सूत उवाच । (१।१)

ततः सर्वाणि गुह्यानि तीर्थान्यायतनानि च । (१।२)

जगाम भगवान् व्यासो जैमिनिप्रमुखैर्वृतः ॥ (१।३)

इम्पोर्तन्त् तीर्थस्प्रयागं परमं तीर्थं प्रयागादधिकं शुभम् । (२।१)

विश्वरूपं तथा तीर्थं तालतीर्थम् अनुत्तमम् ॥ (२।२)

आकाशाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैवार्षभं परम् । (३।१)

स्वर्नीलं च महातीर्थं गौरीतीर्थमनुत्तमम् ॥ (३।२)

प्राजापत्यं तथा तीर्थं स्वर्गद्वारं तथैव च । (४।१)

जम्बुकेश्वरमित्युक्तं धर्माख्यं तीर्थमुत्तमम् ॥ (४।२)

गयातीर्थं महातीर्थं तीर्थं चैव महानदी । (५।१)

नारायणं परं तीर्थं वायुतीर्थमनुत्तमम् ॥ (५।२)

ज्ञानतीर्थं परं गुह्यं वाराहं तीर्थमुत्तमम् । (६।१)

यमतीर्थं महापुण्यं तीर्थं संवर्तकं शुभम् ॥ (६।२)

अग्नितीर्थं द्विजश्रेष्ठाः कलशेश्वरमुत्तमम् । (७।१)

नागतीर्थं सोमतीर्थं सूर्यतीर्थं तथैव च ॥ (७।२)

पर्वताख्यं महागुह्यं मणिकर्णमनुत्तमम् । (८।१)

घटोत्कचं तीर्थवरं श्रीतीर्थं च पितामहम् ॥ (८।२)

गङ्गातीर्थं तु देवेशं ययातेस्तीर्थमुत्तमम् । (९।१)

कापिलं चैव सोमेशं ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम् ॥ (९।२)

अत्र लिङ्गं पुरानीय ब्रह्मा स्नातुं यदा गतः । (१०।१)

तदानीं स्थापयामास विष्णुस्तल्लिङ्गमैश्वरम् ॥ (१०।२)

ततः स्नात्वा समागत्य ब्रह्मा प्रोवाच तं हरिम् । (११।१)

मयानीतमिदं लिङ्गं कस्मात् स्थापितवानसि ॥ (११।२)

तमाह विष्णुस्त्वत्तो ऽपि रुद्रे भक्तिर्दृढा मम । (१२।१)

तस्मात् प्रतिष्ठितं लिङ्गंनाम्ना तव भविष्यति ॥ (१२।२)

भूतेश्वरं तथा तीर्थं तीर्थं धर्मसमुद्भवम् । (१३।१)

गन्धर्वतीर्थं परमं वाह्नेयं तीर्थमुत्तमम् ॥ (१३।२)

दौर्वासिकं व्योमतीर्थं चन्द्रतीर्थं द्विजोत्तमाः । (१४।१)

चित्राङ्गदेश्वरं पुण्यं पुण्यं विद्याधरेश्वरम् ॥ (१४।२)

केदारतीर्थमुग्राख्यं कालञ्जरमनुत्तमम् । (१५।१)

सारस्वतं प्रभासं च भद्रकर्णं ह्रदं शुभम् ॥ (१५।२)

लौकिकाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैव वृषध्वजम् । (१६।१)

हिरण्यगर्भं गोप्रेक्ष्यं तीर्थं चैव वृषध्वजम् ॥ (१६।२)

उपशान्तं शिवं चैव व्याघ्रेश्वरमनुत्तमम् । (१७।१)

त्रिलोचनं महातीर्थं लोलार्कं चोत्तराह्वयम् ॥ (१७।२)

कपालमोचनं तीर्थं ब्रह्महत्याविनाशनम् । (१८।१)

शुक्रेश्वरं महापुण्यमानन्दपुरमुत्तमम् ॥ (१८।२)

एवमादीनि तीर्थानि प्राधान्यात् कथितानि तु । (१९।१)

न शक्यं विस्तराद् वक्तुं तीर्थसंख्या द्विजोत्तमाः ॥ (१९।२)

व्यास इन् बेनरेस्तेषु सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वाभ्यर्च्य पिनाकिनम् । (२०।१)

उपोष्य तत्र तत्रासौ पाराशर्यो महामुनिः ॥ (२०।२)

तर्पयित्वा पितॄन् देवान् कृत्वा पिण्डप्रदानकम् । (२१।१)

जगाम पुनरेवापि यत्र विश्वेश्वरः शिवः ॥ (२१।२)

स्नात्वाभ्यर्च्य परं लिङ्गं शिष्यैः सह महामुनिः । (२२।१)

उवाच शिष्यान् धर्मात्मा स्वान् देशान् गन्तुम् अर्हथ ॥ (२२।२)

ते प्रणम्य महात्मानं जग्मुः पैलादयो द्विजाः । (२३।१)

वासं च तत्र नियतो वाराणस्यां चकार सः ॥ (२३।२)

शान्तो दान्तस्त्रिषवणं स्नात्वाभ्यर्च्य पिनाकिनम् । (२४।१)

भैक्षाहारो विशुद्धात्मा ब्रह्मचर्यपरायणः ॥ (२४।२)

कदाचिद् वसता तत्र व्यासेनामिततेजसा । (२५।१)

भ्रममाणेन भिक्षा तु नैव लब्धा द्विजोत्तमाः ॥ (२५।२)

ततः क्रोधावृततनुर्नराणामिह वासिनाम् । (२६।१)

विघ्नं सृजामि सर्वेषां येन सिद्धिर्विहीयते ॥ (२६।२)

तत्क्षणे सा महादेवी शङ्करार्धशरीरिणी । (२७।१)

प्रादुरासीत् स्वयं प्रीत्या वेषं कृत्वा तु मानुषम् ॥ (२७।२)

भो भो व्यास महाबुद्धे शप्तव्या भवता न हि । (२८।१)

गृहाण भिक्षां मत्तस्त्वमुक्त्वैवं प्रददौ शिवा ॥ (२८।२)

उवाच च महादेवी क्रोधनस्त्वं भवान् यतः । (२९।१)

इह क्षेत्रे न वस्तव्यं कृतघ्नो ऽसि त्वया सदा ॥ (२९।२)

एवमुक्तः स भगवान् ध्यानाज्ज्ञात्वा परां शिवाम् । (३०।१)

उवाच प्रणतो भूत्वा स्तुत्वा च प्रवरैः स्तवैः ॥ (३०।२)

चतुर्दश्यामथाष्टम्यां प्रवेशं देहि शाङ्करि । (३१।१)

एवमस्त्वित्यनुज्ञाय देवी चान्तरधीयत ॥ (३१।२)

एवं स भगवान् व्यासो महायोगी पुरातनः । (३२।१)

ज्ञात्वा क्षेत्रगुणान् सर्वान् स्थितस्तस्याथ पार्श्वतः ॥ (३२।२)

एवं व्यासं स्थितं ज्ञात्वा क्षेत्रं सेवन्ति पण्डिताः । (३३।१)

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन वाराणस्यां वसेन्नरः ॥ (३३।२)

सूत उवाच । (३४।१)

यः पठेदविमुक्तस्य माहात्म्यं शृणुयादपि । (३४।२)

श्रावयेद् वा द्विजान् शान्तान् सो ऽपि याति परां गतिम् ॥ (३४।३)

श्राद्धे वा दैविके कार्ये रात्रावहनि वा द्विजाः । (३५।१)

नदीनां चैव तीरेषु देवतायतनेषु च ॥ (३५।२)

स्नात्वा समाहितमना दम्भमात्सर्यवर्जितः । (३६।१)

जपेदीशं नमस्कृत्य स याति परमां गतिम् ॥ (३६।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ (३७।१)