व्यास उवाच । (१।१)

स्नात्वा यथोक्तं संतर्प्य पितॄंश्चन्द्रक्षये द्विजः । (१।२)

पिण्डान्वाहार्यकं श्राद्धं कुर्यात् सौम्यमनाः शुचिः ॥ (१।३)

पूर्वमेव परीक्षेत ब्राह्मणं वेदपारगम् । (२।१)

तीर्थं तद्धव्यकव्यानां प्रदाने चातिथिः स्मृतः ॥ (२।२)

ये सोमपा विरजसो धर्मज्ञाः शान्तचेतसः । (३।१)

व्रतिनो नियमस्थाश्च ऋतुकालाभिगामिनः ॥ (३।२)

पञ्चाग्निरप्यधीयानो यजुर्वेदविदेव च । (४।१)

बह्वृचश्च त्रिसौपर्णस्त्रिमधुर्वाथ यो भवेत् ॥ (४।२)

त्रिणाचिकेतच्छन्दोगो ज्येष्ठसामग एव च । (५।१)

अथर्वशिरसो ऽध्येता रुद्राध्यायी विशेषतः ॥ (५।२)

अग्निहोत्रपरो विद्वान् न्यायविच्च षडङ्गवित् । (६।१)

मन्त्रब्राह्मणविच्चैव यश्च स्याद् धर्मपाठकः ॥ (६।२)

ऋषिव्रती ऋषीकश्च तथा द्वादशवार्षिकः । (७।१)

ब्रह्मदेयानुसंतानो गर्भशुद्धः सहस्रदः ॥ (७।२)

चान्द्रायणव्रतचरः सत्यवादी पुराणवित् । (८।१)

गुरुदेवाग्निपूजासु प्रसक्तो ज्ञानतत्परः ॥ (८।२)

विमुक्तः सर्वतो धीरो ब्रह्मभूतो द्विजोत्तमः । (९।१)

महादेवार्चनरतो वैष्णवः पङ्क्तिपावनः ॥ (९।२)

अहिंसानिरतो नित्यम् अप्रतिग्रहणस्तथा । (१०।१)

सत्रिणो दाननिरता विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः ॥ (१०।२)

युवानः श्रोत्रियाः स्वस्था महायज्ञपरायणाः । (११।१)

सावित्रीजापनिरता ब्राह्मणाः पङ्क्तिपावनाः ॥ (११।२)

कुलीनाः श्रुतवन्तश्च शीलवन्तस्तपस्विनः । (१२।१)

अग्निचित्स्नातका विप्रा विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः ॥ (१२।२)

मातापित्रोर्हिते युक्तः प्रातःस्नायी तथा द्विजः । (१३।१)

अध्यात्मविन्मुनिर्दान्तो विज्ञेयः पङ्क्तिपावनः ॥ (१३।२)

ज्ञाननिष्ठो महायोगी वेदान्तार्थविचिन्तकः । (१४।१)

श्रद्धालुः श्राद्धनिरतो ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः ॥ (१४।२)

वेदविद्यारतः स्नातो ब्रह्मचर्यपरः सदा । (१५।१)

अथर्वणो मुमुक्षुश्च ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः ॥ (१५।२)

असमानप्रवरको ह्यसगोत्रस्तथैव च । (१६।१)

असंबन्धी च विज्ञेयो ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः ॥ (१६।२)

भोजयेद् योगिनं पूर्वं तत्त्वज्ञानरतं यतिम् । (१७।१)

अलाभे नैष्ठिकं दान्तमुपकुर्वाणकं तथा ॥ (१७।२)

तदलाभे गृहस्थं तु मुमुक्षुं सङ्गवर्जितम् । (१८।१)

सर्वालाभे साधकं वा गृहस्थमपि भोजयेत् ॥ (१८।२)

प्रकृतेर्गुणतत्त्वज्ञो यस्याश्नाति यतिर्हविः । (१९।१)

फलं वेदविदां तस्य सहस्रादतिरिच्यते ॥ (१९।२)

तस्माद् यत्नेन योगीन्द्रमीश्वरज्ञानतत्परम् । (२०।१)

भोजयेद्धव्यकव्येषु अलाभादितरान् द्विजान् ॥ (२०।२)

एष वै प्रथमः कल्पः प्रिदाने हव्यकव्ययोः । (२१।१)

अनुकल्पस्त्वयं ज्ञेयः सदा सद्भिरनुष्ठितः ॥ (२१।२)

मातामहं मातुलं च स्वस्रीयं श्वशुरं गुरुम् । (२२।१)

दौहित्रं विट्पतिं बन्धुमृत्विग्याज्यौ च भोजयेत् ॥ (२२।२)

न श्राद्धे भोजयेन्मित्रं धनैः कार्यो ऽस्य संग्रहः । (२३।१)

पैशाची दक्षिणा सा हि नैवामुत्र फलप्रदा ॥ (२३।२)

कामश्राद्धे ऽर्चयेन्मित्रं नाभिरूपमपि त्वरिम् । (२४।१)

द्विषता हि हविर्भुक्तं भवति प्रेत्य निष्फलम् ॥ (२४।२)

ब्राह्मणो ह्यनधीयानस्तृणाग्निरिव शाम्यति । (२५।१)

तस्मै हव्यं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते ॥ (२५।२)

यथेरिणे बीजमुप्त्वा न वप्ता लभते फलम् । (२६।१)

तथानृचे हविर्दत्त्वा न दाता लभते फलम् ॥ (२६।२)

यावतो ग्रसते पिण्डान् हव्यकव्येष्वमन्त्रवित् । (२७।१)

तावतो ग्रसते प्रेत्य दीप्तान् स्थूलांस्त्वयोगुडान् ॥ (२७।२)

अपि विद्याकुलैर्युक्ता हीनवृत्ता नराधमाः । (२८।१)

यत्रैते भुञ्जते हव्यं तद् भवेदासुरं द्विजाः ॥ (२८।२)

यस्य वेदश्च वेदी च विच्छिद्येते त्रिपूरुषम् । (२९।१)

स वै दुर्ब्राह्मणो नार्हः श्राद्धादिषु कदाचन ॥ (२९।२)

शूद्रप्रेष्यो भृतो राज्ञो वृषलो ग्रामयाजकः । (३०।१)

बधबन्धोपजीवी च षडेते ब्रह्मबन्धवः ॥ (३०।२)

दत्तानुयोगान् वृत्त्यर्थं पतितान् मनुरब्रवीत् । (३१।१)

वेदविक्रयिणो ह्येते श्राद्धादिषु विगर्हिताः ॥ (३१।२)

श्रुतिविक्रयिणो ये तु परपूर्वासमुद्भवाः । (३२।१)

असमानान् याजयन्ति पतितास्ते प्रकीर्तिताः ॥ (३२।२)

असंस्कृताध्यापका ये भृत्या वाध्यापयन्ति ये । (३३।१)

अधीयते तथा वेदान् पतितास्ते प्रकीर्तिताः ॥ (३३।२)

वृद्धश्रावकनिर्ग्रन्थाः पञ्चरात्रविदो जनाः । (३४।१)

कापालिकाः पाशुपताः पाषण्डा ये च तद्विधाः ॥ (३४।२)

यस्याश्नन्ति हवींष्येते दुरात्मानस्तु तामसाः । (३५।१)

न तस्य तद् भवेच्छ्राद्धं प्रेत्य चेह फलप्रदम् ॥ (३५।२)

अनाश्रमो यो द्विजः स्यादाश्रमी वा निरर्थकः । (३६।१)

मिथ्याश्रमी च ते विप्रा विज्ञेयाः पङ्क्तिदूषकाः ॥ (३६।२)

दुश्चर्मा कुनखी कुष्ठी श्वित्री च श्यावदन्तकः । (३७।१)

विद्धप्रजननश्चैव स्तेनः क्लीबो ऽथ नास्तिकः ॥ (३७।२)

मद्यपो वृषलीसक्तो वीरहा दिधिषूपतिः । (३८।१)

आगारदाही कुण्डाशी सोमविक्रयिणो द्विजाः ॥ (३८।२)

परिवेत्ता तथा हिंस्रः परिवित्तिर्निराकृतिः । (३९।१)

पौनर्भवः कुसीदी च तथा नक्षत्रदर्शकः ॥ (३९।२)

गीतवादित्रनिरतो व्याधितः काण एव च । (४०।१)

हीनाङ्गश्चातिरिक्ताङ्गो ह्य् अवकीर्णिस् तथैव च ॥ (४०।२)

कन्यादूषी कुण्डगोलौ अभिशस्तो ऽथ देवलः । (४१।१)

मित्रध्रुक् पिशुनश्चैव नित्यं भार्यानुवर्तकः ॥ (४१।२)

मातापित्रोर्गुरोस्त्यागी दारत्यागी तथैव च । (४२।१)

गोत्रभिद् भ्रष्टशौचश्च काण्डस्पृष्टस्तथैव च ॥ (४२।२)

अनपत्यः कूटसाक्षी याचको रङ्गजीवकः । (४३।१)

समुद्रयायी कृतहा तथा समयभेदकः ॥ (४३।२)

देवनिन्दापरश्चैव वेदनिन्दारतस्तथा । (४४।१)

द्विजनिन्दारतश्चैते वर्ज्याः श्राद्धादिकर्मसु ॥ (४४।२)

कृतघ्नः पिशुनः क्रूरो नास्तिको वेदनिन्दकः । (४५।१)

मित्रध्रुक् कुहकश्चैव विशेषात् पङ्क्तिदूषकाः ॥ (४५।२)

सर्वे पुनर् अभोज्यान्नास् त्व् अदानार्हाश्च कर्मसु । (४६।१)

ब्रह्मभावनिरस्ताश्च वर्जनीयाः प्रयत्नतः ॥ (४६।२)

शूद्रान्नरसपुष्टाङ्गः संध्योपासनवर्जितः । (४७।१)

महायज्ञविहीनश्च ब्राह्मणः पङ्क्तिदूषकः ॥ (४७।२)

अधीतनाशनश्चैव स्नानहोमविवर्जितः । (४८।१)

तामसो राजसश्चैव ब्राह्मणः पङ्क्तिदूषकः ॥ (४८।२)

बहुनात्र किमुक्तेन विहितान् ये न कुर्वते । (४९।१)

निन्दितानाचरन्त्येते वर्जनीयाः प्रयत्नतः ॥ (४९।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकविंशो ऽध्यायः ॥ (५०।१)