सूत उवाच । (१।१)

शाकद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन व्यवस्थितः । (१।२)

क्षीरार्णवं समाश्रित्य द्वीपः पुष्करसंवृतः ॥ (१।३)

एक एवात्र विप्रेन्द्राः पर्वतो मानसोत्तरः । (२।१)

योजनानां सहस्राणि सार्धं पञ्चाशदुच्छ्रितः । (२।२)

तावदेव च विस्तीर्णः सर्वतः परिमण्डलः ॥ (२।३)

स एव द्वीपः पश्चार्धे मानसोत्तरसंज्ञितः । (३।१)

एक एव महासानुः संनिवेशाद् द्विधा कृतः ॥ (३।२)

तस्मिन् द्वीपे स्मृतौ द्वौ तु पुण्यौ जनपदौ शुभौ । (४।१)

अपरौ मानसस्याथ पर्वतस्यानुमण्डलौ । (४।२)

महावीतं स्मृतं वर्षं धातकीखण्डमेव च ॥ (४।३)

स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवारितः । (५।१)

तस्मिन् द्वीपे महावृक्षो न्यग्रोधो ऽमरपूजितः ॥ (५।२)

तस्मिन् निवसति ब्रह्मा विश्वात्मा विश्वभावनः । (६।१)

तत्रैव मुनिशार्दूलाः शिवनारायणालयः ॥ (६।२)

वसत्यत्र महादेवो हरोर्ऽद्धहरिर् अव्ययः । (७।१)

सम्पूज्यमानो ब्रह्माद्यैः कुमाराद्यैश्च योगिभिः । (७।२)

गन्धर्वैः किन्नरैर्यक्षैरीश्वरः कृष्णपिङ्गलः ॥ (७।३)

स्वस्थास्तत्र प्रजाः सर्वा ब्रह्मणा सदृशत्विषः । (८।१)

निरामया विशोकाश्च रागद्वेषविवर्जिताः ॥ (८।२)

सत्यानृते न तत्रास्तां नोत्तमाधममध्यमाः । (९।१)

न वर्णाश्रमधर्माश्च न नद्यो न च पर्वताः ॥ (९।२)

परेण पुष्करस्याथ स्थितो महान् । (१०।१)

स्वादूदकसमुद्रस्तु समन्ताद् द्विजसत्तमाः ॥ (१०।२)

परेण तस्य महती दृश्यते लोकसंस्थितिः । (११।१)

काञ्चनी द्विगुणा भूमिः सर्वा चैव शिलोपमा ॥ (११।२)

तस्याः परेण शैलस्तु मर्यादात्मात्ममण्डलः । (१२।१)

प्रकाशश्चाप्रकाशश्च लोकालोकः स उच्यते ॥ (१२।२)

योजनानां सहस्राणि दश तस्योच्छ्रयः स्मृतः । (१३।१)

तावानेव च विस्तारो लोकालोको महागिरिः ॥ (१३।२)

समावृत्य तु तं शैलं सर्वतो वै तमः स्थितम् । (१४।१)

तमश्चाण्डकटाहेन समन्तात् परिवेष्टितम् ॥ (१४।२)

एते सप्त महालोकाः पातालाः सप्त कीर्तिताः । (१५।१)

ब्रह्माण्डस्यैष विस्तारः संक्षेपेण मयोदितः ॥ (१५।२)

अण्डानामीदृशानां तु कोट्यो ज्ञेयाः सहस्रशः । (१६।१)

सर्वगत्वात् प्रधानस्य कारणस्याव्ययात्मनः ॥ (१६।२)

अण्डेष्वेतेषु सर्वेषु भुवनानि चतुर्दश । (१७।१)

तत्र तत्र चतुर्वक्त्रा रुद्रा नारायणादयः ॥ (१७।२)

दशोत्तरमथैकैकमण्डावरणसप्तकम् । (१८।१)

समन्तात् संस्थितं विप्रा यत्र यान्ति मनीषिणः ॥ (१८।२)

अनन्तम् एकम् अव्यक्तनादिनिधनं महत् । (१९।१)

अतीत्य वर्तते सर्वं जगत् प्रकृतिरक्षरम् ॥ (१९।२)

अनन्तत्वमनन्तस्य यतः संख्या न विद्यते । (२०।१)

तदव्यक्तमिति ज्ञेयं तद् ब्रह्म परमं पदम् ॥ (२०।२)

अनन्त एष सर्वत्र सर्वस्थानेषु पठ्यते । (२१।१)

तस्य पूर्वं मयाप्युक्तं यत्तन्माहात्म्यमव्ययम् ॥ (२१।२)

गतः स एष सर्वत्र सर्वस्थानेषु वर्तते । (२२।१)

भूमौ रसातले चैव आकाशे पवने ऽनले । (२२।२)

अर्णवेषु च सर्वेषु दिवि चैव न संशयः ॥ (२२।३)

तथा तमसि सत्त्वे च एष एव महाद्युतिः । (२३।१)

अनेकधा विभक्ताङ्गः क्रीडते पुरुषोत्तमः ॥ (२३।२)

महेश्वरः परो ऽव्यक्तादण्डमव्यक्तसंभवम् । (२४।१)

अण्डाद् ब्रह्मा समुत्पन्नस्तेन सृष्टमिदं जगत् ॥ (२४।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टचत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ (२५।१)