कूर्मपुराणKūrmapurāṇa

KūPur, 2, 4

55 of 95 · 70 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ईश्वर उवाच । (१।१)

īśvara uvāca

1.2१.२

वक्ष्ये समाहिता यूयं शृणुध्वं ब्रह्मवादिनः । (१।२)

vakṣye samāhitā yūyaṃ śṛṇudhvaṃ brahmavādinaḥ |

1.3१.३

माहात्म्यं देवदेवस्य येनेदं सम्प्रवर्तते ॥ (१।३)

māhātmyaṃ devadevasya yenedaṃ sampravartate ||

2.1२.१

नाहं तपोभिर्विविधैर्न दानेन न चेज्यया । (२।१)

nāhaṃ tapobhirvividhairna dānena na cejyayā |

2.2२.२

शक्यो हि पुरुषैर्ज्ञातुमृते भक्तिमनुत्तमाम् ॥ (२।२)

śakyo hi puruṣairjñātumṛte bhaktimanuttamām ||

3.1३.१

अहं हि सर्वभावानामन्तस्तिष्ठामि सर्वगः । (३।१)

ahaṃ hi sarvabhāvānāmantastiṣṭhāmi sarvagaḥ |

3.2३.२

मां सर्वसाक्षिणं लोको न जानाति मुनीश्वराः ॥ (३।२)

māṃ sarvasākṣiṇaṃ loko na jānāti munīśvarāḥ ||

4.1४.१

यस्यान्तरा सर्वमिदं यो हि सर्वान्तरः परः । (४।१)

yasyāntarā sarvamidaṃ yo hi sarvāntaraḥ paraḥ |

4.2४.२

सो ऽहंधाता विधाता च कालो ऽग्निर्विश्वतोमुखः ॥ (४।२)

so 'haṃdhātā vidhātā ca kālo 'gnirviśvatomukhaḥ ||

5.1५.१

न मां पश्यन्ति मुनयः सर्वे ऽपि त्रिदिवौकसः । (५।१)

na māṃ paśyanti munayaḥ sarve 'pi tridivaukasaḥ |

5.2५.२

ब्रह्मा च मनवः शक्रो ये चान्ये प्रथितौजसः ॥ (५।२)

brahmā ca manavaḥ śakro ye cānye prathitaujasaḥ ||

6.1६.१

गृणन्ति सततं वेदा मामेकं परमेश्वरम् । (६।१)

gṛṇanti satataṃ vedā māmekaṃ parameśvaram |

6.2६.२

यजन्ति विविधैरग्निं ब्राह्मणा वैदिकैर्मखैः ॥ (६।२)

yajanti vividhairagniṃ brāhmaṇā vaidikairmakhaiḥ ||

7.1७.१

सर्वे लोका नमस्यन्ति ब्रह्मा लोकपितामहः । (७।१)

sarve lokā namasyanti brahmā lokapitāmahaḥ |

7.2७.२

ध्यायन्ति योगिनो देवं भूताधिपतिमीश्वरम् ॥ (७।२)

dhyāyanti yogino devaṃ bhūtādhipatimīśvaram ||

8.1८.१

अहं हि सर्वहविषां भोक्ता चैव फलप्रदः । (८।१)

ahaṃ hi sarvahaviṣāṃ bhoktā caiva phalapradaḥ |

8.2८.२

सर्वदेवतनुर्भूत्वा सर्वात्मा सर्वसंस्थितः ॥ (८।२)

sarvadevatanurbhūtvā sarvātmā sarvasaṃsthitaḥ ||

9.1९.१

मां पश्यन्तीह विद्वांसो धार्मिका वेदवादिनः । (९।१)

māṃ paśyantīha vidvāṃso dhārmikā vedavādinaḥ |

9.2९.२

तेषां संनिहितो नित्यं ये भक्त्या मामुपासते ॥ (९।२)

teṣāṃ saṃnihito nityaṃ ye bhaktyā māmupāsate ||

10.1१०.१

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या धार्मिका मामुपासते । (१०।१)

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā dhārmikā māmupāsate |

10.2१०.२

तेषां ददामि तत् स्थानमानन्दं परमं पदम् ॥ (१०।२)

teṣāṃ dadāmi tat sthānamānandaṃ paramaṃ padam ||

11.1११.१

अन्ये ऽपि ये विकर्मस्थाः शूद्राद्या नीचजातयः । (११।१)

anye 'pi ye vikarmasthāḥ śūdrādyā nīcajātayaḥ |

11.2११.२

भक्तिमन्तः प्रमुच्यन्ते कालेन मयि संगताः ॥ (११।२)

bhaktimantaḥ pramucyante kālena mayi saṃgatāḥ ||

12.1१२.१

न मद्भक्ता विनश्यन्ति मद्भक्ता वीतकल्मषाः । (१२।१)

na madbhaktā vinaśyanti madbhaktā vītakalmaṣāḥ |

12.2१२.२

आदावेतत् प्रतिज्ञातं न मे भक्तः प्रणश्यति ॥ (१२।२)

ādāvetat pratijñātaṃ na me bhaktaḥ praṇaśyati ||

13.1१३.१

यो वै निन्दति तं मूढो देवदेवं स निन्दति । (१३।१)

yo vai nindati taṃ mūḍho devadevaṃ sa nindati |

13.2१३.२

यो हि तं पूजयेद् भक्त्या स पूजयति मां सदा ॥ (१३।२)

yo hi taṃ pūjayed bhaktyā sa pūjayati māṃ sadā ||

14.1१४.१

पत्रं पुष्पं फलं तोयं मदाराधनकारणात् । (१४।१)

patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ madārādhanakāraṇāt |

14.2१४.२

यो मे ददाति नियतः स मे भक्तः प्रियो मतः ॥ (१४।२)

yo me dadāti niyataḥ sa me bhaktaḥ priyo mataḥ ||

15.1१५.१

अहं हि जगतामादौ ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । (१५।१)

ahaṃ hi jagatāmādau brahmāṇaṃ parameṣṭhinam |

15.2१५.२

विधाय दत्तवान् वेदानशेषानात्मनिःसृतान् ॥ (१५।२)

vidhāya dattavān vedānaśeṣānātmaniḥsṛtān ||

16.1१६.१

अहमेव हि सर्वेषां योगिनां गुरुरव्ययः । (१६।१)

ahameva hi sarveṣāṃ yogināṃ gururavyayaḥ |

16.2१६.२

धार्मिकाणां च गोप्ताहं निहन्ता वेदविद्विषाम् ॥ (१६।२)

dhārmikāṇāṃ ca goptāhaṃ nihantā vedavidviṣām ||

17.1१७.१

अहं वै सर्वसंसारान्मोचको योगिनामिह । (१७।१)

ahaṃ vai sarvasaṃsārānmocako yogināmiha |

17.2१७.२

संसारहेतुरेवाहं सर्वसंसारवर्जितः ॥ (१७।२)

saṃsāraheturevāhaṃ sarvasaṃsāravarjitaḥ ||

18.1१८.१

अहमेव हि संहर्ता स्रष्टाहं परिपालकः । (१८।१)

ahameva hi saṃhartā sraṣṭāhaṃ paripālakaḥ |

18.2१८.२

मायावी मामीका शक्तिर्माया लोकविमोहिनी ॥ (१८।२)

māyāvī māmīkā śaktirmāyā lokavimohinī ||

19.1१९.१

ममैव च परा शक्तिर्या सा विद्यते गीयते । (१९।१)

mamaiva ca parā śaktiryā sā vidyate gīyate |

19.2१९.२

नाशयामि तया मायां योगिनां हृदि संस्थितः ॥ (१९।२)

nāśayāmi tayā māyāṃ yogināṃ hṛdi saṃsthitaḥ ||

20.1२०.१

अहं हि सर्वशक्तीनां प्रवर्तकनिवर्तकः । (२०।१)

ahaṃ hi sarvaśaktīnāṃ pravartakanivartakaḥ |

20.2२०.२

आधारभूतः सर्वासां निधानममृतस्य च ॥ (२०।२)

ādhārabhūtaḥ sarvāsāṃ nidhānamamṛtasya ca ||

21.1२१.१

एका सर्वान्तरा शक्तिः करोति विविधं जगत् । (२१।१)

ekā sarvāntarā śaktiḥ karoti vividhaṃ jagat |

21.2२१.२

आस्थाय ब्रह्मणो रूपं मन्मयी मदधिष्ठिता ॥ (२१।२)

āsthāya brahmaṇo rūpaṃ manmayī madadhiṣṭhitā ||

22.1२२.१

अन्या च शक्तिर्विपुला संस्थापयति मे जगत् । (२२।१)

anyā ca śaktirvipulā saṃsthāpayati me jagat |

22.2२२.२

भूत्वा नारायणो ऽनन्तो जगन्नाथो जगन्मयः ॥ (२२।२)

bhūtvā nārāyaṇo 'nanto jagannātho jaganmayaḥ ||

23.1२३.१

तृतीया महती शक्तिर्निहन्ति सकलं जगत् । (२३।१)

tṛtīyā mahatī śaktirnihanti sakalaṃ jagat |

23.2२३.२

तामसी मे समाख्याता कालाख्या रुद्ररूपिणी ॥ (२३।२)

tāmasī me samākhyātā kālākhyā rudrarūpiṇī ||

24.1२४.१

ध्यानेन मां प्रपश्यन्ति केचिज्ज्ञानेन चापरे । (२४।१)

dhyānena māṃ prapaśyanti kecijjñānena cāpare |

24.2२४.२

अपरे भक्तियोगेन कर्मयोगेन चापरे ॥ (२४।२)

apare bhaktiyogena karmayogena cāpare ||

25.1२५.१

सर्वेषामेव भक्तानामिष्टः प्रियतरो मम । (२५।१)

sarveṣāmeva bhaktānāmiṣṭaḥ priyataro mama |

25.2२५.२

यो हि ज्ञानेन मां नित्यमाराधयति नान्यथा ॥ (२५।२)

yo hi jñānena māṃ nityamārādhayati nānyathā ||

26.1२६.१

अन्ये च ये त्रयो भक्ता मदाराधनकाङ्क्षिणः । (२६।१)

anye ca ye trayo bhaktā madārādhanakāṅkṣiṇaḥ |

26.2२६.२

ते ऽपि मां प्राप्नुवन्त्येव नावर्तन्ते च वै पुनः ॥ (२६।२)

te 'pi māṃ prāpnuvantyeva nāvartante ca vai punaḥ ||

27.1२७.१

मया ततमिदं कृत्स्नं प्रधानपुरुषात्मकम् । (२७।१)

mayā tatamidaṃ kṛtsnaṃ pradhānapuruṣātmakam |

27.2२७.२

मय्येव संस्थितं विश्वं मया संप्रेर्यते जगत् ॥ (२७।२)

mayyeva saṃsthitaṃ viśvaṃ mayā saṃpreryate jagat ||

28.1२८.१

नाहं प्रेरयिता विप्राः परमं योगमाश्रितः । (२८।१)

nāhaṃ prerayitā viprāḥ paramaṃ yogamāśritaḥ |

28.2२८.२

प्रेरयामि जगत्कृत्स्नमेतद्यो वेद सो ऽमृतः ॥ (२८।२)

prerayāmi jagatkṛtsnametadyo veda so 'mṛtaḥ ||

29.1२९.१

पश्याम्यशेषमेवेदं वर्तमानं स्वभावतः । (२९।१)

paśyāmyaśeṣamevedaṃ vartamānaṃ svabhāvataḥ |

29.2२९.२

करोति कालो भगवान् महायोगेश्वरः स्वयम् ॥ (२९।२)

karoti kālo bhagavān mahāyogeśvaraḥ svayam ||

30.1३०.१

योगः सम्प्रोच्यते योगी माया शास्त्रेषु सूरिभिः । (३०।१)

yogaḥ samprocyate yogī māyā śāstreṣu sūribhiḥ |

30.2३०.२

योगेश्वरो ऽसौ भगवान् महादेवो महान् प्रभुः ॥ (३०।२)

yogeśvaro 'sau bhagavān mahādevo mahān prabhuḥ ||

31.1३१.१

महत्त्वं सर्वतत्त्वानां परत्वात् परमेष्ठिनः । (३१।१)

mahattvaṃ sarvatattvānāṃ paratvāt parameṣṭhinaḥ |

31.2३१.२

प्रोच्यते भगवान् ब्रह्मा महान् ब्रह्मयो ऽमलः ॥ (३१।२)

procyate bhagavān brahmā mahān brahmayo 'malaḥ ||

32.1३२.१

यो मामेवं विजानाति महायोगेश्वरेश्वरम् । (३२।१)

yo māmevaṃ vijānāti mahāyogeśvareśvaram |

32.2३२.२

सो ऽविकल्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥ (३२।२)

so 'vikalpena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ ||

33.1३३.१

सो ऽहं प्रेरयिता देवः परमानन्दमाश्रितः । (३३।१)

so 'haṃ prerayitā devaḥ paramānandamāśritaḥ |

33.2३३.२

नृत्यामि योगी सततं यस्तद् वेद स वेदवित् ॥ (३३।२)

nṛtyāmi yogī satataṃ yastad veda sa vedavit ||

34.1३४.१

इति गुह्यतमं ज्ञानं सर्ववेदेषु निष्ठितम् । (३४।१)

iti guhyatamaṃ jñānaṃ sarvavedeṣu niṣṭhitam |

34.2३४.२

प्रसन्नचेतसे देयं धार्मिकायाहिताग्नये ॥ (३४।२)

prasannacetase deyaṃ dhārmikāyāhitāgnaye ||

35.1३५.१

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे ईश्वरगीतासु चतुर्थो ऽध्यायः ॥ (३५।१)

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge īśvaragītāsu caturtho 'dhyāyaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KūPur, 2, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit