कूर्मपुराणKūrmapurāṇa

KūPur, 1, 40

40 of 95 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

स रथो ऽधिष्ठितो देवैरादित्यैर्वसुभिस्तथा । (१।२)

sa ratho 'dhiṣṭhito devairādityairvasubhistathā |

1.3१.३

गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ग्रामणीसर्पराक्षसैः ॥ (१।३)

gandharvairapsarobhiśca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ ||

2.1२.१

धातार्यमाथ मित्रश्च वरुणः शक्र एव च । (२।१)

dhātāryamātha mitraśca varuṇaḥ śakra eva ca |

2.2२.२

विवस्वानथ पूषा च पर्जन्यश्चांशुरेव च ॥ (२।२)

vivasvānatha pūṣā ca parjanyaścāṃśureva ca ||

3.1३.१

भगस्त्वष्टा च विष्णुश्च द्वादशैते दिवाकराः । (३।१)

bhagastvaṣṭā ca viṣṇuśca dvādaśaite divākarāḥ |

3.2३.२

आप्यायन्ति वै भानुं वसन्तादिषु वै क्रमात् ॥ (३।२)

āpyāyanti vai bhānuṃ vasantādiṣu vai kramāt ||

4.1४.१

पुलस्त्यः पुलहश्चात्रिर्वसिष्ठश्चाङ्गिरा भृगुः । (४।१)

pulastyaḥ pulahaścātrirvasiṣṭhaścāṅgirā bhṛguḥ |

4.2४.२

भरद्वाजो गौतमश्च कश्यपः क्रतुरेव च ॥ (४।२)

bharadvājo gautamaśca kaśyapaḥ kratureva ca ||

5.1५.१

जमदग्निः कौशिकश्च मुनयो ब्रह्मवादिनः । (५।१)

jamadagniḥ kauśikaśca munayo brahmavādinaḥ |

5.2५.२

स्तुवन्ति देवं विविधैश्छन्दोभिस्ते यथाक्रमम् ॥ (५।२)

stuvanti devaṃ vividhaiśchandobhiste yathākramam ||

6.1६.१

रथकृच्च रथौजाश्च रथचित्रः सुबाहुकः । (६।१)

rathakṛcca rathaujāśca rathacitraḥ subāhukaḥ |

6.2६.२

रथस्वनो ऽथ वरुणः सुषेणः सेनजित् तथा ॥ (६।२)

rathasvano 'tha varuṇaḥ suṣeṇaḥ senajit tathā ||

7.1७.१

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च रथजित् सत्यजित् तथा । (७।१)

tārkṣyaścāriṣṭanemiśca rathajit satyajit tathā |

7.2७.२

ग्रामण्यो देवदेवस्य कुर्वते ऽभीशुसंग्रहम् ॥ (७।२)

grāmaṇyo devadevasya kurvate 'bhīśusaṃgraham ||

8.1८.१

अथ हेतिः प्रहेतिश्च पौरुषेयो वधस्तथा । (८।१)

atha hetiḥ prahetiśca pauruṣeyo vadhastathā |

8.2८.२

सर्पो व्याघ्रस्तथापश्च वातो विद्युद् दिवाकरः ॥ (८।२)

sarpo vyāghrastathāpaśca vāto vidyud divākaraḥ ||

9.1९.१

ब्रह्मोपेतश्च विप्रेन्द्रा यज्ञोपेतस्तथैव च । (९।१)

brahmopetaśca viprendrā yajñopetastathaiva ca |

9.2९.२

राक्षसप्रवरा ह्येते प्रयान्ति पुरतः क्रमात् ॥ (९।२)

rākṣasapravarā hyete prayānti purataḥ kramāt ||

10.1१०.१

वासुकिः कङ्कनीरश्च तक्षकः सर्पपुङ्गवः । (१०।१)

vāsukiḥ kaṅkanīraśca takṣakaḥ sarpapuṅgavaḥ |

10.2१०.२

एलापत्रः शङ्खपालस्तथैरावतसंज्ञितः ॥ (१०।२)

elāpatraḥ śaṅkhapālastathairāvatasaṃjñitaḥ ||

11.1११.१

धनञ्जयो महापद्मस्तथा कर्कोटको द्विजाः । (११।१)

dhanañjayo mahāpadmastathā karkoṭako dvijāḥ |

11.2११.२

कम्बलाश्वतरश्चैव वहन्त्येनं यथाक्रमम् ॥ (११।२)

kambalāśvataraścaiva vahantyenaṃ yathākramam ||

12.1१२.१

तुम्बुरुर्नारदो हाहा हूहूर्विश्वावसुस्तथा । (१२।१)

tumbururnārado hāhā hūhūrviśvāvasustathā |

12.2१२.२

उग्रसेनो वसुरुचिरर्वावसुरथापरः ॥ (१२।२)

ugraseno vasurucirarvāvasurathāparaḥ ||

13.1१३.१

चित्रसेनस्तथोर्णायुर्धृतराष्ट्रो द्विजोत्तमाः । (१३।१)

citrasenastathorṇāyurdhṛtarāṣṭro dvijottamāḥ |

13.2१३.२

सूर्यवर्चा द्वादशैते गन्धर्वा गायतां वराः । (१३।२)

sūryavarcā dvādaśaite gandharvā gāyatāṃ varāḥ |

13.3१३.३

गायन्ति विविधैर्गानैर्भानुं षड्जादिभिः क्रमात् ॥ (१३।३)

gāyanti vividhairgānairbhānuṃ ṣaḍjādibhiḥ kramāt ||

14.1१४.१

क्रतुस्थलाप्सरोवर्या तथान्या पुञ्जिकस्थला । (१४।१)

kratusthalāpsarovaryā tathānyā puñjikasthalā |

14.2१४.२

मेनका सहजन्या च प्रम्लोचा च द्विजोत्तमाः ॥ (१४।२)

menakā sahajanyā ca pramlocā ca dvijottamāḥ ||

15.1१५.१

अनुम्लोचा घृताची च विश्वाची चोर्वशी तथा । (१५।१)

anumlocā ghṛtācī ca viśvācī corvaśī tathā |

15.2१५.२

अन्या च पूर्वचित्तिः स्यादन्या चैव तिलोत्तमा ॥ (१५।२)

anyā ca pūrvacittiḥ syādanyā caiva tilottamā ||

16.1१६.१

ताण्डवैर्विविधैरेनं वसन्तादिषु वै क्रमात् । (१६।१)

tāṇḍavairvividhairenaṃ vasantādiṣu vai kramāt |

16.2१६.२

तोषयन्ति महादेवं भानुमात्मानमव्ययम् ॥ (१६।२)

toṣayanti mahādevaṃ bhānumātmānamavyayam ||

17.1१७.१

एवं देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु । (१७।१)

evaṃ devā vasantyarke dvau dvau māsau krameṇa tu |

17.2१७.२

सूर्यमाप्याययन्त्येते तेजसा तेजसां निधिम् ॥ (१७।२)

sūryamāpyāyayantyete tejasā tejasāṃ nidhim ||

18.1१८.१

ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम् । (१८।१)

grathitaiḥ svairvacobhistu stuvanti munayo ravim |

18.2१८.२

गन्धर्वाप्सरसश्चैनं नृत्यगेयैरुपासते ॥ (१८।२)

gandharvāpsarasaścainaṃ nṛtyageyairupāsate ||

19.1१९.१

ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् । (१९।१)

grāmaṇīyakṣabhūtāni kurvate 'bhīṣusaṃgraham |

19.2१९.२

सर्पा वहन्ति देवेशं यातुधानाः प्रयान्ति च ॥ (१९।२)

sarpā vahanti deveśaṃ yātudhānāḥ prayānti ca ||

20.1२०.१

वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद् रविम् । (२०।१)

vālakhilyā nayantyastaṃ parivāryodayād ravim |

20.2२०.२

एते तपन्ति वर्षन्ति भान्ति वान्ति सृजन्ति च । (२०।२)

ete tapanti varṣanti bhānti vānti sṛjanti ca |

20.3२०.३

भूतानामशुभं कर्म व्यपोहन्तीह कीर्तिताः ॥ (२०।३)

bhūtānāmaśubhaṃ karma vyapohantīha kīrtitāḥ ||

21.1२१.१

एते सहैव सूर्येण भ्रमन्ति दिवि सानुगाः । (२१।१)

ete sahaiva sūryeṇa bhramanti divi sānugāḥ |

21.2२१.२

विमाने च स्थितो नित्यं कामगे वातरंहसि ॥ (२१।२)

vimāne ca sthito nityaṃ kāmage vātaraṃhasi ||

22.1२२.१

वर्षन्तश्च तपन्तश्च ह्लादयन्तश्च वै प्रजाः । (२२।१)

varṣantaśca tapantaśca hlādayantaśca vai prajāḥ |

22.2२२.२

गोपयन्तीह भूतानि सर्वाणीहायुगक्षयात् ॥ (२२।२)

gopayantīha bhūtāni sarvāṇīhāyugakṣayāt ||

23.1२३.१

एतेषामेव देवानां यथावीर्यं यथातपः । (२३।१)

eteṣāmeva devānāṃ yathāvīryaṃ yathātapaḥ |

23.2२३.२

यथायोगं यथासत्त्वं स एष तपति प्रभुः ॥ (२३।२)

yathāyogaṃ yathāsattvaṃ sa eṣa tapati prabhuḥ ||

24.1२४.१

अहोरात्रव्यवस्थानकारणं स प्रजापतिः । (२४।१)

ahorātravyavasthānakāraṇaṃ sa prajāpatiḥ |

24.2२४.२

पितृदेवमनुष्यादीन् स सदाप्याययेद् रविः ॥ (२४।२)

pitṛdevamanuṣyādīn sa sadāpyāyayed raviḥ ||

25.1२५.१

तत्र देवो महादेवो भास्वान् साक्षान्महेश्वरः । (२५।१)

tatra devo mahādevo bhāsvān sākṣānmaheśvaraḥ |

25.2२५.२

भासते वेदविदुषां नीलग्रीवः सनातनः ॥ (२५।२)

bhāsate vedaviduṣāṃ nīlagrīvaḥ sanātanaḥ ||

26.1२६.१

स एष देवो भगवान् परमेष्ठी प्रजापतिः । (२६।१)

sa eṣa devo bhagavān parameṣṭhī prajāpatiḥ |

26.2२६.२

स्थानं तद् विदुरादित्यं वेदज्ञा वेदविग्रहम् ॥ (२६।२)

sthānaṃ tad vidurādityaṃ vedajñā vedavigraham ||

27.1२७.१

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ (२७।१)

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge catvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KūPur, 1, 40

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit