सूत उवाच । (१।१)

एवमेष महादेवो देवदेवः पितामहः । (१।२)

करोति नियतं कालं कालात्मा ह्यैश्वरी तनुः ॥ (१।३)

तस्य ये रश्मयो विप्राः सर्वलोकप्रदीपकाः । (२।१)

तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयोनयः ॥ (२।२)

सुषुम्नो हरिकेशश्च विश्वकर्मा तथैव च । (३।१)

विश्वव्यचाः पुनश्चान्यः संयद्वसुरतः परः ॥ (३।२)

अर्वावसुरिति ख्यातः स्वराडन्यः प्रकीर्तितः । (४।१)

सुषुम्नः सूर्यरश्मिस्तु पुष्णाति शिशिरद्युतिम् ॥ (४।२)

तिर्यगूर्ध्वप्रचारो ऽसौ सुषुम्नः परिपठ्यते । (५।१)

हरिकेशस्तु यः प्रोक्तो रश्मिर्नक्षत्रपोषकः ॥ (५।२)

विश्वकर्मा तथा रश्मिर्बुधं पुष्णाति सर्वदा । (६।१)

विश्वव्यचास्तु यो रश्मिः शुक्रं पुष्णाति नित्यदा ॥ (६।२)

संयद्वसुरिति ख्यातः स पुष्णाति च लोहितम् । (७।१)

बृहस्पतिं प्रपुष्णाति रश्मिरर्वावसुः प्रभोः । (७।२)

शनैश्चरं प्रपुष्णाति सप्तमस्तु सुराट् तथा ॥ (७।३)

एवं सूर्यप्रभावेन सर्वा नक्षत्रतारकाः । (८।१)

वर्धन्ते वर्धिता नित्यं नित्यमाप्याययन्ति च ॥ (८।२)

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः । (९।१)

आदानान्नित्यमादित्यस्तेजसां तमसां प्रभुः ॥ (९।२)

आदत्ते स तु नाडीनां सहस्रेण समन्ततः । (१०।१)

नादेयांश्चैव सामुद्रान् कूप्यांश्चैव सहस्रदृक् । (१०।२)

स्थावराञ्जङ्गमांश्चैव यच्च कुल्यादिकं पयः ॥ (१०।३)

तस्य रश्मिसहस्रं तच्छीतवर्षोष्णनिस्रवम् । (११।१)

तासां चतुः शतं नाड्यो वर्षन्ते चित्रमूर्तयः ॥ (११।२)

वन्दनाश्चैव याज्याश्च केतना भूतनास्तथा । (१२।१)

अमृता नाम ताः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः ॥ (१२।२)

हिमोद्वाहाश्च ता नाड्यो रश्मयस्त्रिशतं पुनः । (१३।१)

रश्म्यो मेष्यश्च पौष्यश्च ह्लादिन्यो हिमसर्जनाः । (१३।२)

चन्द्रास्ता नामतः सर्वाः पीताभाः स्युर्गभस्तयः ॥ (१३।३)

शुक्राश्च ककुभश्चैव गावो विश्वभृतस्तथा । (१४।१)

शुक्रास्ता नामतः सर्वास्त्रिविधा घर्मसर्जनाः ॥ (१४।२)

समं बिभर्ति ताभिः स मनुष्यपितृदेवताः । (१५।१)

मनुष्यानौषधेनेह स्वधया च पितॄनपि । (१५।२)

अमृतेन सुरान् सर्वांस्त्रिभिस्त्रींस्तर्पयत्यसौ ॥ (१५।३)

वसन्ते ग्रैष्मिके चैव शतैः स तपति त्रिभिः । (१६।१)

शरद्यपि च वर्षासु चतुर्भिः संप्रवर्षति । (१६।२)

हेमन्ते शिशिरे चैव हिममुत्सृजति त्रिभिः ॥ (१६।३)

वरुणो माघमासे तु सूर्यः पूषा तु फल्गुने । (१७।१)

चैत्रे मासि भवेदंशो धाता वैशाखतापनः ॥ (१७।२)

ज्येष्ठामूले भवेदिन्द्रः आषाढे सविता रविः । (१८।१)

विवस्वान् श्रावणे मासि प्रौष्ठपद्यां भगः स्मृतः ॥ (१८।२)

पर्जन्यो ऽश्वयुजि त्वष्टा कार्त्तिके मासि भास्करः । (१९।१)

मार्गशीर्षे भवेन्मित्रः पौषे विष्णुः सनातनः ॥ (१९।२)

पञ्चरश्मिसहस्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि । (२०।१)

षड्भिः सहस्रैः पूषा तु देवोऽंशः सप्तभिस्तथा ॥ (२०।२)

धाताष्टभिः सहस्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः । (२१।१)

विवस्वान् दशभिः पाति पात्येकादशभिर्भगः ॥ (२१।२)

सप्तभिस्तपते मित्रस्त्वष्टा चैवाष्टभिस्तपेत् । (२२।१)

अर्यमा दशभिः पाति पर्जन्यो नवभिस्तपेत् । (२२।२)

षड्भी रश्मिसहस्रैस्तु विष्णुस्तपति विश्वसृक् ॥ (२२।३)

वसन्ते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चनसप्रभः । (२३।१)

श्वेतो वर्षासु वर्णेन पाण्डुरः शरदि प्रभुः । (२३।२)

हेमन्ते ताम्रवर्णः स्याच्छिशिरे लोहितो रविः ॥ (२३।३)

ओषधीषु बलं धत्ते स्वधामपि पितृष्वथ । (२४।१)

सूर्यो ऽमरत्वममृते त्रयं त्रिषु नियच्छति ॥ (२४।२)

ग्रहसन्ये चाष्टौ ग्रहा ज्ञेयाः सूर्येणाधिष्ठिता द्विजाः । (२५।१)

चन्द्रमाः सोमपुत्रश्च शुक्रश्चैव बृहस्पतिः । (२५।२)

भौमो मन्दस्तथा राहुः केतुमानपि चाष्टमः ॥ (२५।३)

सर्वे ध्रुवे निबद्धा वै ग्रहास्ते वातरश्मिभिः । (२६।१)

भ्राम्यमाणा यथायोगं भ्रमन्त्यनुदिवाकरम् ॥ (२६।२)

अलातचक्रवद् यान्ति वातचक्रेरिता द्विजाः । (२७।१)

यस्माद् वहति तान् वायुः प्रवहस्तेन स स्मृतः ॥ (२७।२)

छरिओत् ओड़् थे मोओन्रथस्त्रिचक्रः सोमस्य कुन्दाभास्तस्य वाजिनः । (२८।१)

वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन निशाकरः ॥ (२८।२)

वीथ्याश्रयाणि चरति नक्षत्राणि रविर्यथा । (२९।१)

ह्रासवृद्धी च विप्रेन्द्रा ध्रुवाधाराणि सर्वदा ॥ (२९।२)

फसेस् ओड़् थे मोओन्स सोमः शुक्लपक्षे तु भास्करे परतः स्थिते । (३०।१)

आपूर्यते परस्यान्तः सततं दिवसक्रमात् ॥ (३०।२)

क्षीणायितं सुरैः सोमम् आप्याययति नित्यदा । (३१।१)

एकेन रश्मिना विप्राः सुषुम्नाख्येन भास्करः ॥ (३१।२)

एषा सूर्यस्य वीर्येण सोमस्याप्यायिता तनुः । (३२।१)

पौर्णमास्यां स दृश्येत सम्पूर्णे दिवसक्रमात् ॥ (३२।२)

सम्पूर्णम् अर्धमासेन तं सोमममृतात्मकम् । (३३।१)

पिबन्ति देवता विप्रा यतस्ते ऽमृतभोजनाः ॥ (३३।२)

ततः पञ्चदशे भागे किंचिच्छिष्टे कलात्मके । (३४।१)

अपराह्णे पितृगणा जघन्यं पर्युपासते ॥ (३४।२)

पिबन्ति द्विकलं कालं शिष्टा तस्य कला तु या । (३५।१)

सुधामृतमयीं पुण्यां ताम् इन्दोर् अमृतात्मिकाम् ॥ (३५।२)

निःसृतं तदमावास्यां गभस्तिभ्यः स्वधामृतम् । (३६।१)

मासतृप्तिम् अवाप्यग्र्यां पितरः सन्ति निर्वृताः ॥ (३६।२)

न सोमस्य विनाशः स्यात् सुधा देवैस्तु पीयते । (३७।१)

एवं सूर्यनिमित्तस्य क्षयो वृद्धिश्च सत्तमाः ॥ (३७।२)

सोमपुत्रस्य चाष्टाभिर्वाजिभिर्वायुवेगिभिः । (३८।१)

वारिजैः स्यन्दनो युक्तस्तेनासौ याति सर्वतः ॥ (३८।२)

शुक्रस्य भूमिजैरश्वैः स्यन्दनो दशभिर्वृतः । (३९।१)

अष्टभिश्चाथ भौमस्य रथो हैमः सुशोभनः ॥ (३९।२)

बृहस्पतेरथाष्टाश्वः स्यन्दनो हेमनिर्मितः । (४०।१)

रथस्तमोमयो ऽष्टाश्वो मन्दस्यायसनिर्मितः । (४०।२)

स्वर्भानोर्भास्करारेश्च तथा षड्भिर्हयैर्वृतः ॥ (४०।३)

एते महाग्रहाणां वै समाख्याता रथा नव । (४१।१)

सर्वे ध्रुवे महाभागा निबद्धा वातरश्मिभिः ॥ (४१।२)

ग्रहर्क्षताराधिष्ण्यानि ध्रुवे बद्धान्यशेषतः । (४२।१)

भ्रमन्ति भ्रामयन्त्येनं सर्वाण्यनिलरश्मिभिः ॥ (४२।२)

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकचत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ (४३।१)