KūPur, 2, 35
Select a line for its word-by-word analysis.
अन्यत् पवित्रं विपुलं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । (१।२)
anyat pavitraṃ vipulaṃ tīrthaṃ trailokyaviśrutam |
रुद्रकोटिरिति ख्यातं रुद्रस्य परमेष्ठिनः ॥ (१।३)
rudrakoṭiriti khyātaṃ rudrasya parameṣṭhinaḥ ||
कोटिब्रह्मर्षयो दान्तास्तं देशमगमन् परम् ॥ (२।२)
koṭibrahmarṣayo dāntāstaṃ deśamagaman param ||
अन्योन्यं भक्तियुक्तानां व्याघातो जायते किल ॥ (३।२)
anyonyaṃ bhaktiyuktānāṃ vyāghāto jāyate kila ||
तेषां भक्तिं तदा दृष्ट्वा गिरिशो योगिनां गुरुः । (४।१)
teṣāṃ bhaktiṃ tadā dṛṣṭvā giriśo yogināṃ guruḥ |
कोटिरूपो ऽभवद् रुद्रो रुद्रकोटिस्ततः स्मृतः ॥ (४।२)
koṭirūpo 'bhavad rudro rudrakoṭistataḥ smṛtaḥ ||
पश्यन्तः पार्वतीनाथं हृष्टपुष्टधियो ऽभवन् ॥ (५।२)
paśyantaḥ pārvatīnāthaṃ hṛṣṭapuṣṭadhiyo 'bhavan ||
दृष्टवानिति भक्त्या ते रुद्रन्यस्तधियो ऽभवन् ॥ (६।२)
dṛṣṭavāniti bhaktyā te rudranyastadhiyo 'bhavan ||
अथान्तरिक्षे विमलं पश्यन्ति स्म महत्तरम् । (७।१)
athāntarikṣe vimalaṃ paśyanti sma mahattaram |
ज्योतिस्तत्रैव ते सर्वे ऽभिलषन्तः परं पदम् ॥ (७।२)
jyotistatraiva te sarve 'bhilaṣantaḥ paraṃ padam ||
एतत् सदेशाध्युषितं तीर्थं पुण्यतमं शुभम् । (८।१)
etat sadeśādhyuṣitaṃ tīrthaṃ puṇyatamaṃ śubham |
दृष्ट्वा रुद्रं समभ्यर्च्य रुद्रसामीप्यमाप्नुयात् ॥ (८।२)
dṛṣṭvā rudraṃ samabhyarcya rudrasāmīpyamāpnuyāt ||
अन्यच्च तीर्थप्रवरं नाम्ना मधुवनं स्मृतम् । (९।१)
anyacca tīrthapravaraṃ nāmnā madhuvanaṃ smṛtam |
तत्र गत्वा नियमवानिन्द्रस्यार्धासनं लभेत् ॥ (९।२)
tatra gatvā niyamavānindrasyārdhāsanaṃ labhet ||
तत्र गत्वा पितॄन् पूज्य कुलानां तारयेच्छतम् ॥ (१०।२)
tatra gatvā pitṝn pūjya kulānāṃ tārayecchatam ||
कालञ्जरं महातीर्थं लोके रुद्रो महेश्वरः । (११।१)
kālañjaraṃ mahātīrthaṃ loke rudro maheśvaraḥ |
कालं जरितवान् देवो यत्र भक्तिप्रियो हरः ॥ (११।२)
kālaṃ jaritavān devo yatra bhaktipriyo haraḥ ||
श्वेतो नाम शिवे भक्तो राजर्षिप्रवरः पुरा । (१२।१)
śveto nāma śive bhakto rājarṣipravaraḥ purā |
संस्थाप्य विधिना लिङ्गं भक्तियोगपुरःसरः । (१३।१)
saṃsthāpya vidhinā liṅgaṃ bhaktiyogapuraḥsaraḥ |
स तं कालो ऽथ दीप्तात्मा शूलमादाय भीषणम् । (१४।१)
sa taṃ kālo 'tha dīptātmā śūlamādāya bhīṣaṇam |
नेतुमभ्यागतो देशं स राजा यत्र तिष्ठति ॥ (१४।२)
netumabhyāgato deśaṃ sa rājā yatra tiṣṭhati ||
वीक्ष्य राजा भयाविष्टः शूलहस्तं समागतम् । (१५।१)
vīkṣya rājā bhayāviṣṭaḥ śūlahastaṃ samāgatam |
कालं कालकरं घोरं भीषणं चण्डदीधितिम् ॥ (१५।२)
kālaṃ kālakaraṃ ghoraṃ bhīṣaṇaṃ caṇḍadīdhitim ||
उभाभ्यामथ हस्ताभ्यां स्पृष्ट्वासौ लिङ्गमैश्वरम् । (१६।१)
ubhābhyāmatha hastābhyāṃ spṛṣṭvāsau liṅgamaiśvaram |
एह्येहीति पुरः स्थित्वा कृतान्तः प्रहसन्निव ॥ (१७।२)
ehyehīti puraḥ sthitvā kṛtāntaḥ prahasanniva ||
रुद्रार्चनरतो वान्यो मद्वशे को न तिष्ठति ॥ (१९।२)
rudrārcanarato vānyo madvaśe ko na tiṣṭhati ||
अथान्तरिक्षे विमलं दीप्यमानं तेजोराशिं भूतभर्तुः पुराणम् । (२१।१)
athāntarikṣe vimalaṃ dīpyamānaṃ tejorāśiṃ bhūtabhartuḥ purāṇam |
ज्वालामालासंवृतं व्याप्य विश्वं प्रादुर्भूतं संस्थितं संददर्श ॥ (२१।२)
jvālāmālāsaṃvṛtaṃ vyāpya viśvaṃ prādurbhūtaṃ saṃsthitaṃ saṃdadarśa ||
तन्मध्ये ऽसौ पुरुषं रुक्मवर्णं देव्या देवं चन्द्रलेखोज्ज्वलाङ्गम् । (२२।१)
tanmadhye 'sau puruṣaṃ rukmavarṇaṃ devyā devaṃ candralekhojjvalāṅgam |
तेजोरूपं पश्यति स्मातिहृष्टो मेने चास्मन्नाथ आगच्छतीति ॥ (२२।२)
tejorūpaṃ paśyati smātihṛṣṭo mene cāsmannātha āgacchatīti ||
आगच्छन्तं नातिदूरे ऽथ दृष्ट्वा कालो रुद्रं देवदेव्या महेशम् । (२३।१)
āgacchantaṃ nātidūre 'tha dṛṣṭvā kālo rudraṃ devadevyā maheśam |
व्यपेतभीर् अखिलेशैकनाथं राजर्षिस्तं नेतुमभ्याजगाम ॥ (२३।२)
vyapetabhīr akhileśaikanāthaṃ rājarṣistaṃ netumabhyājagāma ||
आलोक्यासौ भगवानुग्रकर्मा देवो रुद्रो भूतभर्ता पुराणः । (२४।१)
ālokyāsau bhagavānugrakarmā devo rudro bhūtabhartā purāṇaḥ |
एकं भक्तं मत्परं मां स्मरन्तं देहीतीमं कालमूचे ममेति ॥ (२४।२)
ekaṃ bhaktaṃ matparaṃ māṃ smarantaṃ dehītīmaṃ kālamūce mameti ||
श्रुत्वा वाक्यं गोपतेरुग्रभावः कालात्मासौ मन्यमानः स्वभावम् । (२५।१)
śrutvā vākyaṃ gopaterugrabhāvaḥ kālātmāsau manyamānaḥ svabhāvam |
बद्ध्वा भक्तं पुनरेवाथ पाशैः क्रुद्धो रुद्रमभिदुद्राव वेगात् ॥ (२५।२)
baddhvā bhaktaṃ punarevātha pāśaiḥ kruddho rudramabhidudrāva vegāt ||
प्रेक्ष्यायान्तं शैलपुत्रीमथेशः सो ऽन्वीक्ष्यान्ते विश्वमायाविधिज्ञः । (२६।१)
prekṣyāyāntaṃ śailaputrīmatheśaḥ so 'nvīkṣyānte viśvamāyāvidhijñaḥ |
सावज्ञं वै वामपादेन मृत्युं श्वेतस्यैनं पश्यतो व्याजघान ॥ (२६।२)
sāvajñaṃ vai vāmapādena mṛtyuṃ śvetasyainaṃ paśyato vyājaghāna ||
निरीक्ष्य देवमीश्वरं प्रहृष्टमानसो हरम् । (२८।१)
nirīkṣya devamīśvaraṃ prahṛṣṭamānaso haram |
कृतान्तस्यैव भवता तत्कार्ये विनियोजितः ॥ (३६।२)
kṛtāntasyaiva bhavatā tatkārye viniyojitaḥ ||
तथास्त्वित्याह विश्वात्मा सो ऽपि तादृग्विधो ऽभवत् ॥ (३७।२)
tathāstvityāha viśvātmā so 'pi tādṛgvidho 'bhavat ||
इत्येतत् परमं तीर्थं कालञ्जरमिति श्रुतम् । (३८।१)
ityetat paramaṃ tīrthaṃ kālañjaramiti śrutam |
गत्वाभ्यर्च्य महादेवं गाणपत्यं स विन्दति ॥ (३८।२)
gatvābhyarcya mahādevaṃ gāṇapatyaṃ sa vindati ||
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः ॥ (३९।१)
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.