व्यास उवाच । (१।१)

एवं गृहाश्रमे स्थित्वा द्वितीयं भागमायुषः । (१।२)

वानप्रस्थाश्रमं गच्छेत् सदारः साग्निरेव च ॥ (१।३)

निक्षिप्य भार्यां पुत्रेषु गच्छेद् वनमथापि वा । (२।१)

दृष्ट्वापत्यस्य चापत्यं जर्जरीकृतविग्रहः ॥ (२।२)

शुक्लपक्षस्य पूर्वाह्ने प्रशस्ते चोत्तरायणे । (३।१)

गत्वारण्यं नियमवांस्तपः कुर्यात् समाहितः ॥ (३।२)

फलमूलानि पूतानि नित्यमाहारमाहरेत् । (४।१)

यताहारो भवेत् तेन पूजयेत् पितृदेवताः ॥ (४।२)

पूजयित्वातिथिं नित्यं स्नात्वा चाभ्यर्चयेत् सुरान् । (५।१)

गृहादाहृत्य चाश्नीयादष्टौ ग्रासान् समाहितः ॥ (५।२)

जटाश्च बिभृयान्नित्यं नखरोमाणि नोत्सृजेत् । (६।१)

स्वाध्यायं सर्वदा कुर्यान्नियच्छेद् वाचमन्यतः ॥ (६।२)

अग्निहोत्रं च जुहुयात् पञ्चयज्ञान् समाचरेत् । (७।१)

मुन्यन्नैर् विविधैर्मेध्यैः शाकमूलफलेन वा ॥ (७।२)

चीरवासा भवेन्नित्यं स्नायात् त्रिषवणं शुचिः । (८।१)

सर्वभूतानुकम्पी स्यात् प्रतिग्रहविवर्जितः ॥ (८।२)

दर्शेन पौर्णमासेन यजेत् नियतं द्विजः । (९।१)

ऋक्षेष्वाग्रयणे चैव चातुर्मास्यानि चाहरेत् । (९।२)

उत्तरायणं च क्रमशो दक्षस्यायनमेव च ॥ (९।३)

वासन्तैः शारदैर्मेध्यैर् मुन्यन्नैः स्वयमाहृतैः । (१०।१)

पुरोडाशांश्चरूंश्चैव विधिवन्निर्वपेत् पृथक् ॥ (१०।२)

देवताभ्यश्च तद्धुत्वा वन्यं मेध्यतरं हविः । (११।१)

शेषं समुपभुञ्जीत लवणं च स्वयं कृतम् ॥ (११।२)

वर्जयेन्मधुमांसानि भौमानि कवकानि च । (१२।१)

भूस्तृणं शिग्रुकं चैव श्लेष्मातकफलानि च ॥ (१२।२)

न फालकृष्टमश्नीयादुत्सृष्टमपि केनचित् । (१३।१)

न ग्रामजातान्यार्तो ऽपि पुष्पाणि च फलानि च ॥ (१३।२)

श्रावणेनैव विधिना वह्निं परिचरेत् सदा । (१४।१)

न द्रुह्येत् सर्वभूतानि निर्द्वन्द्वो निर्भयो भवेत् ॥ (१४।२)

न नक्तं किंचिद् अश्नीयाद् रात्रौ ध्यानपरो भवेत् । (१५।१)

जितेन्द्रियो जितक्रोधस्तत्त्वज्ञानविचिन्तकः । (१५।२)

ब्रह्मचारी भवेन्नित्यं न पत्नीमपि संश्रयेत् ॥ (१५।३)

यस्तु पत्न्या वनं गत्वा मैथुनं कामतश्चरेत् । (१६।१)

तद् व्रतं तस्य लुप्येत प्रायश्चित्तीयते द्विजः ॥ (१६।२)

तत्र यो जायते गर्भो न संस्पृश्यो द्विजातिभिः । (१७।१)

न हि वेदे ऽधिकारो ऽस्य तद्वंशे ऽप्येवमेव हि ॥ (१७।२)

अधः शयीत सततं सावित्रीजाप्यतत्परः । (१८।१)

शरण्यः सर्वभूतानां संविभागपरः सदा ॥ (१८।२)

परिवादं मृषावादं निद्रालस्यं विवर्जयेत् । (१९।१)

एकाग्निरनिकेतः स्यात् प्रोक्षितां भूमिमाश्रयेत् ॥ (१९।२)

मृगैः सह चरेद् वासं तैः सहैव च संवसेत् । (२०।१)

शिलायां शर्करायां वा शयीत सुसमाहितः ॥ (२०।२)

सद्यः प्रक्षालको वा स्यान्माससंचयिको ऽपि वा । (२१।१)

षण्मासनिचयो वा स्यात् समानिचय एव वा ॥ (२१।२)

त्यजेदाश्वयुजे मासि सम्पन्नं पूर्वसंचितम् । (२२।१)

जीर्णानि चैव वासांसि शाकमूलफलानि च ॥ (२२।२)

दन्तोलूखलिको वा स्यात् कापोतीं वृत्तिमाश्रयेत् । (२३।१)

अश्मकुट्टो भवेद् वापि कालपक्वभुगेव वा ॥ (२३।२)

नक्तं चान्नं समश्नीयाद् दिवा चाहृत्य शक्तितः । (२४।१)

चतुर्थकालिको वा स्यात् स्याद्वाप्यष्टमकालिकः ॥ (२४।२)

चान्द्रायणविधानैर्वा शुक्ले कृष्णे च वर्तयेत् । (२५।१)

पक्षे पक्षे समश्नीयाद् यवागूं क्वथितां सकृत् ॥ (२५।२)

पुष्पमूलफलैर् वापि केवलैर्वर्तयेत् सदा । (२६।१)

स्वाभाविकैः स्वयं शीर्णैर्वैखानसमते स्थितः ॥ (२६।२)

भूमौ वा परिवर्तेत तिष्ठेद् वा प्रपदैर्दिनम् । (२७।१)

स्थानासनाभ्यां विहरेन्न क्वचिद् धैर्यमुत्सृजेत् ॥ (२७।२)

ग्रीष्मे पञ्चतपाश्च स्याद् वर्षास्व् अभ्रावकाशकः । (२८।१)

आर्द्रवासास्तु हेमन्ते क्रमशो वर्धयंस्तपः ॥ (२८।२)

उपस्पृश्य त्रिषवणं पितृदेवांश्च तर्पयेत् । (२९।१)

एकपादेन तिष्ठेत मरीचीन् वा पिबेत् तदा ॥ (२९।२)

पञ्चाग्निर्धूमपो वा स्याद् उष्मपः सोमपो ऽपि वा । (३०।१)

पयः पिबेच्छुक्लपक्षे कृष्णापक्षे तु गोमयम् । (३०।२)

शीर्णपर्णाशनो वा स्यात् कृच्छ्रैर् वा वर्तयेत् सदा ॥ (३०।३)

योगाभ्यासरतश्च स्याद् रुद्राध्यायी भवेत् सदा । (३१।१)

अथर्वशिरसो ऽध्येता वेदान्ताभ्यासतत्परः ॥ (३१।२)

यमान् सेवेत सततं नियमांश्चाप्यतन्द्रितः । (३२।१)

कृष्णाजिनी सोत्तरीयः शुक्लयज्ञोपवीतवान् ॥ (३२।२)

अथ चाग्नीन् समारोप्य स्वात्मनि ध्यानतत्परः । (३३।१)

अनग्निरनिकेतः स्यान्मुनिर्मोक्षपरो भवेत् ॥ (३३।२)

तापसेष्वेव विप्रेषु यात्रिकं भैक्षमाहरेत् । (३४।१)

गृहमेधिषु चान्येषु द्विजेषु वनवासिषु ॥ (३४।२)

ग्रामादाहृत्य वाश्नीयादष्टौ ग्रासान् वने वसन् । (३५।१)

प्रतिगृह्य पुटेनैव पाणिना शकलेन वा ॥ (३५।२)

विविधाश्चोपनिषद आत्मसंसिद्धये जपेत् । (३६।१)

विद्याविशेषान् सावित्रीं रुद्राध्यायं तथैव च ॥ (३६।२)

महाप्रास्थानिकं चासौ कुर्यादनशनं तु वा । (३७।१)

अग्निप्रवेशमन्यद् वा ब्रह्मार्पणविधौ स्थितः ॥ (३७।२)

यस्तु सम्यगिममाश्रमं शिवं संश्रयेदशिवपुञ्जनाशनम् । (३८।१)

तापसः स परमैश्वरं पदं याति यत्र जगतो ऽस्य संस्थितिः ॥ (३८।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे सप्तविंशो ऽध्यायः ॥ (३९।१)