सूत उवाच । (१।१)

केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः । (१।२)

स्त्रियश्चोत्पलपत्राभा जीवन्ति च वर्षायुतम् ॥ (१।३)

भद्राश्वे पुरुषाः शुक्लाः स्त्रियश्चन्द्रांशुसन्निभाः । (२।१)

दशवर्षसहस्राणि जीवन्ते आम्रभोजनाः ॥ (२।२)

रम्यके पुरुषा नार्यो रमन्ते रजतप्रभाः । (३।१)

दशवर्षसहस्राणि शतानि दश पञ्च च । (३।२)

जीवन्ति चैव सत्त्वस्था न्यग्रोधफलभोजनाः ॥ (३।३)

हिरण्मये हिरण्याभाः सर्वे च लकुचाशनाः । (४।१)

एकादशसहस्राणि शतानि दश पञ्च च । (४।२)

जीवन्ति पुरुषा नार्यो देवलोकस्थिता इव ॥ (४।३)

त्रयोदशसहस्राणि शतानि दश पञ्च च । (५।१)

जीवन्ति कुरुवर्षे तु श्यामाङ्गाः क्षीरभोजनाः ॥ (५।२)

सर्वे मिथुनजाताश्च नित्यं सुखनिषेविनः । (६।१)

चन्द्रद्वीपे महादेवं यजन्ति सततं शिवम् ॥ (६।२)

तथा किंपुरुषे विप्रा मानवा हेमसन्निभाः । (७।१)

दशवर्षसहस्राणि जीवन्ति प्लक्षभोजनाः ॥ (७।२)

यजन्ति सततं देवं चतुर्मूर्तिचतुर्मुखम् । (८।१)

ध्याने मनः समाधाय सादरं भक्तिसंयुताः ॥ (८।२)

तथा च हरिवर्षे तु महारजतसन्निभाः । (९।१)

दशवर्षसहस्राणि जीवन्तीक्षुरसाशिनः ॥ (९।२)

तत्र नारायणं देवं विश्वयोनिं सनातनम् । (१०।१)

उपासते सदा विष्णुं मानवा विष्णुभाविताः ॥ (१०।२)

तत्र चन्द्रप्रभं शुभ्रं शुद्धस्फटिकनिर्मितम् । (११।१)

विमानं वासुदेवस्य पारिजातवनाश्रितम् ॥ (११।२)

चतुर्धारम् अनौपम्यं चतुस्तोरणसंयुतम् । (१२।१)

प्राकारैर्दशभिर्युक्तं दुराधर्षं सुदुर्गमम् ॥ (१२।२)

स्फाटिकैर्मण्डपैर्युक्तं देवराजगृहोपमम् । (१३।१)

स्वर्णस्तम्भसहस्रैश्च सर्वतः समलंकृतम् ॥ (१३।२)

हेमसोपानसंयुक्तं नानारत्नोपशोभितम् । (१४।१)

दिव्यसिंहासनोपेतं सर्वशोभासमन्वितम् ॥ (१४।२)

सरोभिः स्वादुपानीयैर्नदीभिश्चोपशोभितम् । (१५।१)

नारायणपरैः शुद्धैर्वेदाध्ययनतत्परैः ॥ (१५।२)

योगिभिश्च समाकीर्णं ध्यायद्भिः पुरुषं हरिम् । (१६।१)

स्तुवद्भिः सततं मन्त्रैर्नमस्यद्भिश्च माधवम् ॥ (१६।२)

तत्र देवादिदेवस्य विष्णोरमिततेजसः । (१७।१)

राजानः सर्वकालं तु महिमानं प्रकुर्वते ॥ (१७।२)

गायन्ति चैव नृत्यन्ति विलासिन्यो मनोरमाः । (१८।१)

स्त्रियो यौवनशालिन्यः सदा मण्डनतत्पराः ॥ (१८।२)

इलावृते पद्मवर्णा जम्बूफलरसाशिनः । (१९।१)

त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां वै स्थिरायुषः ॥ (१९।२)

भारते तु स्त्रियः पुंसो नानावर्णाः प्रकीर्तिताः । (२०।१)

नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्माणि कुर्वते । (२०।२)

परमायुः स्मृतं तेषां शतं वर्षाणि सुव्रताः ॥ (२०।३)

नानाहाराश्च जीवन्ति पुण्यपापनिमित्ततः । (२१।१)

नवयोजनसाहस्रं वर्षमेतत् प्रकीर्तितम् । (२१।२)

कर्मभूमिरियं विप्रा नराणामधिकारिणाम् ॥ (२१।३)

महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः । (२२।१)

विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः ॥ (२२।२)

इन्द्रद्युम्नः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् । (२३।१)

नागद्वीपस्तथा सौम्यो गन्धर्वस्त्वथ वारुणः ॥ (२३।२)

अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः । (२४।१)

योजनानां सहस्रं तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरः ॥ (२४।२)

पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पश्चिमे यवनास्तथा । (२५।१)

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्रास्तथैव च ॥ (२५।२)

इज्यायुद्धवणिज्याभिर्वर्तयन्त्यत्र मानवाः । (२६।१)

स्रवन्ते पावना नद्यः पर्वतेभ्यो विनिःसृताः ॥ (२६।२)

शतद्रुश्चन्द्रभागा च सरयूर्यमुना तथा । (२७।१)

इरावती वितस्ता च विपाशा देविका कुहूः ॥ (२७।२)

गोमती धूतपापा च बाहुदा च दृषद्वती । (२८।१)

कौशिकी लोहिता चैव हिमवत्पादनिःसृताः ॥ (२८।२)

वेदस्मृतिर्वेदवती व्रतघ्नी त्रिदिवा तथा । (२९।१)

पर्णाशा वन्दना चैव सदानीरा मनोरमा ॥ (२९।२)

चर्मण्वती तथा दूर्या विदिशा वेत्रवत्यपि । (३०।१)

शिग्रुः स्वशिल्पापि तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः ॥ (३०।२)

नर्मदा सुरसा शोण दशार्णा च महानदी । (३१।१)

मन्दाकिनी चित्रकूटा तामसी च पिशाचिका ॥ (३१।२)

चित्रोत्पला विपाशा च मञ्जुला वालुवाहिनी । (३२।१)

ऋक्षवत्पादजा नद्यः सर्वपापहरा नृणाम् ॥ (३२।२)

तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या शीघ्रोदा च महानदी । (३३।१)

वेण्या वैतरणी चैव बलाका च कुमुद्वती ॥ (३३।२)

तोया चैव महागैरी दुर्गा चान्तःशिला तथा । (३४।१)

विन्ध्यपादप्रसूतास्ता नद्यः पुण्यजलाः शुभाः ॥ (३४।२)

सोदावरी भीमरथी कृष्णा वर्णा च मत्सरी । (३५।१)

तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा कावेरी च द्विजोत्तमाः । (३५।२)

दक्षिणापथगा नद्यः सह्यपादविनिःसृताः ॥ (३५।३)

ऋतुमाला ताम्रपर्णो पुष्पवत्युत्पलावती । (३६।१)

मलयान्निःसृता नद्यः सर्वाः शीतजलाः स्मृताः ॥ (३६।२)

ऋषिकुल्या त्रिसामा च मन्दगा मन्दगामिनी । (३७।१)

रूपा पालासिनी चैव ऋषिका वंशकारिणी । (३७।२)

शुक्तिमत्पादसंजाताः सर्वपापहरा नृणाम् ॥ (३७।३)

आसां नद्युपनद्यश्च शतशो द्विजपुङ्गवाः । (३८।१)

सर्वपापहराः पुण्याः स्नानदानादिकर्मसु ॥ (३८।२)

तास्विमे कुरुपाञ्चाला मध्यदेशादयो जनाः । (३९।१)

पूर्वदेशादिकाश्चैव कामरूपनिवासिनः ॥ (३९।२)

पुण्ड्राः कलिङ्गा मगधा दाक्षिणात्याश्चकृत्स्नशः । (४०।१)

तथापरान्ताः सौराष्ट्राः शूद्राभीरास्तथार्बुदाः ॥ (४०।२)

मालका मालवाश्चैव पारियात्रनिवासिनः । (४१।१)

सौवीराः सैन्धवा हूणाः शाल्वाः कल्पनिवासिनः ॥ (४१।२)

मद्रा रामास्तथाम्बष्ठाः पारसीकास्तथैव च । (४२।१)

आसां पिबन्ति सलिलं वसन्ति सरितां सदा ॥ (४२।२)

चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो ऽब्रुवन् । (४३।१)

कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चान्यत्र न क्वचित् ॥ (४३।२)

यानि किंपुरुषाद्यानि वर्षाण्यष्टौ महर्षयः । (४४।१)

न तेषु शोको नायासो नोद्वेगः क्षुद्भयं न च ॥ (४४।२)

स्वस्थाः प्रजा निरातङ्काः सर्वदुःखविवर्जिताः । (४५।१)

रमन्ति विविधैर्भावैः सर्वाश्च स्थिरयौवनाः ॥ (४५।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ (४६।१)