ऋषय ऊचुः । (१।१)

माहात्म्यमविमुक्तस्य यथावत् तदुदीरितम् । (१।२)

इदानीं तु प्रयागस्य माहात्म्यं ब्रूहि सुव्रत ॥ (१।३)

यानि तीर्थानि तत्रैव विश्रुतानि महान्ति वै । (२।१)

इदानीं कथयास्माकं सूत सर्वार्थविद् भवान् ॥ (२।२)

सूत उवाच । (३।१)

शृणुध्वमृषयः सर्वे विस्तरेण ब्रवीमि वः । (३।२)

प्रयागस्य च माहात्म्यं यत्र देवः पितामहः ॥ (३।३)

मार्कण्डेयेन कथितं कौन्तेयाय महात्मने । (४।१)

यथा युधिष्ठिरायैतत् तद्वक्ष्ये भवतामहम् ॥ (४।२)

निहत्य कौरवान् सर्वान् भ्रातृभिः सह पार्थिवः । (५।१)

शोकेन महताविष्टा मुमोह स युधिष्ठिरः ॥ (५।२)

अचिरेणाथ कालेन मार्कण्डेयो महातपाः । (६।१)

सम्प्राप्तो हास्तिनपुरं राजद्वारे स तिष्ठति ॥ (६।२)

द्वारपालो ऽपि तं दृष्ट्वा राज्ञः कथितवान् द्रुतम् । (७।१)

मार्कण्डेयो द्रष्टुमिच्छंस्त्वामास्ते द्वार्यसौ मुनिः ॥ (७।२)

त्वरितो धर्मपुत्रस्तु द्वारम् एत्याह तत्परम् । (८।१)

स्वागतं ते महाप्राज्ञ स्वागतं ते महामुने ॥ (८।२)

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे तारितं कुलम् । (९।१)

अद्य मे पितरस्तुष्टास्त्वयि तुष्टे महामुने ॥ (९।२)

सिंहासनमुपस्थाप्य पादशौचार्चनादिभिः । (१०।१)

युधिष्ठिरो महात्मेति पूजयामास तं मुनिम् ॥ (१०।२)

मार्कण्डेयस्ततस्तुष्टः प्रोवाच स युधिष्ठिरम् । (११।१)

किमर्थं मुह्यसे विद्वन् सर्वं ज्ञात्वाहमागतः ॥ (११।२)

ततो युधिष्ठिरो राजा प्रणम्याह महामुनिम् । (१२।१)

कथय त्वं समासेन येन मुच्येत किल्बिषैः ॥ (१२।२)

निहता बहवो युद्धे पुंसो निरपराधिनः । (१३।१)

अस्माभिः कौरवैः सार्धं प्रसङ्गान्मुनिपुङ्गव ॥ (१३।२)

येन हिंसासमुद्भूताज्जन्मान्तरकृतादपि । (१४।१)

मुच्यते पातकादस्मात् तद् भवान् वक्तुमर्हति ॥ (१४।२)

मार्कण्डेय उवाच । (१५।१)

शृणु राजन् महाभाग यन्मां पृच्छसि भारत । (१५।२)

प्रयागगमनं श्रेष्ठं नराणां पापनाशनम् ॥ (१५।३)

तत्र देवो महादेवो रुद्रो विश्वामरेश्वरः । (१६।१)

समास्ते भगवान् ब्रह्मा स्वयंभूरपि दैवतैः ॥ (१६।२)

युधिष्ठिर उवाच । (१७।१)

भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि प्रयागगमने फलम् । (१७।२)

मृतानां का गतिस्तत्र स्नातानामपि किं फलम् ॥ (१७।३)

ये वसन्ति प्रयागे तु ब्रूहि तेषां तु किं फलम् । (१८।१)

भवता विदितं ह्येतत् तन्मे ब्रूहि नमो ऽस्तु ते ॥ (१८।२)

मार्कण्डेय उवाच । (१९।१)

कथयिष्यामि ते वत्स या चेष्टा यच्च तत्फलम् । (१९।२)

पुरा महर्षिभिः सम्यक् कथ्यमानं मया श्रुतम् ॥ (१९।३)

एतत् प्रजापतिक्षेत्रं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । (२०।१)

अत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्ते ऽपुनर्भवाः ॥ (२०।२)

तत्र ब्रह्मादयो देवा रक्षां कुर्वन्ति संगताः । (२१।१)

बहून्यन्यानि तीर्थानि सर्वपापापहानि तु ॥ (२१।२)

कथितुं नेह शक्नोमि बहुवर्षशतैरपि । (२२।१)

संक्षेपेण प्रवक्ष्यामि प्रयागस्येह कीर्तनम् ॥ (२२।२)

षष्टिर्धनुः सहस्राणि यानि रक्षन्ति जाह्नवीम् । (२३।१)

यमुनां रक्षति सदा सविता सप्तवाहनः ॥ (२३।२)

प्रयागे तु विशेषेण स्वयं वसति वासवः । (२४।१)

मण्डलं रक्षति हरिः सर्वदेवैश्च संमितम् ॥ (२४।२)

न्यग्रोधं रक्षते नित्यं शूलपाणिर्महेश्वरः । (२५।१)

स्थानं रक्षन्ति वै देवाः सर्वपापहरं शुभम् ॥ (२५।२)

स्वकर्मणावृतो लोको नैव गच्छति तत्पदम् । (२६।१)

स्वल्पं स्वल्पतरं पापं यदा तस्य नराधिप । (२६।२)

प्रयागं स्मरमाणस्य सर्वमायाति संक्षयम् ॥ (२६।३)

दर्शनात् तस्य तीर्थस्य नामसंकीर्तनादपि । (२७।१)

मृत्तिकालम्भनाद् वापि नरः पापात् प्रमुच्यते ॥ (२७।२)

पञ्च कुण्डानि राजेन्द्र येषां मध्ये तु जाह्नवी । (२८।१)

प्रयागं विशतः पुंसः पापं नश्यति तत्क्षणात् ॥ (२८।२)

योजनानां सहस्रेषु गङ्गां यः स्मरते नरः । (२९।१)

अपि दुष्कृतकर्मासौ लभते परमां गतिम् ॥ (२९।२)

कीर्तनान्मुच्यते पापाद् दृष्ट्वा भद्राणि पश्यति । (३०।१)

तथोपस्पृश्य राजेन्द्र स्वर्गलोके महीयते ॥ (३०।२)

व्याधितो यदि वा दीनः क्रुद्धो वापि भवेन्नरः । (३१।१)

गङ्गायमुनमासाद्य त्यजेत् प्राणान् प्रयत्नतः ॥ (३१।२)

दीप्तकाञ्चनवर्णाभैर् विमानैर् भानुवर्णिभिः । (३२।१)

ईप्सितांल्लभते कामान् वदन्ति मुनिपुङ्गवाः ॥ (३२।२)

सर्वरत्नमयैर् दिव्यैर् नानाध्वजसमाकुलैः । (३३।१)

वराङ्गनासमाकीर्णैर्मोदते शुभलक्षणः ॥ (३३।२)

गीतवादित्रनिर्घोषैः प्रसुप्तः प्रतिबुध्यते । (३४।१)

यावन्न स्मरते जन्म तावत् स्वर्गे महीयते ॥ (३४।२)

तस्मात् स्वर्गात् परिभ्रष्टः क्षीणकर्मा नरोत्तम । (३५।१)

हिरण्यरत्नसम्पूर्णे समृद्धे जायते कुले ॥ (३५।२)

तदेव स्मरते तीर्थं स्मरणात् तत्र गच्छति । (३६।१)

देशस्थो यदि वारण्ये विदेशे यदि वा गृहे ॥ (३६।२)

प्रयागं स्मरमाणस्तु यस्तु प्राणान् परित्यजेत् । (३७।१)

ब्रह्मलोकमवाप्नोति वदन्ति मुनिपुङ्गवाः ॥ (३७।२)

सर्वकामफला वृक्षा मही यत्र हिरण्मयी । (३८।१)

ऋषयो मुनयः सिद्धास्तत्र लोके स गच्छति ॥ (३८।२)

स्त्रीसहस्राकुले रम्ये मन्दाकिन्यास्तटे शुभे । (३९।१)

मोदते मुनिभिः सार्धं स्वकृतेनेह कर्मणा ॥ (३९।२)

सिद्धचारणगन्धर्वैः पूज्यते दिवि दैवतैः । (४०।१)

ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो जम्बुद्वीपपतिर्भवेत् ॥ (४०।२)

ततः शुभानि कर्माणि चिन्तयानः पुनः पुनः । (४१।१)

गुणवान् वित्तसम्पन्नो भवतीह न संशयः । (४१।२)

कर्मणा मनसा वाचा सत्यधर्मप्रतिष्ठितः ॥ (४१।३)

गङ्गायमुनयोर्मध्ये यस्तु ग्रामं प्रतीच्छति । (४२।१)

सुवर्णमथ मुक्तां वा तथैवान्यान् प्रतिग्रहान् ॥ (४२।२)

स्वकार्ये पितृकार्ये वा देवताभ्यर्चने ऽपि वा । (४३।१)

निष्फलं तस्य तत् तीर्थं यावत् तत्फलमश्नुते ॥ (४३।२)

अतस्तीर्थे न गृह्णीयात् पुण्येष्वायतनेषु च । (४४।१)

निमित्तेषु च सर्वेषु अप्रमत्तो द्विजो भवेत् ॥ (४४।२)

कपिलां पाटलावर्णां यस्तु धेनुं प्रयच्छति । (४५।१)

स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां चैलकण्ठां पयस्विनीम् ॥ (४५।२)

यावद् रोमाणि तस्या वै सन्ति गात्रेषु सत्तम । (४६।१)

तावद् वर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते ॥ (४६।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ (४७।१)