सूत उवाच । (१।१)

इदनमन्यते परं स्थानं गुह्याद् गुह्यतमं महत् । (१।२)

महादेवस्य देवस्य महालयमिति श्रुतम् ॥ (१।३)

तत्र देवादिदेवेन रुद्रेण त्रिपुरारिणा । (२।१)

शिलातले पदं न्यस्तं नास्तिकानां निदर्शनम् ॥ (२।२)

तत्र पाशुपताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः । (३।१)

उपासते महादेवं वेदाध्ययनतत्पराः ॥ (३।२)

स्नात्वा तत्र पदं शार्वं दृष्ट्वा भक्तिपुरःसरम् । (४।१)

नमस्कृत्वाथ शिरसा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात् ॥ (४।२)

अन्यच्च देवदेवस्य स्थानं शंभोर्महात्मनः । (५।१)

केदारमिति विख्यातं सिद्धानामालयं शुभम् ॥ (५।२)

तत्र स्नात्वा महादेवमभ्यर्च्य वृषकेतनम् । (६।१)

पीत्वा चैवोदकं शुद्धं गाणपत्यमवाप्नुयात् ॥ (६।२)

श्राद्धदानादिकं कृत्वा ह्यक्षयं लभते फलम् । (७।१)

द्विजातिप्रवरैर्जुष्टं योगिभिर्यतमानसैः ॥ (७।२)

तीर्थं प्लक्षावतरणं सर्वपापविनाशनम् । (८।१)

तत्राभ्यर्च्य श्रीनिवासं विष्णुलोके महीयते ॥ (८।२)

अन्यं मगधराजस्य तीर्थं स्वर्गगतिप्रदम् । (९।१)

अक्षयं विन्दति स्वर्गं तत्र गत्वा द्विजोत्तमः ॥ (९।२)

तीर्थं कनखलं पुण्यं महापातकनाशनम् । (१०।१)

यत्र देवेन रुद्रेण यज्ञो दक्षस्य नाशितः ॥ (१०।२)

तत्र गङ्गामुपस्पृश्य शुचिर्भावसमन्वितः । (११।१)

मुच्यते सर्वपापैस्तु ब्रह्मलोकं लभेन्मृतः ॥ (११।२)

महातीर्थमिति ख्यातं पुण्यं नारायणप्रियम् । (१२।१)

तत्राभ्यर्च्य हृषीकेशं श्वेतद्वीपं निगच्छति ॥ (१२।२)

अन्यच्च तीर्थप्रवरं नाम्ना श्रीपर्वतं शुभम् । (१३।१)

तत्र प्राणान् परित्यज्य रुद्रस्य दयितो भवेत् ॥ (१३।२)

तत्र संनिहितो रुद्रो देव्या सह महेश्वरः । (१४।१)

स्नानपिण्डादिकं तत्र कृतमक्षय्यमुत्तमम् ॥ (१४।२)

रिवेर्स्गोदावरी नदी पुण्या सर्वपापविनाशनी । (१५।१)

तत्र स्नात्वा पितॄन् देवांस्तर्पयित्वा यथाविधि । (१५।२)

सर्वपापविशुद्धात्मा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ (१५।३)

पवित्रसलिला पुण्या कावेरी विपुला नदी । (१६।१)

तस्यां स्नात्वोदकं कृत्वा मुच्यते सर्वपातकैः । (१६।२)

त्रिरात्रोपोषितेनाथ एकरात्रोषितेन वा ॥ (१६।३)

द्विजातीनां तु कथितं तीर्थानामिह सेवनम् । (१७।१)

यस्य वाङ्मनसी शुद्धे हस्तपादौ च संस्थितौ । (१७।२)

अलोलुपो ब्रह्मचारी तीर्थानां फलमाप्नुयात् ॥ (१७।३)

स्वामितीर्थं महातीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । (१८।१)

तत्र संनिहितो नित्यं स्कन्दो ऽमरनमस्कृतः ॥ (१८।२)

स्नात्वा कुमारधारायां कृत्वा देवादितर्पणम् । (१९।१)

आराध्य षण्मुखं देवं स्कन्देन सह मोदते ॥ (१९।२)

नदी त्रैलोक्यविख्याता ताम्रपर्णीति नामतः । (२०।१)

तत्र स्नात्वा पितॄन् भक्त्या तर्पयित्वा यथाविधि । (२०।२)

पापकर्तॄन् अपि पितॄंस्तारयेन्नात्र संशयः ॥ (२०।३)

चन्द्रतीर्थमिति ख्यातं कावेर्याः प्रभवे ऽक्षयम् । (२१।१)

तीर्थं तत्र भवेद् वस्तुं मृतानां स्वर्गतिर्ध्रुवा ॥ (२१।२)

विन्ध्यपादे प्रपश्यन्ति देवदेवं सदाशिवम् । (२२।१)

भक्त्या ये ते न पश्यन्ति यमस्य सदनं द्विजाः ॥ (२२।२)

देविकायां वृषो नाम तीर्थं सिद्धनिषेवितम् । (२३।१)

तत्र स्नात्वोदकं दत्त्वा योगसिद्धिं च विन्दति ॥ (२३।२)

दशाश्वमेधिकं तीर्थं सर्वपापविनाशनम् । (२४।१)

दशानामश्वमेधानां तत्राप्नोति फलं नरः ॥ (२४।२)

पुण्डरीकं महातीर्थं ब्राह्मणैरुपसेवितम् । (२५।१)

तत्राभिगम्य युक्तात्मा पौण्डरीकफलं लभेत् ॥ (२५।२)

तीर्थेभ्यः परमं तीर्थं ब्रह्मतीर्थमिति श्रुतम् । (२६।१)

ब्रह्माणमर्चयित्वा तु ब्रह्मलोके महीयते ॥ (२६।२)

सरस्वत्या विनशनं प्लक्षप्रस्रवणं शुभम् । (२७।१)

व्यासतीर्थं परं तीर्थं मैनाकं च नगोत्तमम् । (२७।२)

यमुनाप्रभवं चैव सर्वपापविशोधनम् ॥ (२७।३)

पितॄणां दुहिता देवी गन्धकालीति विश्रुता । (२८।१)

तस्यां स्नात्वा दिवं याति मृतो जातिस्मरो भवेत् ॥ (२८।२)

कुबेरतुङ्गं पापघ्नं सिद्धचारणसेवितम् । (२९।१)

प्राणांस्तत्र परित्यज्य कुबेरानुचरो भवेत् ॥ (२९।२)

उमातुङ्गमिति ख्यातं यत्र सा रुद्रवल्लभा । (३०।१)

तत्राभ्यर्च्य महादेवीं कोसहस्रफलं लभेत् ॥ (३०।२)

भृगुतुङ्गे तपस्तप्तं श्राद्धं दानं तथा कृतम् । (३१।१)

कुलान्युभयतः सप्त पुनातीति श्रुतिर्मम ॥ (३१।२)

काश्यपस्य महातीर्थं कालसर्पिरिति श्रुतम् । (३२।१)

तत्र श्राद्धानि देयानि नित्यं पापक्षयेच्छया ॥ (३२।२)

दशार्णायां तथा दानं श्राद्धं होमस्तथा जपः । (३३।१)

अक्षयं चाव्ययं चैव कृतं भवति सर्वदा ॥ (३३।२)

तीर्थं द्विजातिभिर्जुष्टं नाम्ना वै कुरुजाङ्गलम् । (३४।१)

दत्त्वा तु दानं विधिवद् ब्रह्मलोके महीयते ॥ (३४।२)

वैतरण्यां महातीर्थे स्वर्णवेद्यां तथैव च । (३५।१)

धर्मपृष्ठे च सरसि ब्रह्मणः परमे शुभे ॥ (३५।२)

भरतस्याश्रमे पुण्ये पुण्ये श्राद्धवटे शुभे । (३६।१)

महाह्रदे च कौशिक्यां दत्तं भवति चाक्षयम् ॥ (३६।२)

मुञ्जपृष्ठे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता । (३७।१)

हिताय सर्वभूतानां नास्तिकानां निदर्शनम् ॥ (३७।२)

अल्पेनापि तु कालेन नरो धर्मपरायणः । (३८।१)

पाप्मानमुत्सृजत्याशु जीर्णां त्वचमिवोरगः ॥ (३८।२)

नाम्ना कनकनन्देति तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । (३९।१)

उदीच्यां मुञ्जपृष्ठस्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम् ॥ (३९।२)

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति सशरीरा द्विजातयः । (४०।१)

दत्तं चापि सदा श्राद्धमक्षयं समुदाहृतम् । (४०।२)

ऋणैस्त्रिभिर्नरः स्नात्वा मुच्यते क्षीणकल्मषः ॥ (४०।३)

मानसे सरसि स्नात्वा शक्रस्यार्धासनं लभेत् । (४१।१)

उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम् ॥ (४१।२)

तस्मान्निर्वर्तयेच्छ्राद्धं यथाशक्ति यथाबलम् । (४२।१)

कामान् स लभते दिव्यान् मोक्षोपायं च विन्दति ॥ (४२।२)

पर्वतो हिमवान्नाम नानाधातुविभूषितः । (४३।१)

योजनानां सहस्राणि सो ऽशीतिस्त्वायतो गिरिः । (४३।२)

सिद्धचारणसंकीर्णो देवर्षिगणसेवितः ॥ (४३।३)

तत्र पुष्करिणी रम्या सुषुम्ना नाम नामतः । (४४।१)

तत्र गत्वा द्विजो विद्वान् ब्रह्महत्यां विमुञ्चति ॥ (४४।२)

श्राद्धं भवति चाक्षय्यं तत्र दत्तं महोदयम् । (४५।१)

तारयेच्च पितॄन् सम्यग् दश पूर्वान् दशापरान् ॥ (४५।२)

सर्वत्र हिमवान् पुण्यो गङ्गा पुण्या समन्ततः । (४६।१)

नद्यः समुद्रगाः पुण्याः समुद्रश्च विशेषतः ॥ (४६।२)

बदर्याश्रममासाद्य मुच्यते कलिकल्मषात् । (४७।१)

तत्र नारायणो देवो नरेणास्ते सनातनः ॥ (४७।२)

अक्षयं तत्र दानं स्यात् जप्यं वापि तथाविधम् । (४८।१)

महादेवप्रियं तीर्थं पावनं तद् विशेषतः । (४८।२)

तारयेच्च पितॄन् सर्वान् दत्त्वा श्राद्धं समाहितः ॥ (४८।३)

देवदारुवनं पुण्यं सिद्धगन्धर्वसेवितम् । (४९।१)

महादेवेन देवेन तत्र दत्तं महद् वरं ॥ (४९।२)

मोहयित्वा मुनीन् सर्वान् पुनस्तैः सम्प्रपूजितः । (५०।१)

प्रसन्नो भगवानीशो मुनीन्द्रान् प्राह भावितान् ॥ (५०।२)

इहाश्रमवरे रम्ये निवसिष्यथ सर्वदा । (५१।१)

मद्भावनासमायुक्तास् ततः सिद्धिमवाप्स्यथ ॥ (५१।२)

ये ऽत्र मामर्चयन्तीह लोके धर्मपरा जनाः । (५२।१)

तेषां ददामि परमं गाणपत्यं हि शाश्वतम् ॥ (५२।२)

अत्र नित्यं वसिष्यामि सह नारायणेन च । (५३।१)

प्राणानिह नरस्त्यक्त्वा न भूयो जन्म विन्दति ॥ (५३।२)

संस्मरन्ति च ये तीर्थं देशान्तरगता जनाः । (५४।१)

तेषां च सर्वपापानि नाशयामि द्विजोत्तमाः ॥ (५४।२)

श्राद्धं दानं तपो होमः पिण्डनिर्वपणं तथा । (५५।१)

ध्यानं जपश्च नियमः सर्वमत्राक्षयं कृतम् ॥ (५५।२)

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन द्रष्टव्यं हि द्विजातिभिः । (५६।१)

देवदारुवनं पुण्यं महादेवनिषेवितम् ॥ (५६।२)

यत्रेश्वरो महादेवो विष्णुर्वा पुरुषोत्तमः । (५७।१)

तत्र संनिहिता गङ्गा तीर्थान्यायतनानि च ॥ (५७।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे षट्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ (५८।१)