व्यास उवाच । (१।१)

तिष्ये मायामसूयां च वधं चैव तपस्विनाम् । (१।२)

साधयन्ति नरा नित्यं तमसा व्याकुलीकृताः ॥ (१।३)

कलौ प्रमारको रोगः सततं क्षुद् भयं तथा । (२।१)

अनावृष्टिभयं घोरं देशानां च विपर्ययः ॥ (२।२)

अधार्मिका अनाचारा महाकोपाल्पचेतसः । (३।१)

अनृतं वदन्ति ते लुब्धास्तिष्ये जाताः सुदुःप्रजाः ॥ (३।२)

दुरिष्टैर्दुरधीतैश्च दुराचारैर्दुरागमैः । (४।१)

विप्राणां कर्मदोषैश्च प्रजानां जायते भयम् ॥ (४।२)

नाधीयते कलौ वेदान् न यजन्ति द्विजातयः । (५।१)

यजन्त्यन्यायतो वेदान् पठन्ते चाल्पबुद्धयः ॥ (५।२)

शूद्राणां मन्त्रयौनैश्च संबन्धो ब्राह्मणैः सह । (६।१)

भविष्यति कलौ तस्मिञ् शयनासनभोजनैः ॥ (६।२)

राजानः शूद्रभूयिष्ठा ब्राह्मणान् बाधयन्ति च । (७।१)

भ्रूणहत्या वीरहत्या प्रजायेते नरेश्वर ॥ (७।२)

स्नानं होमं जपं दानं देवतानां तथार्चनम् । (८।१)

अन्यानि चैव कर्माणि न कुर्वन्ति द्विजातयः ॥ (८।२)

विनिन्दन्ति महादेवं ब्राह्मणान् पुरुषोत्तमम् । (९।१)

आम्नायधर्मशास्त्राणि पुराणानि कलौ युगे ॥ (९।२)

कुर्वन्त्यवेददृष्टानि कर्माणि विविधानि तु । (१०।१)

स्वधर्मे ऽभिरुचिर्नैव ब्राह्मणानां प्रजायते ॥ (१०।२)

कुशीलचर्याः पाषण्डैर्वृथारूपैः समावृताः । (११।१)

बहुयाचनको लोको भविष्यति परस्परम् ॥ (११।२)

अट्टशूला जनपदाः शिवशूलाश्चतुष्पथाः । (१२।१)

प्रमदाः केशशूलिन्यो भविष्यन्ति कलौ युगे ॥ (१२।२)

शुक्लदन्ताजिनाख्याश्च मुण्डाः काषायवाससः । (१३।१)

शूद्रा धर्मं चरिष्यन्ति युगान्ते समुपस्थिते ॥ (१३।२)

सस्यचौरा भविष्यन्ति तथा चैलाभिमर्षिणः । (१४।१)

चौराश्चौरस्य हर्तारो हर्तुर्हर्ता तथापरः ॥ (१४।२)

दुःखप्रचुरताल्पायुर्देहोत्सादः सरोगता । (१५।१)

अधर्माभिनिवेशित्वात् तमोवृत्तं कलौ स्मृतम् ॥ (१५।२)

काषायिणो ऽथ निर्ग्रन्थास्तथा कापालिकाश्च ये । (१६।१)

वेदविक्रयिणश्चान्ये तीर्थविक्रयिणः परे ॥ (१६।२)

आसनस्थान् द्विजान् दृष्ट्वा न चलन्त्यल्पबुद्धयः । (१७।१)

ताडयन्ति द्विजेन्द्रांश्च शूद्रा राजोपजीविनः ॥ (१७।२)

उच्चासनस्थाः शूद्रास्तु द्विजमध्ये परन्तप । (१८।१)

ज्ञात्वा न हिंसते राजा कलौ कालबलेन तु ॥ (१८।२)

पुष्पैश्च हसितैश्चैव तथान्यैर्मङ्गलैर्द्विजाः । (१९।१)

शूद्रानभ्यर्चयन्त्यल्पश्रुतभाग्यबलान्विताः ॥ (१९।२)

न प्रेक्षन्ते ऽर्चितांश्चापि शूद्रा द्विजवरान् नृप । (२०।१)

सेवावसरमालोक्य द्वारि तिष्ठन्ति च द्विजाः ॥ (२०।२)

वाहनस्थान् समावृत्य शूद्राञ् शूद्रोपजीविनः । (२१।१)

सेवन्ते ब्राह्मणास्तत्र स्तुवन्ति स्तुतिभिः कलौ ॥ (२१।२)

अध्यापयन्ति वै वेदाञ् शूद्राञ् शूद्रोपजीविनः । (२२।१)

पठन्ति वैदिकान् मन्त्रान् नास्तिक्यं घोरमाश्रिताः ॥ (२२।२)

तपोयज्ञफलानां च विक्रेतारो द्विजोत्तमाः । (२३।१)

यतयश्च भविष्यन्ति शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (२३।२)

नाशयन्ति ह्यधीतानि नाधिगच्छन्ति चानघ । (२४।१)

गायन्ति लौकिकैर्गानैर्दैवतानि नराधिप ॥ (२४।२)

वामपाशुपताचारास्तथा वै पाञ्चरात्रिकाः । (२५।१)

भविष्यन्ति कलौ तस्मिन् ब्राह्मणाः क्षत्रियास्तथा ॥ (२५।२)

ज्ञानकर्मण्युपरते लोके निष्क्रियतां गते । (२६।१)

कीटमूषकसर्पाश्च धर्षयिष्यन्ति मानवान् ॥ (२६।२)

कुर्वन्ति चावताराणि ब्राह्मणानां कुलेषु वै । (२७।१)

दधीचशापनिर्दग्धाः पुरा दक्षाध्वरे द्विजाः ॥ (२७।२)

निन्दन्ति च महादेवं तमसाविष्टचेतसः । (२८।१)

वृथा धर्मं चरिष्यन्ति कलौ तस्मिन् युगान्तिके ॥ (२८।२)

ये चान्ये शापनिर्दग्धा गौतमस्य महात्मनः । (२९।१)

सर्वे ते च भविष्यन्ति ब्राह्मणाद्याः स्वजातिषु ॥ (२९।२)

विनिन्दन्ति हृषीकेशं ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिनः । (३०।१)

वेदबाह्यव्रताचारा दुराचारा वृथाश्रमाः ॥ (३०।२)

मोहयन्ति जनान् सर्वान् दर्शयित्वा फलानि च । (३१।१)

तमसाविष्टमनसो बैडालवृत्तिकाधमाः ॥ (३१।२)

कलौ रुद्रो महादेवो लोकानामीश्वरः परः । (३२।१)

न देवता भवेन्नॄणां देवतानां च दैवतम् ॥ (३२।२)

करिष्यत्यवताराणि शङ्करो नीललोहितः । (३३।१)

श्रौतस्मार्तप्रतिष्ठार्थं भक्तानां हितकाम्यया ॥ (३३।२)

उपदेक्ष्यति तज्ज्ञानं शिष्याणां ब्रह्मसंज्ञितम् । (३४।१)

सर्ववेदान्तसारं हि धर्मान् वेदनिदर्शितान् ॥ (३४।२)

ये तं विप्रा निषेवन्ते येन केनोपचारतः । (३५।१)

विजित्य कलिजान् दोषान् यान्ति ते परमं पदम् ॥ (३५।२)

अनायासेन सुमहत् पुण्यमाप्नोति मानवः । (३६।१)

अनेकदोषदुष्टस्य कलेरेष महान् गुणः ॥ (३६।२)

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन प्राप्य माहेश्वरं युगम् । (३७।१)

विशेषाद् ब्राह्मणो रुद्रमीशानं शरणं व्रजेत् ॥ (३७।२)

ये नमन्ति विरूपाक्षमीशानं कृत्तिवाससम् । (३८।१)

प्रसन्नचेतसो रुद्रं ते यान्ति परमं पदम् ॥ (३८।२)

यथा रुद्रनमस्कारः सर्वकर्मफलो ध्रुवम् । (३९।१)

अन्यदेवनमस्कारान्न तत्फलमवाप्नुयात् ॥ (३९।२)

एवंविधे कलियुगे दोषाणामेकशोधनम् । (४०।१)

महादेवनमस्कारो ध्यानं दानमिति श्रुतिः ॥ (४०।२)

तस्मादनीश्वरानन्यान् त्यक्त्वा देवं महेश्वरम् । (४१।१)

समाश्रयेद् विरूपाक्षं यदीच्छेत् परमं पदम् ॥ (४१।२)

नार्चयन्तीह ये रुद्रं शिवं त्रिदशवन्दितम् । (४२।१)

तेषां दानं तपो यज्ञो वृथा जीवितमेव च ॥ (४२।२)

नमो रुद्राय महते देवदेवाय शूलिने । (४३।१)

त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय योगिनां गुरवे नमः ॥ (४३।२)

नमो ऽस्तु वामदेवाय महादेवाय वेधसे । (४४।१)

शंभवे स्थाणवे नित्यं शिवाय परमेष्ठिने । (४४।२)

नमः सोमाय रुद्राय महाग्रासाय हेतवे ॥ (४४।३)

प्रपद्ये ऽहं विरूपाक्षं शरण्यं ब्रह्मचारिणम् । (४५।१)

महादेवं महायोगमीशानं चाम्बिकापतिम् ॥ (४५।२)

योगिनां योगदातारं योगमायासमावृतम् । (४६।१)

योगिनां गुरुम् आचार्यं योगिगम्यं पिनाकिनम् ॥ (४६।२)

संसारतारणं रुद्रं ब्रह्माणं ब्रह्मणो ऽधिपम् । (४७।१)

शाश्वतं सर्वगं ब्रह्मण्यं ब्राह्मणप्रियम् ॥ (४७।२)

कपर्दिनं कालमूर्तिममूर्तिं परमेश्वरम् । (४८।१)

एकमूर्तिं महामूर्तिं वेदवेद्यं दिवस्पतिम् ॥ (४८।२)

नीलकण्ठं विश्वमूर्तिं व्यापिनं विश्वरेतसम् । (४९।१)

कालाग्निं कालदहनं कामदं कामनाशनम् ॥ (४९।२)

नमस्ये गिरिशं देवं चन्द्रावयवभूषणम् । (५०।१)

विलोहितं लेलिहानम् आदित्यं परमेष्ठिनम् । (५०।२)

उग्रं पशुपतिं भीमं भास्करं तमसः परम् ॥ (५०।३)

इत्येतल्लक्षणं प्रोक्तं युगानां वै समासतः । (५१।१)

अतीतानागतानां वै यावन्मन्वन्तरक्षयः ॥ (५१।२)

मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि वै । (५२।१)

व्याख्यातानि न संदेहः कल्पः कल्पेन चैव हि ॥ (५२।२)

मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेषु वै । (५३।१)

तुल्याभिमानिनः सर्वे नामरूपैर्भवन्त्युत ॥ (५३।२)

एवमुक्तो भगवता किरीटी श्वेतवाहनः । (५४।१)

बभार परमां भक्तिमीशाने ऽव्यभिचारिणीम् ॥ (५४।२)

नमश्चकार तमृषिं कृष्णद्वैपायनं प्रभुम् । (५५।१)

सर्वज्ञं सर्वकर्तारं साक्षाद् विष्णुं व्यवस्थितम् ॥ (५५।२)

तमुवाच पुनर्व्यासः पार्थं परपुरंजयम् । (५६।१)

कराभ्यां सुशुभाभ्यां च संस्पृश्य प्रणतं मुनिः ॥ (५६।२)

धन्यो ऽस्यनुगृहीतो ऽसि त्वादृशो ऽन्यो न विद्यते । (५७।१)

त्रैलोक्ये शङ्करे नूनं भक्तः परपुरञ्जय ॥ (५७।२)

दृष्टवानसि तं देवं विश्वाक्षं विश्वतोमुखम् । (५८।१)

प्रत्यक्षमेव सर्वेशं रुद्रं सर्वजगद्गुरुम् ॥ (५८।२)

ज्ञानं तदैश्वरं दिव्यं यथावद् विदितं त्वया । (५९।१)

स्वयमेव हृषीकेशः प्रीत्योवाच सनातनः ॥ (५९।२)

गच्छ गच्छ स्वकं स्थानं न शोकं कर्तुमर्हसि । (६०।१)

व्रजस्व परया भक्त्या शरण्यं शरणं शिवम् ॥ (६०।२)

एवमुक्त्वा स भगवाननुगृह्यार्जुनं प्रभुः । (६१।१)

जगाम शङ्करपुरीं समाराधयितुं भवम् ॥ (६१।२)

पाण्डवेयो ऽपि तद्वाक्यात् सम्प्राप्य शरणं शिवम् । (६२।१)

संत्यज्य सर्वकर्माणि तद्भक्तिपरमो ऽभवत् ॥ (६२।२)

नार्जुनेन समः शंभोर्भक्त्या भूतो भविष्यति । (६३।१)

मुक्त्वा सत्यवतीसूनुं कृष्णं वा देवकीसुतम् ॥ (६३।२)

तस्मै भगवते नित्यं नमः सत्याय धीमते । (६४।१)

पाराशर्याय मुनये व्यासायामिततेजसे ॥ (६४।२)

कृष्णद्वैपायनः साक्षाद् विष्णुरेव सनातनः । (६५।१)

को ह्यन्यस्तत्त्वतो रुद्रं वेत्ति तं परमेश्वरम् ॥ (६५।२)

नमः कुरुध्वं तमृषिं कृष्णं सत्यवतीसुतम् । (६६।१)

पाराशर्यं महात्मानं योगिनं विष्णुमव्ययम् ॥ (६६।२)

एवमुक्तास्तु मुनयः सर्व एव समाहिताः । (६७।१)

प्रणेमुस्तं महात्मानं व्यासं सत्यवतीसुतम् ॥ (६७।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टाविंशो ऽध्यायः ॥ (६८।१)