामोत्थाय शिरसा स्वासनं च ददौ हरिः ॥ (४४।२)

सम्पूज्य तानृषिगणान् प्रणामेन महाभुजः । (४५।१)

विसर्जयामास हरिर्दत्त्वा तदभिवाञ्छितान् ॥ (४५।२)

तदा मध्याह्नसमये देवदेवः स्वयं हरिः । (४६।१)

स्नात्वा शुक्लाम्बरो भानुम् उपतिष्ठत् कृताञ्जलिः ॥ (४६।२)

जजाप जाप्यं विधिवत् प्रेक्षमाणो दिवाकरम् । (४७।१)

तर्पयामास देवेशो देवान् मुनिगणान् पितॄन् ॥ (४७।२)

प्रविश्य देवभवनं मार्कण्डेयेन चैव हि । (४८।१)

पूजयामास लिङ्गस्थं भूतेशं भूतिभूषणम् ॥ (४८।२)

समाप्य नियमं सर्वं नियन्तासौ नृणां स्वयम् । (४९।१)

भोजयित्वा मुनिवरं ब्राह्मणानभिपूज्य च ॥ (४९।२)

कृत्वात्मयोगं विप्रेन्द्रा मार्कण्डेयेन चाच्युतः । (५०।१)

कथाः पौराणिकीः पुण्याश्चक्रे पुत्रादिभिर्वृतः ॥ (५०।२)

अथैतत् सर्वमखिलं दृष्ट्वा कर्म महामुनिः । (५१।१)

मार्कण्डेयो हसन् कृष्णं बभाषे मधुरं वचः ॥ (५१।२)

मार्कण्डेय उवाच । (५२।१)

कः समाराध्यते देवो भवता कर्मभिः शुभैः । (५२।२)

ब्रूहि त्वं कर्मभिः पूज्यो योगिनां ध्येय एव च ॥ (५२।३)

त्वं हि तत् परमं ब्रह्म निर्वाणममलं पदम् । (५३।१)

भारावतरणार्थाय जातो वृष्णिकुले प्रभुः ॥ (५३।२)

तमब्रवीन्महाबाहुः कृष्णो ब्रह्मविदां वरः । (५४।१)

शृण्वतामेव पुत्राणां सर्वेषां प्रहसन्निव ॥ (५४।२)

श्रीभगवानुवाच । (५५।१)

भवता कथितं सर्वं तथ्यमेव न संशयः । (५५।२)

तथापि देवमीशानं पूजयामि सनातनम् ॥ (५५।३)

न मे विप्रास्ति कर्तव्यं नानवाप्तं कथञ्चन । (५६।१)

पूजयामि तथापीशं जानन्नैतत् परं शिवम् ॥ (५६।२)

न वै पश्यन्ति तं देवं मायया मोहिता जनाः । (५७।१)

ततो ऽहं स्वात्मनो मूलं ज्ञापयन् पूजयामि तम् ॥ (५७।२)

न च लिङ्गार्चनात् पुण्यं लोकेऽस्मिन् भीतिनाशनम् । (५८।१)

तथा लिङ्गे हितायैषां लोकानां पूजयेच्छिवम् ॥ (५८।२)

यो ऽहं तल्लिङ्गमित्याहुर्वेदवादविदो जनाः । (५९।१)

ततो ऽहम् आत्मम् ईशानं पूजयाम्यात्मनैव तु ॥ (५९।२)

तस्यैव परमा मूर्तिस्तन्मयो ऽहं न संशयः । (६०।१)

नावयोर्द्यिते भेदो वेदेष्वेवं विनिश्चयः ॥ (६०।२)

एष देवो महादेवः सदा संसारभीरुभिः । (६१।१)

ध्येयः पूज्यश्च वन्द्यश्च ज्ञेयो लिङ्गे महेश्वरः ॥ (६१।२)

मार्कण्डेय उवाच । (६२।१)

किं तल्लिङ्गं सुरश्रेष्ठ लिङ्गे सम्पूज्यते च कः । (६२।२)

ब्रूहि कृष्ण विशालाक्ष गहनं ह्येतदुत्तमम् ॥ (६२।३)

अव्यक्तं लिङ्गमित्याहुरानन्दं ज्योतिरक्षरम् । (६३।१)

वेदा महेश्वरं देवमाहुर्लिङ्गिनमव्ययम् ॥ (६३।२)

दिए स्न्द्ड़्लुत्पुरा चैकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । (६४।१)

प्रबोधार्थं ब्रह्मणो मे प्रादुर्भूतः स्वयं शिवः ॥ (६४।२)

तस्मात् कालात् समारभ्य ब्रह्मा चाहं सदैव हि । (६५।१)

पूजयावो महादेवं लोकानां हितकाम्यया ॥ (६५।२)

मार्कण्डेय उवाच । (६६।१)

कथं लिङ्गमभूत् पूर्वमैश्वरं परमं पदम् । (६६।२)

प्रबोधार्थं स्वयं कृष्ण वक्तुमर्हसि सांप्रतम् ॥ (६६।३)

श्रीभगवानुवाच । (६७।१)

चोन्तेस्त् बेत्wएएन् विष्णु अन्द् ब्रह्माआसीद् एकार्णवं घोरमविभागं तमोमयम् । (६७।२)

मध्ये चैकार्णवे तस्मिन् शङ्खचक्रगदाधरः ॥ (६७।३)

सहस्रशीर्षा भूत्वाहं सहस्राक्षः सहस्रपात् । (६८।१)

सहस्रबाहुर् युक्तात्मा शयितो ऽहं सनातनः ॥ (६८।२)

एतस्मिन्नन्तरे दूरात् पश्यामि ह्यमितप्रभम् । (६९।१)

कोटिसूर्यप्रतीकाशं भ्राजमानं श्रियावृतम् ॥ (६९।२)

चतुर्वक्त्रं महायोगं पुरुषं काञ्चनप्रभम् । (७०।१)

कृष्णाजिरधरं देवमृग्यजुःसामभिः स्तुतम् ॥ (७०।२)

निमेषमात्रेण स मां प्राप्तो योगविदां वरः । (७१।१)

व्याजहार स्वयं ब्रह्मा स्मयमानो महाद्युतिः ॥ (७१।२)

कस्त्वं कुतो वा किं चेह तिष्ठसे वद मे प्रभो । (७२।१)

अहं कर्ता हि लोकानां स्वयंभूः प्रपितामहः ॥ (७२।२)

एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणाहमुवाच ह । (७३।१)

अहं कर्तास्मि लोकानां संहर्ता च पुनः पुनः ॥ (७३।२)

एवं विवादे वितते मायया परमेष्ठिनः । (७४।१)

प्रबोधार्थं परं लिङ्गं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम् ॥ (७४।२)

कालानलसमप्रख्यं ज्वालामालासमाकुलम् । (७५।१)

क्षयवृद्धिविनिर्मुक्तमादिमध्यान्तवर्जितम् ॥ (७५।२)

ततो मामाह भगवानधो गच्छ त्वमाशु वै । (७६।१)

अन्तमस्य विजानीम ऊर्ध्वं गच्छे ऽहमित्यजः ॥ (७६।२)

तदाशु समयं कृत्वा गतावूर्ध्वमधश्च द्वौ । (७७।१)

पितामहो ऽप्यहं नान्तं ज्ञातवन्तौ समाः शतम् ॥ (७७।२)

ततो विस्मयमापन्नौ भीतौ देवस्य शूलिनः । (७८।१)

मायया मोहितौ तस्य ध्यायन्तौ विश्वमीश्वरम् ॥ (७८।२)

प्रोच्चरन्तौ महानादम् ओङ्कारं परमं पदम् । (७९।१)

प्रह्वाञ्जलिपुटोपेतौ शंभुं तुष्टुवतुः परम् ॥ (७९।२)

ब्रह्मविष्णू ऊचतुः । (८०।१)

अनादिमलसंसाररोगवैद्याय शंभवे । (८०।२)

नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये ॥ (८०।३)

प्रलयार्णवसंस्थाय प्रलयोद्भूतिहेतवे । (८१।१)

नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये ॥ (८१।२)

ज्वालामालावृताङ्गाय ज्वलनस्तम्भरूपिणे । (८२।१)

नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये ॥ (८२।२)

आदिमध्यान्तहीनाय स्वभावामलदीप्तये । (८३।१)

नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये ॥ (८३।२)

महादेवाय महते ज्योतिषे ऽनन्ततेजसे । (८४।१)

नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये ॥ (८४।२)

प्रधानपुरुषेशाय व्योमरूपाय वेधसे । (८५।१)

नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये ॥ (८५।२)

निर्विकाराय सत्याय नित्यायामलतेजसे । (८६।१)

नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये ॥ (८६।२)

वेदान्तसाररूपाय कालरूपाय धीमते । (८७।१)

नमः शिवाय शान्ताय ब्रह्मणे लिङ्गमूर्तये ॥ (८७।२)

एवं संस्तूयमानस्तु व्यक्तो भूत्वा महेश्वरः । (८८।१)

भाति देवो महायोगी सूर्यकोटिसमप्रभः ॥ (८८।२)

वक्त्रकोटिसहस्रेण ग्रसमान इवाम्बरम् । (८९।१)

सहस्रहस्तचरणः सूर्यसोमाग्निलोचनः ॥ (८९।२)

पिनाकपाणिर्भगवान् कृत्तिवासास्त्रिशूलभृत् । (९०।१)

व्यालयज्ञोपवीतश्च मेघदुन्दुभिनिःस्वनः ॥ (९०।२)

अथोवाच महादेवः प्रीतो ऽहं सुरसत्तमौ । (९१।१)

पश्येतं मां महादेवं भयं सर्वं प्रमुच्यताम् ॥ (९१।२)

युवां प्रसूतौ गात्रेभ्यो मम पूर्वं सनातनौ । (९२।१)

अयं मे दक्षिणे पार्श्वे ब्रह्मा लोकपितामहः । (९२।२)

वामपार्श्वे च मे विष्णुः पालको हृदये हरः ॥ (९२।३)

प्रीतो ऽहं युवयोः सम्यक् वरं दद्मि यथेप्सितम् । (९३।१)

एवमुक्त्वाथ मां देवो महादेवः स्वयं शिवः । (९३।२)

आलिङ्ग्य देवं ब्रह्माणं प्रसादाभिमुखो ऽभवत् ॥ (९३।३)

ततः प्रहृष्टमनसौ प्रणिपत्य महेश्वरम् । (९४।१)

ऊचतुः प्रेक्ष्य तद्वक्त्रं नारायणपितामहौ ॥ (९४।२)

यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश्च नौ । (९५।१)

भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि देव महेश्वरे ॥ (९५।२)

ततः स भगवानीशः प्रहसन् परमेश्वरः । (९६।१)

उवाच मां महादेवः प्रीतः प्रीतेन चेतसा ॥ (९६।२)

देव उवाच । (९७।१)

प्रलयस्थितिसर्गाणां कर्ता त्वं धरणीपते । (९७।२)

वत्स वत्स हरे विश्वं पालयैतच्चराचरम् ॥ (९७।३)

त्रिधा भिन्नो ऽस्म्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुहराख्यया । (९८।१)

सर्गरक्षालयगुणैर्निर्गुणो ऽपि निरञ्जनः ॥ (९८।२)

संमोहं त्यज भो विष्णो पालयैनं पितामहम् । (९९।१)

भविष्यत्येष भगवांस्तव पुत्रः सनातनः ॥ (९९।२)

अहं च भवतो वक्त्रात् कल्पादौ घोररूपधृक् । (१००।१)

शूलपाणिर्भविष्यामि क्रोधजस्तव पुत्रकः ॥ (१००।२)

एवमुक्त्वा महादेवो ब्रह्माणं मुनिसत्तम । (१०१।१)

अनुगृह्य च मां देवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ (१०१।२)

ततः प्रभृति लोकेषु लिङ्गार्चा सुप्रतिष्ठिता । (१०२।१)

लिङ्गं तल्लयनाद् ब्रह्मन् ब्रह्मणः परमं वपुः ॥ (१०२।२)

एतल्लिङ्गस्य माहात्म्यं भाषितं ते मयानघ । (१०३।१)

एतद् बुध्यन्ति योगज्ञा न देवा न च दानवाः ॥ (१०३।२)

एतद्धि परमं ज्ञानमव्यक्तं शिवसंज्ञितम् । (१०४।१)

येन सूक्ष्ममचिन्त्यं तत् पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥ (१०४।२)

तस्मै भगवते नित्यं नमस्कारं प्रकुर्महे । (१०५।१)

महादेवाय रुद्राय देवदेवाय लिङ्गिने ॥ (१०५।२)

नमो वेदरहस्याय नीलकण्ठाय वै नमः । (१०६।१)

विभीषणाय शान्ताय स्थाणवे हेतवे नमः ॥ (१०६।२)

ब्रह्मणे वामदेवाय त्रिनेत्राय महीयसे । (१०७।१)

शङ्कराय महेशाय गिरीशाय शिवाय च ॥ (१०७।२)

नमः कुरुष्व सततं ध्यायस्व मनसा हरम् । (१०८।१)

संसारसागराद् अस्माद् अचिराद् उत्तरिष्यसि ॥ (१०८।२)

एवं स वासुदेवेन व्याहृतो मुनिपुङ्गवः । (१०९।१)

जगाम मनसा देवमीशानं विश्वतोमुखम् ॥ (१०९।२)

प्रणम्य शिरसा कृष्णमनुज्ञातो महामुनिः । (११०।१)

जगाम चेप्सितं देशं देवदेवस्य शूलिनः ॥ (११०।२)

य इमं श्रावयेन्नित्यं लिङ्गाध्यायमनुत्तमम् । (१११।१)

शृणुयाद् वा पठेद् वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (१११।२)

श्रुत्वा सकृदपि ह्येतत् तपश्चरणमुत्तमम् । (११२।१)

वासुदेवस्य विप्रेन्द्राः पापं मुञ्चति मानवः ॥ (११२।२)

जपेद् वाहरहर्नित्यं ब्रह्मलोके महीयते । (११३।१)

एवमाह महायोगी कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ॥ (११३।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चविंशो ऽध्यायः ॥ (११४।१)