KūPur, 2, 4
Select a line for its word-by-word analysis.
वक्ष्ये समाहिता यूयं शृणुध्वं ब्रह्मवादिनः । (१।२)
vakṣye samāhitā yūyaṃ śṛṇudhvaṃ brahmavādinaḥ |
माहात्म्यं देवदेवस्य येनेदं सम्प्रवर्तते ॥ (१।३)
māhātmyaṃ devadevasya yenedaṃ sampravartate ||
शक्यो हि पुरुषैर्ज्ञातुमृते भक्तिमनुत्तमाम् ॥ (२।२)
śakyo hi puruṣairjñātumṛte bhaktimanuttamām ||
मां सर्वसाक्षिणं लोको न जानाति मुनीश्वराः ॥ (३।२)
māṃ sarvasākṣiṇaṃ loko na jānāti munīśvarāḥ ||
यस्यान्तरा सर्वमिदं यो हि सर्वान्तरः परः । (४।१)
yasyāntarā sarvamidaṃ yo hi sarvāntaraḥ paraḥ |
सो ऽहंधाता विधाता च कालो ऽग्निर्विश्वतोमुखः ॥ (४।२)
so 'haṃdhātā vidhātā ca kālo 'gnirviśvatomukhaḥ ||
न मां पश्यन्ति मुनयः सर्वे ऽपि त्रिदिवौकसः । (५।१)
na māṃ paśyanti munayaḥ sarve 'pi tridivaukasaḥ |
ब्रह्मा च मनवः शक्रो ये चान्ये प्रथितौजसः ॥ (५।२)
brahmā ca manavaḥ śakro ye cānye prathitaujasaḥ ||
यजन्ति विविधैरग्निं ब्राह्मणा वैदिकैर्मखैः ॥ (६।२)
yajanti vividhairagniṃ brāhmaṇā vaidikairmakhaiḥ ||
सर्वदेवतनुर्भूत्वा सर्वात्मा सर्वसंस्थितः ॥ (८।२)
sarvadevatanurbhūtvā sarvātmā sarvasaṃsthitaḥ ||
मां पश्यन्तीह विद्वांसो धार्मिका वेदवादिनः । (९।१)
māṃ paśyantīha vidvāṃso dhārmikā vedavādinaḥ |
तेषां संनिहितो नित्यं ये भक्त्या मामुपासते ॥ (९।२)
teṣāṃ saṃnihito nityaṃ ye bhaktyā māmupāsate ||
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या धार्मिका मामुपासते । (१०।१)
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā dhārmikā māmupāsate |
तेषां ददामि तत् स्थानमानन्दं परमं पदम् ॥ (१०।२)
teṣāṃ dadāmi tat sthānamānandaṃ paramaṃ padam ||
अन्ये ऽपि ये विकर्मस्थाः शूद्राद्या नीचजातयः । (११।१)
anye 'pi ye vikarmasthāḥ śūdrādyā nīcajātayaḥ |
भक्तिमन्तः प्रमुच्यन्ते कालेन मयि संगताः ॥ (११।२)
bhaktimantaḥ pramucyante kālena mayi saṃgatāḥ ||
न मद्भक्ता विनश्यन्ति मद्भक्ता वीतकल्मषाः । (१२।१)
na madbhaktā vinaśyanti madbhaktā vītakalmaṣāḥ |
आदावेतत् प्रतिज्ञातं न मे भक्तः प्रणश्यति ॥ (१२।२)
ādāvetat pratijñātaṃ na me bhaktaḥ praṇaśyati ||
यो वै निन्दति तं मूढो देवदेवं स निन्दति । (१३।१)
yo vai nindati taṃ mūḍho devadevaṃ sa nindati |
यो हि तं पूजयेद् भक्त्या स पूजयति मां सदा ॥ (१३।२)
yo hi taṃ pūjayed bhaktyā sa pūjayati māṃ sadā ||
पत्रं पुष्पं फलं तोयं मदाराधनकारणात् । (१४।१)
patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ madārādhanakāraṇāt |
यो मे ददाति नियतः स मे भक्तः प्रियो मतः ॥ (१४।२)
yo me dadāti niyataḥ sa me bhaktaḥ priyo mataḥ ||
धार्मिकाणां च गोप्ताहं निहन्ता वेदविद्विषाम् ॥ (१६।२)
dhārmikāṇāṃ ca goptāhaṃ nihantā vedavidviṣām ||
नाशयामि तया मायां योगिनां हृदि संस्थितः ॥ (१९।२)
nāśayāmi tayā māyāṃ yogināṃ hṛdi saṃsthitaḥ ||
एका सर्वान्तरा शक्तिः करोति विविधं जगत् । (२१।१)
ekā sarvāntarā śaktiḥ karoti vividhaṃ jagat |
आस्थाय ब्रह्मणो रूपं मन्मयी मदधिष्ठिता ॥ (२१।२)
āsthāya brahmaṇo rūpaṃ manmayī madadhiṣṭhitā ||
अन्या च शक्तिर्विपुला संस्थापयति मे जगत् । (२२।१)
anyā ca śaktirvipulā saṃsthāpayati me jagat |
भूत्वा नारायणो ऽनन्तो जगन्नाथो जगन्मयः ॥ (२२।२)
bhūtvā nārāyaṇo 'nanto jagannātho jaganmayaḥ ||
तामसी मे समाख्याता कालाख्या रुद्ररूपिणी ॥ (२३।२)
tāmasī me samākhyātā kālākhyā rudrarūpiṇī ||
ध्यानेन मां प्रपश्यन्ति केचिज्ज्ञानेन चापरे । (२४।१)
dhyānena māṃ prapaśyanti kecijjñānena cāpare |
यो हि ज्ञानेन मां नित्यमाराधयति नान्यथा ॥ (२५।२)
yo hi jñānena māṃ nityamārādhayati nānyathā ||
अन्ये च ये त्रयो भक्ता मदाराधनकाङ्क्षिणः । (२६।१)
anye ca ye trayo bhaktā madārādhanakāṅkṣiṇaḥ |
ते ऽपि मां प्राप्नुवन्त्येव नावर्तन्ते च वै पुनः ॥ (२६।२)
te 'pi māṃ prāpnuvantyeva nāvartante ca vai punaḥ ||
मया ततमिदं कृत्स्नं प्रधानपुरुषात्मकम् । (२७।१)
mayā tatamidaṃ kṛtsnaṃ pradhānapuruṣātmakam |
मय्येव संस्थितं विश्वं मया संप्रेर्यते जगत् ॥ (२७।२)
mayyeva saṃsthitaṃ viśvaṃ mayā saṃpreryate jagat ||
नाहं प्रेरयिता विप्राः परमं योगमाश्रितः । (२८।१)
nāhaṃ prerayitā viprāḥ paramaṃ yogamāśritaḥ |
प्रेरयामि जगत्कृत्स्नमेतद्यो वेद सो ऽमृतः ॥ (२८।२)
prerayāmi jagatkṛtsnametadyo veda so 'mṛtaḥ ||
योगः सम्प्रोच्यते योगी माया शास्त्रेषु सूरिभिः । (३०।१)
yogaḥ samprocyate yogī māyā śāstreṣu sūribhiḥ |
योगेश्वरो ऽसौ भगवान् महादेवो महान् प्रभुः ॥ (३०।२)
yogeśvaro 'sau bhagavān mahādevo mahān prabhuḥ ||
महत्त्वं सर्वतत्त्वानां परत्वात् परमेष्ठिनः । (३१।१)
mahattvaṃ sarvatattvānāṃ paratvāt parameṣṭhinaḥ |
प्रोच्यते भगवान् ब्रह्मा महान् ब्रह्मयो ऽमलः ॥ (३१।२)
procyate bhagavān brahmā mahān brahmayo 'malaḥ ||
सो ऽविकल्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥ (३२।२)
so 'vikalpena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ ||
सो ऽहं प्रेरयिता देवः परमानन्दमाश्रितः । (३३।१)
so 'haṃ prerayitā devaḥ paramānandamāśritaḥ |
नृत्यामि योगी सततं यस्तद् वेद स वेदवित् ॥ (३३।२)
nṛtyāmi yogī satataṃ yastad veda sa vedavit ||
इति गुह्यतमं ज्ञानं सर्ववेदेषु निष्ठितम् । (३४।१)
iti guhyatamaṃ jñānaṃ sarvavedeṣu niṣṭhitam |
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे ईश्वरगीतासु चतुर्थो ऽध्यायः ॥ (३५।१)
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge īśvaragītāsu caturtho 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.