पराशर उवाच । (१।१)

प्रियव्रतोत्तानपादौ मनोः स्वायम्भुवस्य तु । (१।२)

द्वौ पुत्रौ सुमहावीर्यौ धर्मज्ञौ कथितौ तव ॥ (१।३)

तयोर् उत्तानपादस्य सुरुच्याम् उत्तमः सुतः । (२।१)

अभीष्टायाम् अभूद् ब्रह्मन् पितुर् अत्यन्तवल्लभः ॥ (२।२)

सुनीतिर् नाम या राज्ञस् तस्याभून् महिषी द्विज । (३।१)

स नातिप्रीतिमांस् तस्यां तस्याश् चाभूद् ध्रुवः सुतः ॥ (३।२)

राजासनस्थितस्याङ्कं पितुर् भ्रातरम् आश्रितम् । (४।१)

दृष्ट्वोत्तमं ध्रुवश् चक्रे तम् आरोढुं मनोरथम् ॥ (४।२)

प्रत्यक्षं भूपतिस् तस्याः सुरुच्या नाभ्यनन्दत । (५।१)

प्रणयेनागतं पुत्रम् उत्सङ्गारोहणोत्सुकम् ॥ (५।२)

सपत्नी तनयं दृष्ट्वा तम् अङ्कारोहणोत्सुकम् । (६।१)

स्वपुत्रं च तथारूढं सुरुचिर् वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (६।२)

क्रियते किं वृथा वत्स महान् एष मनोरथः । (७।१)

अन्यस्त्रीगर्भजातेन असंभूय ममोदरे । (७।२)

उत्तमोत्तमम् अप्राप्यम् अविवेको ऽभिवाञ्छसि ॥ (७।३)

सत्यं सुतस् त्वम् अप्य् अस्य किन्तु न त्वं मया धृतः ॥ (८।१)

एतद् राजासनं सर्वभूभृत्संश्रयकेतनम् । (९।१)

योग्यं ममैव पुत्रस्य किम् आत्मा क्लिश्यते त्वया ॥ (९।२)

उच्चैर् मनोरथस् ते ऽयं मत्पुत्रस्येव किं वृथा । (१०।१)

सुनीत्याम् आत्मनो जन्म किं त्वया नावगम्यते ॥ (१०।२)

पराशर उवाच । (११।१)

उत्सृज्य पितरं बालस् तच्छ्रुत्वा मातृभाषितम् । (११।२)

जगाम कुपितो मातुर् निजाया द्विज मन्दिरम् ॥ (११।३)

तं दृष्ट्वा कुपितं पुत्रम् ईषत्प्रस्फुरिताधरम् । (१२।१)

सुनीतिर् अङ्कम् आरोप्य मैत्रेयैतद् अभाषत ॥ (१२।२)

सुनीतिर् उवाच । (१३।१)

वत्स कः कोपहेतुस् ते कश् च त्वां नाभिनन्दति । (१३।२)

को ऽवजानाति पितरं तव यस् ते ऽपराध्यति ॥ (१३।३)

पराशर उवाच । (१४।१)

इत्य् उक्तः सकलं मात्रे कथयामास तद् यथा । (१४।२)

सुरुचिः प्राह भूपालप्रत्यक्षम् अतिगर्विता ॥ (१४।३)

निःश्वस्य सेति कथिते तस्मिन् पुत्रेण दुर्मनाः । (१५।१)

श्वासक्षामेक्षणा दीना सुनीतिर् वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१५।२)

सुनीतिर् उवाच । (१६।१)

सुरुचिः सत्यम् आहेदं स्वल्पभाग्यो ऽसि पुत्रक । (१६।२)

न हि पुण्यवतां वत्स सपत्नैर् एवम् उच्यते ॥ (१६।३)

नोद्वेगस् तात कर्तव्यः कृतं यद् भवता पुरा । (१७।१)

तत् को ऽपहर्तुं शक्नोति दातुं कश् चाकृतं त्वया ॥ (१७।२)

राजासनं तथा छत्रं वराश्वा वरवारणाः । (१८।१)

यस्य पुण्यानि तस्यैव मत्वैतच्छाम्य पुत्रक ॥ (१८।२)

अन्यजन्मकृतैः पुण्यैः सुरुच्यां सुरुचिर् नृपः । (१९।१)

भार्येति प्रोच्यते चान्या मद्विधा पुण्यवर्जिता ॥ (१९।२)

पुण्योपचयसम्पन्नस् तस्याः पुत्रस् तथोत्तमः । (२०।१)

मम पुत्रस् तथा जातः स्वल्पपुण्यो ध्रुवो भवान् ॥ (२०।२)

तथापि दुःखं न भवान् कर्तुम् अर्हति पुत्रक । (२१।१)

यस्य यावत् स तेनैव स्वेन तुष्यति बुद्धिमान् ॥ (२१।२)

यदि चेद् दुःखम् अत्यर्थं सुरुच्या वचनात् तव । (२२।१)

तत् पुण्योपचये यत्नं कुरु सर्वफलप्रदे ॥ (२२।२)

सुशीलो भव धर्मात्मा मैत्रः प्राणिहिते रतः । (२३।१)

निम्नं यथापः प्रवणाः पात्रम् आयान्ति संपदः ॥ (२३।२)

ध्रुव उवाच । (२४।१)

अम्ब यत् त्वम् इदं प्राह प्रशमाय वचो मम । (२४।२)

नैतद् दुर्वचसा भिन्ने हृदये मम तिष्ठति ॥ (२४।३)

सो ऽहं तथा यतिष्यामि यथा सर्वोत्तमोत्तमम् । (२५।१)

स्थानं प्राप्स्याम्य् अशेषाणां जगताम् अभिपूजितम् ॥ (२५।२)

सुरुचिर् दयिता राज्ञस् तस्या जातो ऽस्मि नोदरात् । (२६।१)

प्रभावं पश्य मे ऽम्ब त्वं धृतस्यापि तवोदरे ॥ (२६।२)

उत्तमः स मम भ्राता यो गर्भेण धृतस् तया । (२७।१)

स राजासनम् आप्नोतु पित्रा दत्तं तथास्तु तत् ॥ (२७।२)

नान्यदत्तम् अभीप्स्यामि स्थानम् अम्ब स्वकर्मणा । (२८।१)

इच्छामि तद् अहं स्थानं यन् न प्राप पिता मम ॥ (२८।२)

पराशर उवाच । (२९।१)

निर्जगाम गृहान् मातुर् इत्य् उक्त्वा मातरं ध्रुवः । (२९।२)

पुराच्च निर्गम्य ततस् तद्बाह्योपवनं ययौ ॥ (२९।३)

स ददर्श मुनींस् तत्र सप्त पूर्वागतान् ध्रुवः । (३०।१)

कृष्णाजिनोत्तरीयेषु विष्टरेषु समास्थितान् ॥ (३०।२)

स राजपुत्रस् तान् सर्वान् प्रणिपत्याभ्यभाषत । (३१।१)

प्रश्रयावनतः सम्यग् अभिवादनपूर्वकम् ॥ (३१।२)

ध्रुव उवाच । (३२।१)

उत्तानपादतनयं मां निबोधत सत्तमाः । (३२।२)

जातं सुनीत्यां निर्वेदाद् युष्माकं प्राप्तम् अन्तिकम् ॥ (३२।३)

ऋषय ऊचुः । (३३।१)

चतुःपञ्चाब्दसम्भूतो बालस् त्वं नृपनन्दन । (३३।२)

निर्वेदकारणं किंचित् तव नाद्यापि विद्यते ॥ (३३।३)

न चिन्त्यं भवतः किंचिद् ध्रियते भूपतिः पिता । (३४।१)

न चैवेष्टवियोगादि तव पश्याम बालक ॥ (३४।२)

शरीरे न च ते व्याधिर् अस्माभिर् उपलक्ष्यते । (३५।१)

निर्वेदः किंनिमित्तस् ते कथ्यतां यदि विद्यते ॥ (३५।२)

पराशर उवाच । (३६।१)

ततः स कथयामास सुरुच्या यद् उदाहृतम् । (३६।२)

तन् निशम्य ततः प्रोचुर् मुनयस् ते परस्परम् ॥ (३६।३)

अहो क्षात्रं परं तेजो बालस्यापि यद् अक्षमा । (३७।१)

सपत्न्या मातुर् उक्तस्य हृदयान् नापसर्पति ॥ (३७।२)

भो भोः क्षत्रियदायाद निर्वेदाद् यत् त्वयाधुना । (३८।१)

कर्तुं व्यवसितं तन् नः कथ्यतां यदि रोचते ॥ (३८।२)

यच्च कार्यं तवास्माभिः साहाय्यम् अमितद्युते । (३९।१)

तद् उच्यतां विवक्षुस् त्वम् अस्माभिर् उपलक्ष्यसे ॥ (३९।२)

ध्रुव उवाच । (४०।१)

नाहम् अर्थम् अभीप्सामि न राज्यं द्विजसत्तमाः । (४०।२)

तत् स्थानम् एकम् इच्छामि भुक्तं नान्येन यत् पुरा ॥ (४०।३)

एतन् मे क्रियतां सम्यक् कथ्यतां प्राप्यते यथा । (४१।१)

स्थानम् अग्र्यं समस्तेभ्यः स्थानेभ्यो मुनिसत्तमाः ॥ (४१।२)

मरीचिर् उवाच । (४२।१)

अनाराधितगोविन्दैर् नरैः स्थानं नृपात्मज । (४२।२)

न हि सम्प्राप्यते श्रेष्ठं तस्माद् आराधयाच्युतम् ॥ (४२।३)

अत्रिर् उवाच । (४३।१)

परः पराणां पुरुषो यस्य तुष्टो जनार्दनः । (४३।२)

स प्राप्नोत्य् अक्षयं स्थानम् एतत् सत्यं मयोदितम् ॥ (४३।३)

अङ्गिरा उवाच । (४४।१)

यस्यान्तः सर्वम् एवेदम् अच्युतस्याव्ययात्मनः । (४४।२)

तम् आराधय गोविन्दं स्थानम् अग्र्यं यदीच्छसि ॥ (४४।३)

पुलस्त्य उवाच । (४५।१)

परं ब्रह्म परं धाम यो ऽसौ ब्रह्म तथा परम् । (४५।२)

तम् आराध्य हरिं याति मुक्तिम् अप्य् अतिदुर्लभाम् ॥ (४५।३)

क्रतुर् उवाच । (४६।१)

यो यज्ञपुरुषो यज्ञे योगे यः परमः पुमान् । (४६।२)

तस्मिंस् तुष्टे यद् अप्राप्यं किं तद् अस्ति जनार्दने ॥ (४६।३)

पुलह उवाच । (४७।१)

ऐन्द्रम् इन्द्रः परं स्थानं यम् आराध्य जगत्पतिम् । (४७।२)

प्राप यज्ञपतिं विष्णुं तम् आराधय सुव्रत ॥ (४७।३)

वसिष्ठ उवाच । (४८।१)

प्राप्नोष्य् आराधिते विष्णौ मनसा यद् यद् इच्छसि । (४८।२)

त्रैलोक्यान्तर्गतं स्थानं किमु वत्सोत्तमोत्तमम् ॥ (४८।३)

ध्रुव उवाच । (४९।१)

आराध्यः कथितो देवो भवद्भिः प्रणतस्य मे । (४९।२)

मया तत्परितोषाय यज्जप्तव्यं तद् उच्यताम् ॥ (४९।३)

यथा चाराधनं तस्य मया कार्यं महात्मनः । (५०।१)

प्रसादसुमुखास् तन् मे कथयन्तु महर्षयः ॥ (५०।२)

ऋषय ऊचुः । (५१।१)

राजपुत्र यथा विष्णोर् आराधनपरैर् नरैः । (५१।२)

कार्यम् आराधनं तन् नो यथावच्छ्रोतुम् अर्हसि ॥ (५१।३)

बाह्यार्थाद् अखिलाच्चित्तं त्याजयेत् प्रथमं नरः । (५२।१)

तस्मिन्न् एव जगद्धाम्नि ततः कुर्वीत निश्चलम् ॥ (५२।२)

एवम् एकाग्रचित्तेन तन्मयेन धृतात्मना । (५३।१)

जप्तव्यं यन् निबोधैतत् तन् नः पार्थिवनन्दन ॥ (५३।२)

हिरण्यगर्भपुरुषप्रधानव्यक्तरूपिणे । (५४।१)

ॐ नमो वासुदेवाय शुद्धज्ञानस्वभाविने ॥ (५४।२)

एतज्जजाप भगवान् जप्यं स्वायम्भुवो मनुः । (५५।१)

पितामहस् तव पुरा तस्य तुष्टो जनार्दनः ॥ (५५।२)

ददौ यथाभिलषिताम् ऋद्धिं त्रैलोक्यदुर्लभाम् । (५६।१)

तथा त्वम् अपि गोविन्दं तोषयैतत् सदा जपन् ॥ (५६।२)