KūPur, 2, 8
Select a line for its word-by-word analysis.
अन्यद् गुह्यतमं ज्ञानं वक्ष्ये ब्राह्मणपुङ्गवाः । (१।२)
anyad guhyatamaṃ jñānaṃ vakṣye brāhmaṇapuṅgavāḥ |
अहं ब्रह्ममयः शान्तः शाश्वतो निर्मलो ऽव्ययः । (२।१)
ahaṃ brahmamayaḥ śāntaḥ śāśvato nirmalo 'vyayaḥ |
मम योनिर्महद् ब्रह्म तत्र गर्भं दधाम्यहम् । (३।१)
mama yonirmahad brahma tatra garbhaṃ dadhāmyaham |
प्रधानं पुरुषो ह्यात्मा महान् भूतादिरेव च । (४।१)
pradhānaṃ puruṣo hyātmā mahān bhūtādireva ca |
तस्मिन् जज्ञे महाब्रह्मा मच्छक्त्या चोपबृंहितः ॥ (५।२)
tasmin jajñe mahābrahmā macchaktyā copabṛṃhitaḥ ||
याश्च योनिषु सर्वासु सम्भवन्ति हि मूर्तयः । (७।१)
yāśca yoniṣu sarvāsu sambhavanti hi mūrtayaḥ |
समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम् । (१०।१)
samaṃ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhantaṃ parameśvaram |
विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति ॥ (१०।२)
vinaśyatsvavinaśyantaṃ yaḥ paśyati sa paśyati ||
समं पश्यन् हि सर्वत्र समवस्थितमीश्वरम् । (११।१)
samaṃ paśyan hi sarvatra samavasthitamīśvaram |
न हिनस्त्यात्मनात्मानं ततो याति परां गतिम् ॥ (११।२)
na hinastyātmanātmānaṃ tato yāti parāṃ gatim ||
विदित्वा सप्त सूक्ष्माणि षडङ्गं च महेश्वरम् । (१२।१)
viditvā sapta sūkṣmāṇi ṣaḍaṅgaṃ ca maheśvaram |
प्रधानविनियोगज्ञः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ (१२।२)
pradhānaviniyogajñaḥ paraṃ brahmādhigacchati ||
सर्वज्ञता तृप्तिरनादिबोधः स्वतन्त्रता नित्यमलुप्तशक्तिः । (१३।१)
sarvajñatā tṛptiranādibodhaḥ svatantratā nityamaluptaśaktiḥ |
अनन्तशक्तिश्च विभोर्विदित्वा षडाहुरङ्गानि महेश्वरस्य ॥ (१३।२)
anantaśaktiśca vibhorviditvā ṣaḍāhuraṅgāni maheśvarasya ||
तन्मात्राणि मन आत्मा च तानि सूक्ष्माण्याहुः सप्ततत्त्वात्मकानि । (१४।१)
tanmātrāṇi mana ātmā ca tāni sūkṣmāṇyāhuḥ saptatattvātmakāni |
या सा हेतुः प्रकृतिः सा प्रधानं बन्धः प्रोक्तो विनियोगो ऽपि तेन ॥ (१४।२)
yā sā hetuḥ prakṛtiḥ sā pradhānaṃ bandhaḥ prokto viniyogo 'pi tena ||
या सा शक्तिः प्रकृतौ लीनरूपा वेदेषूक्ता कारणं ब्रह्मयोनिः । (१५।१)
yā sā śaktiḥ prakṛtau līnarūpā vedeṣūktā kāraṇaṃ brahmayoniḥ |
तस्या एकः परमेष्ठी परस्तान्महेश्वरः पुरुषः सत्यरूपः ॥ (१५।२)
tasyā ekaḥ parameṣṭhī parastānmaheśvaraḥ puruṣaḥ satyarūpaḥ ||
ब्रह्मा योगी परमात्मा महीयान् व्योमव्यापी वेदवेद्यः पुराणः । (१६।१)
brahmā yogī paramātmā mahīyān vyomavyāpī vedavedyaḥ purāṇaḥ |
एको रुद्रो मृत्युरव्यक्तमेकं बीजं विश्वं देव एकः स एव ॥ (१६।२)
eko rudro mṛtyuravyaktamekaṃ bījaṃ viśvaṃ deva ekaḥ sa eva ||
तमेवैकं प्राहुरन्ये ऽप्यनेकं त्वेकात्मानं केचिदन्यत्तथाहुः । (१७।१)
tamevaikaṃ prāhuranye 'pyanekaṃ tvekātmānaṃ kecidanyattathāhuḥ |
अणोरणीयान् महतो ऽसौ महीयान् महादेवः प्रोच्यते वेदविद्भिः ॥ (१७।२)
aṇoraṇīyān mahato 'sau mahīyān mahādevaḥ procyate vedavidbhiḥ ||
एवम् हि यो वेद गुहाशयं परं प्रभुं पुराणं पुरुषं विश्वरूपम् । (१८।१)
evam hi yo veda guhāśayaṃ paraṃ prabhuṃ purāṇaṃ puruṣaṃ viśvarūpam |
हिरण्मयं बुद्धिमतां परां गतिं सबुद्धिमान् बुद्धिमतीत्य तिष्ठति ॥ (१८।२)
hiraṇmayaṃ buddhimatāṃ parāṃ gatiṃ sabuddhimān buddhimatītya tiṣṭhati ||
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे ईश्वरगीतासु अष्टमो ऽध्यायः ॥ (१९।१)
iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge īśvaragītāsu aṣṭamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.