व्यास उवाच । (१।१)

अल्चोहोल्सुरापस्तु सुरां तप्तामग्निवर्णां स्वयं पिबेत् । (१।२)

तया स काये निर्दग्धे मुच्यते तु द्विजोत्तमः ॥ (१।३)

गोमूत्रम् अग्निवर्णं वा गोशकृद्रसमेव वा । (२।१)

पयो घृतं जलं वाथ मुच्यते पातकात् ततः ॥ (२।२)

जलार्द्रवासाः प्रयतो ध्यात्वा नारायणं हरिम् । (३।१)

ब्रह्महत्याव्रतं चाथ चरेत् तत्पापशान्तये ॥ (३।२)

स्तेअलिन्ग्सुवर्णस्तेयकृद् विप्रो राजानमभिगम्य तु । (४।१)

स्वकर्म ख्यापयन् ब्रूयान्मां भवाननुशास्त्विति ॥ (४।२)

गृहीत्वा मुसलं राजा सकृद्धन्यात् ततः स्वयम् । (५।१)

वधे तु शुध्यते स्तेनो ब्राह्मणस्तपसैव वा ॥ (५।२)

स्कन्धेनादाय मुसलं लकुटं वापि खादिरम् । (६।१)

शक्तिं चोभयतस्तीक्ष्णामायसं दण्डमेव वा ॥ (६।२)

राजा तेन च गन्तव्यो मुक्तकेशेन धावता । (७।१)

आचक्षाणेन तत्पापम् एवंकर्मास्मि शाधि माम् ॥ (७।२)

शासनाद् वा विमोक्षाद् वा स्तेनः स्तेयाद् विमुच्यते । (८।१)

अशासित्वा तु तं राजा स्तेनस्याप्नोति किल्बिषम् ॥ (८।२)

तपसापनुनुत्सुस्तु सुवर्णस्तेयजं मलम् । (९।१)

चीरवासा द्विजो ऽरण्ये चरेद् ब्रह्महणो व्रतम् ॥ (९।२)

स्नात्वाश्वमेधावभृथे पूतः स्यादथवा द्विजः । (१०।१)

प्रदद्याद् वाथ विप्रेभ्यः स्वात्मतुल्यं हिरण्यकम् ॥ (१०।२)

चरेद् वा वत्सरं कृच्छ्रं ब्रह्मचर्यपरायणः । (११।१)

ब्राह्मणः स्वर्णहारी तु तत्पापस्यापनुत्तये ॥ (११।२)

इल्लेगितिमते सेxगुरोर्भार्यां समारुह्य ब्राह्मणः काममोहितः । (१२।१)

अवगूहेत् स्त्रियं तप्तां दीप्तां कार्ष्णायसीं कृताम् ॥ (१२।२)

स्वयं वा शिश्नवृषणावुत्कृत्याधाय चाञ्चलौ । (१३।१)

आतिष्ठेद् दक्षिणाम् आशाम् आ निपाताद् अजिह्मगः ॥ (१३।२)

गुर्वर्थं वा हतः शुध्येच्चरेद् वा ब्रह्महा व्रतम् । (१४।१)

शाखां वा कण्टकोपेतां परिष्वज्याथ वत्सरम् । (१४।२)

अधः शयीत नियतो मुच्यते गुरुतल्पगः ॥ (१४।३)

कृच्छ्रं वाब्दं चरेद् विप्रश्चीरवासाः समाहितः । (१५।१)

अश्वमेधावभृथके स्नात्वा वा शुध्यते नरः ॥ (१५।२)

काले ऽष्टमे वा भुञ्जानो ब्रह्मचारी सदाव्रती । (१६।१)

स्थानासनाभ्यां विहरंस्त्रिरह्नो ऽभ्युपयन्न् अपः ॥ (१६।२)

अधः शायी त्रिभिर्वर्षैस्तद् व्यपोहति पातकम् । (१७।१)

चान्द्रायणानि वा कुर्यात् पञ्च चत्वारि वा पुनः ॥ (१७।२)

पतितैः सम्प्रयुक्तानामथ वक्ष्यामि निष्कृतिम् । (१८।१)

पतितेन तु संसर्गं यो येन कुरुते द्विजः । (१८।२)

स तत्पापापनोदार्थं तस्यैव व्रतमाचरेत् ॥ (१८।३)

तप्तकृच्छ्रं चरेद् वाथ संवत्सरमतन्द्रितः । (१९।१)

षाण्मासिके तु संसर्गे प्रायश्चित्तार्धमर्हति ॥ (१९।२)

एभिर्व्रतैरपोहन्ति महापातकिनो मलम् । (२०।१)

पुण्यतीर्थाभिगमनात् पृथिव्यां वाथ निष्कृतिः ॥ (२०।२)

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः । (२१।१)

कृत्वा तैश्चापि संसर्गं ब्राह्मणः कामकारतः ॥ (२१।२)

कुर्यादनशनं विप्रः पुण्यतीर्थे समाहितः । (२२।१)

ज्वलन्तं वा विशेदग्निं ध्यात्वा देवं कपर्दिनम् ॥ (२२।२)

न ह्यन्या निष्कृतिर्दृष्टा मुनिभिर्धर्मवादिभिः । (२३।१)

तस्मात् पुण्येषु तीर्थेषु दहेद् वापि स्वदेहकम् ॥ (२३।२)

गत्वा दुहितरं विप्रः स्वसारं वा स्नुषामपि । (२४।१)

प्रविशेज्ज्वलनं दीप्तं मतिपूर्वमिति स्थितिः ॥ (२४।२)

मातृष्वसां मातुलानीं तथैव च पितृष्वसाम् । (२५।१)

भागिनेयीं समारुह्य कुर्यात् कृच्छ्रातिकृच्छ्रकौ ॥ (२५।२)

चान्द्रायणं च कुर्वीत तस्य पापस्य शान्तये । (२६।१)

ध्यायन् देवं जगद्योनिमनादिनिधनं परम् ॥ (२६।२)

भ्रातृभार्यां समारुह्य कुर्यात् तत्पापशान्तये । (२७।१)

चान्द्रायणानि चत्वारि पञ्च वा सुसमाहितः ॥ (२७।२)

पैतृष्वस्रेयीं गत्वा तु स्वस्रेयां मातुरेव च । (२८।१)

मातुलस्य सुतां वापि गत्वा चान्द्रायणं चरेत् ॥ (२८।२)

सखिभार्यां समारुह्य गत्वा श्यालीं तथैव च । (२९।१)

अहोरात्रोषितो भूत्वा तप्तकृच्छ्रं समाचरेत् ॥ (२९।२)

उदक्यागमने विप्रस्त्रिरात्रेण विशुध्यति । (३०।१)

चाण्डालीगमने चैव तप्तकृच्छ्रत्रयं विदुः । (३०।२)

सह सांतपनेनास्य नान्यथा निष्कृतिः स्मृता ॥ (३०।३)

मातृगोत्रां समासाद्य समानप्रवरां तथा । (३१।१)

चान्द्रायणेन शुध्येत प्रयतात्मा समाहितः ॥ (३१।२)

ब्राह्मणो ब्राह्मणीं गत्वा कृच्छ्रमेकं समाचरेत् । (३२।१)

कन्यकां दूषयित्वा तु चरेच्चान्द्रायणव्रतम् ॥ (३२।२)

अमानुषीषु पुरुष उदक्यायामयोनिषु । (३३।१)

रेतः सिक्त्वा जले चैव कृच्छ्रं सांतपनं चरेत् ॥ (३३।२)

बन्धकीगमने विप्रस्त्रिरात्रेण विशुध्यति । (३४।१)

गवि भथुनमासेव्य चरेच्चान्द्रायणव्रतम् ॥ (३४।२)

अजावी मैथुनं कृत्वा प्राजापत्यं चरेद् द्विजः । (३५।१)

पतितां च स्त्रियं गत्वा त्रिभिः कृच्छ्रैर् विशुध्यति ॥ (३५।२)

पुल्कसीगमने चैव कृच्छ्रं चान्द्रायणं चरेत् । (३६।१)

नटीं शैलूषकीं चैव रजकीं वेणुजीविनीम् । (३६।२)

गत्वा चान्द्रायणं कुर्यात् तथा चर्मोपजीविनीम् ॥ (३६।३)

ब्रह्मचारी स्त्रियं गच्छेत् कथंचित् काममोहितः । (३७।१)

सप्तगारं चरेद् भैक्षं वसित्वा गर्दभाजिनम् ॥ (३७।२)

उपस्पृशेत् त्रिषवणं स्वपापं परिकीर्तयन् । (३८।१)

संवत्सरेण चैकेन तस्मात् पापात् प्रमुच्यते ॥ (३८।२)

ब्रह्महत्याव्रतं वापि षण्मासानाचरेद् यमी । (३९।१)

मुच्यते ह्य् अवकीर्णी तु ब्राह्मणानुमते स्थितः ॥ (३९।२)

सप्तरात्रमकृत्वा तु भैक्षचर्याग्निपूजनम् । (४०।१)

रेतसश्च समुत्सर्गे प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ (४०।२)

ओङ्कारपूर्विकाभिस्तु महाव्याहृतिभिः सदा । (४१।१)

संवत्सरं तु भुञ्जानो नक्तं भिक्षाशनः शुचिः ॥ (४१।२)

सावित्रीं च जपेच्चैव नित्यं क्रोधविवर्जितः । (४२।१)

नदीतीरेषु तीर्थेषु तस्मात् पापाद् विमुच्यते ॥ (४२।२)

किल्लिन्घत्वा तु क्षत्रियं विप्रः कुर्याद् ब्रह्महणो व्रतम् । (४३।१)

अकामतो वै षण्मासान् दद्यात् पञ्चशतं गवाम् ॥ (४३।२)

अब्दं चरेत नियतो वनवासी समाहितः । (४४।१)

प्राजापत्यं सान्तपनं तप्तकृच्छ्रं तु वा स्वयम् ॥ (४४।२)

प्रमाप्याकामतो वैश्यं कुर्यात् संवत्सरद्वयम् । (४५।१)

गोसहस्रं सपादं च दद्याद् ब्रह्महणो व्रतम् । (४५।२)

कृच्छ्रातिकृच्छ्रौ वा कुर्याच्चान्द्रायणम् अथापि वा ॥ (४५।३)

संवत्सरं व्रतं कुर्याच्छूद्रं हत्वा प्रमादतः । (४६।१)

गोसहस्रार्धपादं च दद्यात् तत्पापशान्तये ॥ (४६।२)

अष्टौ वर्षाणि षट् त्रीणि कुर्याद् ब्रह्महणो व्रतम् । (४७।१)

हत्वा तु क्षत्रियं वैश्यं शूद्रं चैव यथाक्रमम् ॥ (४७।२)

निहत्य ब्राह्मणीं विप्रस्त्वष्टवर्षं व्रतं चरेत् । (४८।१)

राजन्यां वर्षषट्कं तु वैश्यां संवत्सरत्रयम् । (४८।२)

वत्सरेण विशुध्येत शूद्रां हत्वा द्विजोत्तमः ॥ (४८।३)

वैश्यां हत्वा प्रमादेन किंचिद् दद्याद् द्विजातये । (४९।१)

अन्त्यजानां वधे चैव कुर्याच्चान्द्रायणं व्रतम् । (४९।२)

पराकेणाथवा शुद्धिरित्याह भगवानजः ॥ (४९।३)

मण्डूकं नकुलं काकं दन्दशूकं च मूषिकम् । (५०।१)

श्वानं हत्वा द्विजः कुर्यात् षोडशांशं व्रतं ततः ॥ (५०।२)

पयः पिबेत् त्रिरात्रं तु श्वानं हत्वा सुयन्त्रितः । (५१।१)

मार्जारं वाथ नकुलं योजनं वाध्वनो व्रजेत् । (५१।२)

कृच्छ्रं द्वादशरात्रं तु कुर्यादश्ववधे द्विजः ॥ (५१।३)

अभ्रीं कार्ष्णायसीं दद्यात् सर्पं हत्वा द्विजोत्तमः । (५२।१)

पलालभारं षण्डं च सैसकं चैकमाषकम् ॥ (५२।२)

धृतकुम्भं वराहं च तिलद्रोणं च तित्तिरिम् । (५३।१)

शुकं द्विहायनं वत्सं क्रौञ्चं हत्वा त्रिहायनम् ॥ (५३।२)

हत्वा हंसं बलाकां च बकं बर्हिणमेव च । (५४।१)

वानरं श्येनभासौ च स्पर्शयेद् ब्राह्मणाय गाम् ॥ (५४।२)

क्रव्यादांस्तु मृगान् हत्वा धेनुं दद्यात् पयस्विनीम् । (५५।१)

अक्रव्यादान् वत्सतरीमुष्ट्रं हत्वा तु कृष्णलम् ॥ (५५।२)

किंचिद् एव तु विप्राय दद्यादस्थिमतां वधे । (५६।१)

अनस्थ्नां चैव हिंसायां प्राणायामेन शुध्यति ॥ (५६।२)

फलदानां तु वृक्षाणां छेदने जप्यमृक्शतम् । (५७।१)

गुल्मवल्लीलतानां तु पुष्पितानां च वीरुधाम् ॥ (५७।२)

अन्येषां चैव वृक्षाणां सरसानां च सर्वशः । (५८।१)

फलपुष्पोद्भवानां च घृतप्राशो विशोधनम् ॥ (५८।२)

हस्तिनां च वधे दृष्टं तप्तकृच्छ्रं विशोधनम् । (५९।१)

चान्द्रायणं पराकं वा गां हत्वा तु प्रमादतः । (५९।२)

मतिपूर्वं वधे चास्याः प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ (५९।३)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे द्वात्रिंशो ऽध्यायः ॥ (६०।१)