पराशर उवाच । (१।१)

तपश् चरत्सु पृथिवीं प्रचेतःसु महीरुहाः । (१।२)

अरक्ष्यमाणाम् आवव्रुर् बभूवाथ प्रजाक्षयः ॥ (१।३)

नाशकन् मारुतो वातुं वृतं खम् अभवद् द्रुमैः । (२।१)

दशवर्षसहस्राणि न शेकुश् चेष्टितुं प्रजाः ॥ (२।२)

तान् दृष्ट्वा जलनिष्क्रान्ताः सर्वे क्रुद्धाः प्रचेतसः । (३।१)

मुखेभ्यो वायुम् अग्निं च ते ऽसृजञ्जातमन्यवः ॥ (३।२)

उन्मूलान् अथ तान् वृक्षान् कृत्वा वायुर् अशोषयत् । (४।१)

तान् अग्निर् अदहद् घोरस् तत्राभूद् द्रुमसंक्षयः ॥ (४।२)

द्रुमक्षयम् अथो दृष्ट्वा किंचिच्छिष्टेषु शाखिषु । (५।१)

उपगम्याब्रवीद् एतान् राजा सोमः प्रजापतीन् ॥ (५।२)

कोपं यच्छत राजानः शृणुध्वं च वचो मम । (६।१)

संधानं वः करिष्यामि सह क्षितिरुहैर् अहम् ॥ (६।२)

रत्नभूता च कन्येयं वार्क्षेयी वरवर्णिनी । (७।१)

भविष्यं जानता पूर्वं मया गोभिर् विवर्धिता ॥ (७।२)

मारिषा नाम नाम्नैषा वृक्षाणाम् इति निर्मिता । (८।१)

भार्या वो ऽस्तु महाभागा ध्रुवं वंशविवर्धिनी ॥ (८।२)

युष्माकं तेजसो ऽर्धेन मम चार्धेन तेजसः । (९।१)

अस्याम् उत्पत्स्यते विद्वान् दक्षो नाम प्रजापतिः ॥ (९।२)

मम चांशेन संयुक्तो युष्मत्तेजोमयेन वै । (१०।१)

अग्निनाग्निसमो भूयः प्रजाः संवर्धयिष्यति ॥ (१०।२)

कण्डुर् नाम मुनिः पूर्वम् आसीद् वेदविदां वरः । (११।१)

सुरम्ये गोमतीतीरे स तेपे परमं तपः ॥ (११।२)

तत्क्षोभाय सुरेन्द्रेण प्रम्लोचाख्या वराप्सराः । (१२।१)

प्रयुक्ता क्षोभयामास तम् ऋषिं सा शुचिस्मिता ॥ (१२।२)

क्षोभितः स तया सार्धं वर्षाणाम् अधिकं शतम् । (१३।१)

अतिष्ठन् मन्दरद्रोण्यां विषयासक्तमानसः ॥ (१३।२)

सा तं प्राह महाभाग गन्तुम् इच्छाम्य् अहं दिवम् । (१४।१)

प्रसादसुमुखो ब्रह्मन्न् अनुज्ञां दातुम् अर्हसि ॥ (१४।२)

तयैवम् उक्तः स मुनिस् तस्याम् आसक्तमानसः । (१५।१)

दिनानि कतिचिद् भद्रे स्थीयताम् इत्य् अभाषत ॥ (१५।२)

एवम् उक्ता ततस् तेन साग्रं वर्षशतं पुनः । (१६।१)

बुभुजे विषयांस्तन्वी तेन सार्धं महात्मना ॥ (१६।२)

अनुज्ञां देहि भगवन् व्रजामि त्रिदशालयम् । (१७।१)

उक्तस् तयेति स मुनिः स्थीयताम् इत्य् अभाषत ॥ (१७।२)

पुनर् गते वर्षशते साधिके सा शुभानना । (१८।१)

यामीत्य् आह दिवं ब्रह्मन् प्रणयस्मितशोभनम् ॥ (१८।२)

उक्तस् तयैवं स मुनिर् उपगुह्यायतेक्षणाम् । (१९।१)

प्राहास्यतां क्षणं सुभ्रु चिरकालं गमिष्यसि ॥ (१९।२)

तच्छापभीता सुश्रोणी सह तेनर्षिणा पुनः । (२०।१)

शतद्वयं किंचिद् ऊनं वर्षाणाम् अन्वतिष्ठत ॥ (२०।२)

गमनाय महाभागो देवराजनिवेशनम् । (२१।१)

प्रोक्तः प्रोक्तस् तया तन्व्या स्थीयताम् इत्य् अभाषत ॥ (२१।२)

तं सा शापभयाद् भीता दाक्षिण्येन च दक्षिणा । (२२।१)

प्रोक्ता प्रणयभङ्गार्तिवेदिनी न जहौ मुनिम् ॥ (२२।२)

तया च रमतस् तस्य परमर्षेर् अहर्निशम् । (२३।१)

नवं नवम् अभूत् प्रेम मन्मथाविष्टचेतसः ॥ (२३।२)

एकदा तु त्वरायुक्तो निश्चक्रामोटजान् मुनिः । (२४।१)

निष्क्रामन्तं च कुत्रेति गम्यते प्राह सा शुभा ॥ (२४।२)

इत्य् उक्तः स तया प्राह परिवृत्तम् अहः शुभे । (२५।१)

संध्योपास्तिं करिष्यामि क्रियालोपो ऽन्यथा भवेत् ॥ (२५।२)

ततः प्रहस्य मुदिता तं सा प्राह महामुनिम् । (२६।१)

किम् अद्य सर्वधर्मज्ञ परिवृत्तम् अहस् तव ॥ (२६।२)

बहूनां विप्र वर्षाणां परिणामम् अहस् तव । (२७।१)

गतम् एतन् न कुरुते विस्मयं कस्य कथ्यताम् ॥ (२७।२)

मुनिर् उवाच । (२८।१)

प्रातस् त्वम् आगता भद्रे नदीतीरम् इदं शुभम् । (२८।२)

मया दृष्टा च तन्वङ्गि प्रविष्टा च ममाश्रमम् ॥ (२८।३)

इयं च वर्तते संध्या परिणामम् अहर् गतम् । (२९।१)

अवहासः किमर्थो ऽयं सद्भावः कथ्यतां मम ॥ (२९।२)

प्रम्लोचोवाच । (३०।१)

प्रत्यूषस्यागता ब्रह्मन् सत्यम् एतन् न तन् मृषा । (३०।२)

किन्त्व् अद्य तस्य कालस्य गतान्य् अब्दशतानि ते ॥ (३०।३)

सोम उवाच । (३१।१)

ततः ससाध्वसो विप्रस् तां पप्रच्छायतेक्षणाम् । (३१।२)

कथ्यतां भीरु कः कालस् त्वया मे रमतः सह ॥ (३१।३)

प्रम्लोचोवाच । (३२।१)

अतीतानि नव वर्षशतानि ते । (३२।२)

मासाश् च षट् तथैवान्यत् समतीतं दिनत्रयम् ॥ (३२।३)

ऋषिर् उवाच । (३३।१)

सत्यं भीरु वदस्य् एतत् परिहासो ऽथ वा शुभे । (३३।२)

दिनम् एकम् अहं मन्ये त्वया सार्धम् इहासितम् ॥ (३३।३)

प्रम्लोचोवाच । (३४।१)

वदिष्याम्यनृतं ब्रह्मन् कथम् अत्र तवान्तिके । (३४।२)

विशेषेणाद्य भवता पृष्टा मार्गानुवर्तिना ॥ (३४।३)

सोम उवाच । (३५।१)

निशम्य तद् वचः तस्याः स मुनिर् नृपनन्दनाः । (३५।२)

धिङ् मां धिङ् माम् अतीवेत्थं निनिन्दात्मानम् आत्मना ॥ (३५।३)

मुनिर् उवाच । (३६।१)

तपांसि मम नष्टानि हतं ब्रह्मविदां धनम् । (३६।२)

हृतो विवेकः केनापि योषिन् मोहाय निर्मिता ॥ (३६।३)

ऊर्मिषट्कातिगं ब्रह्म ज्ञेयम् आत्मजयेन मे । (३७।१)

मतिर् एषा हृता येन धिक् तं कामं महाग्रहम् ॥ (३७।२)

व्रतानि वेदवेद्याप्तिकारणान्य् अखिलानि च । (३८।१)

नरकग्राममार्गेण सङ्गेनापहृतानि मे ॥ (३८।२)

विनिन्द्येत्थं स धर्मज्ञः स्वयम् आत्मानम् आत्मना । (३९।१)

ताम् अप्सरसम् आसीनाम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (३९।२)

गच्छ पापे यथाकामं यत् कार्यं तत् कृतं त्वया । (४०।१)

देवराजस्य मत्क्षोभं कुर्वन्त्या भावचेष्टितैः ॥ (४०।२)

न त्वां करोम्य् अहं भस्म क्रोधतीव्रेण वह्निना । (४१।१)

सतां सप्तपदं मैत्रम् उषितो ऽहं त्वया सह ॥ (४१।२)

अथ वा तव को दोषः किं वा कुप्याम्य् अहं तव । (४२।१)

ममैव दोषो नितरां येनाहम् अजितेन्द्रियः ॥ (४२।२)

यया शक्रप्रियार्थिन्या कृतो मे तपसो व्ययः । (४३।१)

त्वया धिक् त्वां महामोहमञ्जूषां सुजुगुप्सिताम् ॥ (४३।२)

सोम उवाच । (४४।१)

यावद् इत्थं स विप्रर्षिस् तां ब्रवीति सुमध्यमाम् । (४४।२)

तावद् गलत्स्वेदजला सा बभूवातिवेपथुः ॥ (४४।३)

प्रवेपमानां सततं खिन्नगात्रलतां सतीम् । (४५।१)

गच्छ गच्छेति सक्रोधम् उवाच मुनिसत्तमः ॥ (४५।२)

सा तु निर्भर्त्सिता तेन विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् । (४६।१)

आकाशगामिनी स्वेदं ममार्ज तरुपल्लवैः ॥ (४६।२)

वृक्षाद् वृक्षं ययौ बाला तदग्रारुणपल्लवैः । (४७।१)

निर्मार्जमाना गात्राणि गलत्स्वेदजलानि वै ॥ (४७।२)

ऋषिणा यस् तदा गर्भस् तस्या देहे समाहितः । (४८।१)

निर्जगाम सरोमाञ्चस्वेदरूपी तदङ्गतः ॥ (४८।२)

तं वृक्षा जगृहुर् गर्भम् एकं चक्रे च मारुतः । (४९।१)

मया चाप्यायितो गोभिः स तदा ववृधे शनैः ॥ (४९।२)

वृक्षाग्रगर्भसम्भूता मारिषाख्या वरानना । (५०।१)

तां प्रदास्यन्ति वो वृक्षाः कोप एष प्रशाम्यताम् ॥ (५०।२)

कण्डोर् अपत्यम् एवं सा वृक्षेभ्यश् च समुद्गता । (५१।१)

ममापत्यं तथा वायोः प्रम्लोचातनया च सा ॥ (५१।२)

स चापि भगवान् कण्डुः क्षीणे तपसि सत्तमाः । (५२।१)

पुरुषोत्तमाख्यम् अद्रीशं विष्णोर् आयतनं ययौ ॥ (५२।२)

तत्रैकाग्रमतिर् भूत्वा चकाराराधनं हरेः । (५३।१)

ब्रह्मपारमयं कुर्वञ् जपम् एकाग्रमानसः । (५३।२)

ऊर्ध्वबाहुर् महायोगी स्थित्वासौ भूपनन्दनाः ॥ (५३।३)

प्रचेतस ऊचुः । (५४।१)

ब्रह्मपारं मुनेः श्रोतुम् इच्छामः परमं स्तवम् । (५४।२)

जपता कण्डुना देवो येनाराध्यत केशवः ॥ (५४।३)

सोम उवाच । (५५।१)

पारं परं विष्णुर् अपारपारः परः परेभ्यः परमार्थरूपी । (५५।२)

स ब्रह्मपारः परपारभूतः परः पराणाम् अपि पारपारः ॥ (५५।३)

स कारणं कारणतस् ततो ऽपि तस्यापि हेतुः परहेतुहेतुः । (५६।१)

कार्येषु चैवं सह कर्मकर्तृरूपैर् अशेषैर् अवतीह सर्वम् ॥ (५६।२)

ब्रह्म प्रभुर् ब्रह्म स सर्वभूतो ब्रह्म प्रजानां पतिर् अच्युतो ऽसौ । (५७।१)

ब्रह्माव्ययं नित्यम् अजं स विष्णुर् अपक्षयाद्यैर् अखिलैर् असङ्गि ॥ (५७।२)

ब्रह्माक्षरम् अजं नित्यं यथासौ पुरुषोत्तमः । (५८।१)

तथा रागादयो दोषाः प्रयान्तु प्रशमं मम ॥ (५८।२)

सोम उवाच । (५९।१)

एतद् ब्रह्मपराख्यं वै संस्तवं परमं जपन् । (५९।२)

अवाप परमां सिद्धिं स समाराध्य केशवम् ॥ (५९।३)

इयं च मारिषा पूर्वम् आसीद् या तां ब्रवीमि वः । (६०।१)

कार्यगौरवम् एतस्याः कथने फलदायि वः ॥ (६०।२)

अपुत्रा प्राग् इयं विष्णुं मृते भर्तरि सत्तमाः । (६१।१)

भूपपत्नी महाभागा तोषयामास भक्तितः ॥ (६१।२)

आराधितस् तया विष्णुः प्राह प्रत्यक्षतां गतः । (६२।१)

वरं वृणीष्वेति शुभां सा च प्राहात्मवाञ्छितम् ॥ (६२।२)

भगवन् बालवैधव्याद् वृथाजन्माहम् ईदृशी । (६३।१)

मन्दभाग्या समुद्भूता विफला च जगत्पते ॥ (६३।२)

भवन्तु पतयः श्लाघ्या मम जन्मनि जन्मनि । (६४।१)

त्वत्प्रसादात् तथा पुत्रः प्रजापतिसमो ऽस्तु मे ॥ (६४।२)

रूपसंपत्समायुक्ता सर्वस्य प्रियदर्शना । (६५।१)

अयोनिजा च जायेयं त्वत्प्रसादाद् अधोक्षज ॥ (६५।२)

सोम उवाच । (६६।१)

तयैवम् उक्तो देवेशो हृषीकेश उवाच ताम् । (६६।२)

प्रणामनम्राम् उत्थाप्य वरदः परमेश्वरः ॥ (६६।३)

देव उवाच । (६७।१)

भविष्यन्ति महावीर्या एकस्मिन्न् एव जन्मनि । (६७।२)

प्रख्यातोदारकर्माणो भवत्याः पतयो दश ॥ (६७।३)

पुत्रं च सुमहात्मानम् अतिवीर्यपराक्रमम् । (६८।१)

प्रजापतिगुणैर् युक्तं त्वम् अवाप्स्यसि शोभने ॥ (६८।२)

वंशानां तस्य कर्तृत्वं जगत्यस्मिन् भविष्यति । (६९।१)

त्रैलोक्यम् अखिलं सूतिस् तस्य चापूरयिष्यति ॥ (६९।२)

त्वं चाप्य् अयोनिजा साध्वी रूपौदार्यगुणान्विता । (७०।१)

मनःप्रीतिकरी नॄणां मत्प्रसादाद् भविष्यसि ॥ (७०।२)

इत्युक्त्वान्तर्दधे देवस्तां विशालविलोचनाम् । (७१।१)

सा चेयं मारिषा जाता युष्मत्पत्नी नृपात्मजाः ॥ (७१।२)

पराशर उवाच । (७२।१)

ततः सोमस्य वचनाज् जगृहुस् ते प्रचेतसः । (७२।२)

संहृत्य कोपं वृक्षेभ्यः पत्नीधर्मेण मारिषाम् ॥ (७२।३)

दशभ्यस् तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां प्रजापतिः । (७३।१)

जज्ञे दक्षो महाभागो यः पूर्वं ब्रह्मणो ऽभवत् ॥ (७३।२)

स तु दक्षो महाभागः सृष्ट्यर्थं सुमहामते । (७४।१)

पुत्रान् उत्पादयामास प्रजासृष्ट्यर्थम् आत्मनः ॥ (७४।२)

अचरांश् च चरांश्चैव द्विपदो ऽथ चतुष्पदः । (७५।१)

आदेशं ब्रह्मणः कुर्वन् सृष्ट्यर्थं समवस्थितः ॥ (७५।२)

स सृष्ट्वा मनसा दक्षः पञ्चाशद् असृजत् स्त्रियः । (७६।१)

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । (७६।२)

कालस्य नयने युक्ताः सप्तविंशतिम् इन्दवे ॥ (७६।३)

तासु देवास् तथा दैत्या नागा गावस् तथा खगाः । (७७।१)

गन्धर्वाप्सरसश् चैव दानवाद्याश् च जज्ञिरे ॥ (७७।२)

ततः प्रभृति मैत्रेय प्रजा मैथुनसंभवाः । (७८।१)

संकल्पाद् दर्शनात् स्पर्शात् पूर्वेषाम् अभवन् प्रजाः । (७८।२)

तपोविशेषैर् इद्धानां तदात्यन्ततपस्विनाम् ॥ (७८।३)

मैत्रेय उवाच । (७९।१)

अङ्गुष्ठाद् दक्षिणाद् दक्षः पूर्वं जातः श्रुतो मया । (७९।२)

कथं प्राचेतसो भूयः स सम्भूतो महामुने ॥ (७९।३)

एष मे संशयो ब्रह्मन् सुमहान् हृदि वर्तते । (८०।१)

यद् दौहित्रश् च सोमस्य पुनः श्वशुरतां गतः ॥ (८०।२)

पराशर उवाच । (८१।१)

उत्पत्तिश् च निरोधश् च नित्यो भूतेषु सत्तम । (८१।२)

ऋषयो ऽत्र न मुह्यन्ति ये चान्ये दिव्यचक्षुषः ॥ (८१।३)

युगे युगे भवन्त्य् एते दक्षाद्या मुनिसत्तम । (८२।१)

पुनश् चैव निरुध्यन्ते विद्वांस् तत्र न मुह्यति ॥ (८२।२)

कानिष्ठ्यं ज्यैष्ठ्यम् अप्य् एषां पूर्वं नाभूद् द्विजोत्तम । (८३।१)

तप एव गरीयो ऽभूत् प्रभावश् चैव कारणम् ॥ (८३।२)

मैत्रेय उवाच । (८४।१)

देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् । (८४।२)

उत्पत्तिं विस्तरेणेह मम ब्रह्मन् प्रकीर्तय ॥ (८४।३)

पराशर उवाच । (८५।१)

प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा । (८५।२)

यथा ससर्ज भूतानि तथा शृणु महामते ॥ (८५।३)

मनसा त्व् एव भूतानि पूर्वं दक्षो ऽसृजत् तदा । (८६।१)

देवान् ऋषीन् सगन्धर्वान् असुरान् पन्नगांस् तथा ॥ (८६।२)

यदास्य सृजमानस्य न व्यवर्धन्त ताः प्रजाः । (८७।१)

ततः संचिन्त्य बहुशः सृष्टिहेतोः प्रजापतिः ॥ (८७।२)

मैथुनेनैव धर्मेण सिसृक्षुर् विविधाः प्रजाः । (८८।१)

असिक्नीम् आवहत् कन्यां वीरणस्य प्रजापतेः । (८८।२)

सुतां सुतपसा युक्तां महतीं लोकधारिणीम् ॥ (८८।३)

अथ पुत्रसहस्राणि वैरिण्यां पञ्च वीर्यवान् । (८९।१)

असिक्न्यां जनयामास सर्गहेतोः प्रजापतिः ॥ (८९।२)

तान् दृष्ट्वा नारदो विप्र संविवर्द्धयिषून् प्रजाः । (९०।१)

संगम्य प्रियसंवादो देवर्षिर् इदम् अब्रवीत् ॥ (९०।२)

नारद उवाच । (९१।१)

हे हर्यश्वा महावीर्याः प्रजा यूयं करिष्यथ । (९१।२)

ईदृशो लक्ष्यते यत्नो भवतां श्रूयताम् इदम् ॥ (९१।३)

बालिशा बत यूयं वै नास्या जानीत वै भुवः । (९२।१)

अन्तर् ऊर्ध्वम् अधश् चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः ॥ (९२।२)

ऊर्ध्वं तिर्यग् अधश् चैव यदाप्रतिहता गतिः । (९३।१)

तदा कस्माद् भुवो नान्तं सर्वे द्रक्ष्यथ बालिशाः ॥ (९३।२)

पराशर उवाच । (९४।१)

ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाताः सर्वतो दिशम् । (९४।२)

अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः ॥ (९४।३)

हर्यश्वेष्व् अथ नष्टेषु दक्षः प्राचेतसः पुनः । (९५।१)

वैरिण्याम् अथ पुत्राणां सहस्रम् असृजत् प्रभुः ॥ (९५।२)

विवर्धयिषवस् ते तु शबलाश्वाः प्रजाः पुनः । (९६।१)

पूर्वोक्तं वचनं ब्रह्मन् नारदेनैव चोदिताः ॥ (९६।२)

अन्योन्यम् ऊचुस् ते सर्वे सम्यग् आह महामुनिः । (९७।१)

भ्रातॄणां पदवी चैव गन्तव्या नात्र संशयः ॥ (९७।२)

ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्याश् च प्रजाः स्रक्ष्यामहे ततः ॥ (९८।१)

ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम् । (९९।१)

अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः ॥ (९९।२)

ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुर् अन्वेषणे द्विज । (१००।१)

प्रयातो नश्यति तथा तन् न कार्यं विजानता ॥ (१००।२)

तांश् चापि नष्टान् विज्ञाय पुत्रान् दक्षः प्रजापतिः । (१०१।१)

क्रोधं चक्रे महाभागो नारदं स शशाप च ॥ (१०१।२)

सर्गकामस् ततो विद्वान् स मैत्रेय प्रजापतिः । (१०२।१)

षष्टिं दक्षो ऽसृजत् कन्या वैरिण्याम् इति नः श्रुतम् ॥ (१०२।२)

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । (१०३।१)

सप्तविंशति सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमिने ॥ (१०३।२)

द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तथा । (१०४।१)

द्वे कृशाश्वाय विदुषे तासां नामानि मे शृणु ॥ (१०४।२)

अरुन्धती वसुर् जामिर् लम्बा भानुर् मरुत्वती । (१०५।१)

संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च ता दश । (१०५।२)

धर्मपत्न्यो दश त्व् एतास् तास्व् अपत्यानि मे शृणु ॥ (१०५।३)

विश्वेदेवास् तु विश्वायाः साध्या साध्यान् व्यजायत । (१०६।१)

मरुत्वत्या मरुत्वन्तो वसोस् तु वसवः स्मृताः ॥ (१०६।२)

भानोस् तु भानवस् तत्र मुहूर्ताया मुहूर्तजाः । (१०७।१)

लम्बायाश् चैव घोषो ऽथ नागवीथी तु जामिजा ॥ (१०७।२)

पृथिवीविषयं सर्वम् अरुन्धत्याम् अजायत । (१०८।१)

संकल्पायास् तु सर्वात्मा जज्ञे संकल्प एव च ॥ (१०८।२)

ये त्व् अनेकवसुप्राणा देवा ज्योतिःपुरोगमाः । (१०९।१)

वसवो ऽष्टौ समाख्यातास् तेषां वक्ष्यामि विस्तरम् ॥ (१०९।२)

आपो ध्रुवश् च सोमश् च धरश् चैवानिलो ऽनलः । (११०।१)

प्रत्यूषश् च प्रभासश् च वसवो नामभिः स्मृताः ॥ (११०।२)

आपस्य पुत्रो वैतण्डः श्रमः श्रान्तो धुनिस् तथा । (१११।१)

ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः ॥ (१११।२)

सोमस्य भगवान् वर्चा वर्चस्वी येन जायते ॥ (११२।१)

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस् तथा । (११३।१)

मनोहरायां शिशिरः प्राणो ऽथ रवणस् तथा ॥ (११३।२)

अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रः पुरोजवः । (११४।१)

अविज्ञातगतिश् चैव द्वौ पुत्राव् अनिलस्य तु ॥ (११४।२)

अग्निपुत्रः कुमारस् तु शरस्तम्बे व्यजायत । (११५।१)

तस्य शाखो विशाखश् च नैगमेयश् च पृष्ठजाः ॥ (११५।२)

अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्त्तिकेय इति स्मृतः ॥ (११६।१)

प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रं ऋषिं नाम्ना तु देवलम् । (११७।१)

द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ ॥ (११७।२)

बृहस्पतेस् तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी । (११८।१)

योगसिद्धा जगत् कृत्स्नम् असक्ता विचरत्य् उत । (११८।२)

प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनाम् अष्टमस्य ह ॥ (११८।३)

विश्वकर्मा महाभागस् तस्यां जज्ञे प्रजापतिः । (११९।१)

कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वार्द्धकिः ॥ (११९।२)

भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः । (१२०।१)

यः सर्वेषां विमानानि देवतानां चकार ह । (१२०।२)

मनुष्याश् चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः ॥ (१२०।३)

अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यस् त्वष्टा रुद्रश् च बुद्धिमान् । (१२१।१)

त्वष्टुश् चाप्य् आत्मजः पुत्रो विश्वरूपो महातपाः ॥ (१२१।२)

हरश् च बहुरूपश् च त्र्यम्बकश् चापराजितः । (१२२।१)

वृषाकपिश् च शंभुश् च कपर्दी रैवतस् तथा ॥ (१२२।२)

मृगव्याधश् च शर्वश् च कपाली च महामुने । (१२३।१)

एकादशैते कथिता रुद्रास् त्रिभुवनेश्वराः ॥ (१२३।२)

शतं त्व् एवं समाम्नातं रुद्राणाम् अमितौजसाम् ॥ (१२४।१)

अदितिर् दितिर् दनुश् चैव अरिष्टा सुरसा स्वसा । (१२५।१)

सुरभिर् विनता चैव ताम्रा क्रोधवशा इरा । (१२५।२)

कद्रुर् मुनिश् च धर्मज्ञ तदपत्यानि मे शृणु ॥ (१२५।३)

पूर्वमन्वन्तरे श्रेष्ठा द्वादशासन् सुरोत्तमाः । (१२६।१)

तुषिता नाम ते ऽन्योन्यम् ऊचुर् वैवस्वते ऽन्तरे ॥ (१२६।२)

उपस्थिते ऽतियशसश् चाक्षुषस्यान्तरे मनोः । (१२७।१)

समवायीकृताः सर्वे समागम्य परस्परम् ॥ (१२७।२)

आगच्छत द्रुतं देवा अदितिं सम्प्रविश्य वै । (१२८।१)

मन्वन्तरे प्रसूयामस् तन् नः श्रेयो भवेद् इति ॥ (१२८।२)

एवम् उक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः । (१२९।१)

मारीचात् कश्यपाज्जातास् ते ऽदित्या दक्षकन्यया ॥ (१२९।२)

तत्र विष्णुश् च शक्रश् च जज्ञाते पुनर् एव हि । (१३०।१)

अर्यमा चैव धाता च त्वष्टा पूषा तथैव च ॥ (१३०।२)

विवस्वान् सविता चैव मित्रो वरुण एव च । (१३१।१)

अंशो भगश् चातितेजा आदित्या द्वादश स्मृताः ॥ (१३१।२)

चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वम् आसन् ये तुषिताः सुराः । (१३२।१)

वैवस्वते ऽन्तरे ते वै आदित्या द्वादश स्मृताः ॥ (१३२।२)

सप्तविंशति याः प्रोक्ताः सोमपत्न्यो ऽथ सुव्रताः । (१३३।१)

तासाम् अपत्यान्य् अभवन् दीप्तान्य् अमिततेजसाम् ॥ (१३३।२)

अरिष्टनेमिपत्नीनाम् अपत्यानीह षोडश ॥ (१३४।१)

बहुपुत्रस्य विदुषश् चतस्रो विद्युतः स्मृताः ॥ (१३५।१)

प्रत्यङ्गिरसजाः श्रेष्ठा ऋचो ब्रह्मर्षिसत्कृताः ॥ (१३६।१)

कृशाश्वस्य तु देवर्षेर् देवप्रहरणाः सुताः ॥ (१३७।१)

एते युगसहस्रान्ते जायन्ते पुनर् एव हि । (१३८।१)

सर्वे देवगणास् तात त्रयस् त्रिंशत् तु छन्दजाः । (१३८।२)

तेषाम् अपीह सततं निरोधोत्पत्तिर् उच्यते ॥ (१३८।३)

यथा सूर्यस्य मैत्रेय उदयास्तमनाव् इह । (१३९।१)

एवं देवनिकायास् ते सम्भवन्ति युगे युगे ॥ (१३९।२)

दित्या पुत्रद्वयं जज्ञे कश्यपाद् इति नः श्रुतम् । (१४०।१)

हिरण्यकशिपुश् चैव हिरण्याक्षश् च दुर्जयः ॥ (१४०।२)

सिंहिका चाभवत् कन्या विप्रचित्तेः परिग्रहः ॥ (१४१।१)

हिरण्यकशिपोः पुत्राश् चत्वारः प्रथितौजसः । (१४२।१)

अनुह्लादश् च ह्लादश् च प्रह्लादश् चैव धर्मवान् । (१४२।२)

संह्लादश् च महावीर्या दैत्यवंशविवर्धनाः ॥ (१४२।३)

तेषां मध्ये महाभागः सर्वत्र समदृग् वशी । (१४३।१)

प्रह्लादः परमां भक्तिं य उवाह जनार्दने ॥ (१४३।२)

दैत्येन्द्रदीपितो वह्निः सर्वाङ्गोपचितो द्विज । (१४४।१)

न ददाह च यं पूर्वं वासुदेवे हृदि स्थिते ॥ (१४४।२)

महार्णवान्तःसलिले स्थितस्य चलतो मही । (१४५।१)

चचाल सकला यस्य पाशबद्धस्य धीमतः ॥ (१४५।२)

न भिन्नं विविधैः शस्त्रैर् यस्य दैत्येन्द्रपातितैः । (१४६।१)

शरीरम् अद्रिकठिनं सर्वत्राच्युतचेतसः ॥ (१४६।२)

विषानलोज्ज्वलमुखा यस्य दैत्यप्रचोदिताः । (१४७।१)

नान्ताय सर्पपतयो बभूवुर् उरुतेजसः ॥ (१४७।२)

शैलैर् आक्रान्तदेहो ऽपि यः स्मरन् पुरुषोत्तमम् । (१४८।१)

तत्याज नात्मनः प्राणान् विष्णुस्मरणदंशितः ॥ (१४८।२)

पतन्तम् उच्चाद् अवनिर् यम् उपेत्य महामतिम् । (१४९।१)

दधार दैत्यपतिना क्षिप्तं स्वर्गनिवासिना ॥ (१४९।२)

यस्य संशोषको वायुर् देहे दैत्येन्द्रयोजितः । (१५०।१)

अवाप संक्षयं सद्यश् चित्तस्थे मधुसूदने ॥ (१५०।२)

विषाणभङ्गम् उन्मत्ता मदहानिं च दिग्गजाः । (१५१।१)

यस्य वक्षःस्थले प्राप्ता दैत्येन्द्रपरिणामिताः ॥ (१५१।२)

यस्य चोत्पादिता कृत्या दैत्यराजपुरोहितैः । (१५२।१)

बभूव नान्ताय पुरा गोविन्दासक्तचेतसः ॥ (१५२।२)

शम्बरस्य च मायानां सहस्रम् अतिमायिनः । (१५३।१)

यस्मिन् प्रयुक्तं चक्रेण कृष्णस्य वितथीकृतम् ॥ (१५३।२)

दैत्येन्द्रसूदोपहृतं यश् च हालाहलं विषम् । (१५४।१)

जरयामास मतिमान् अविकारम् अमत्सरी ॥ (१५४।२)

समचेता जगत्य् अस्मिन् यः सर्वेष्व् एव जन्तुषु । (१५५।१)

यथात्मनि तथान्यत्र परं मैत्रगुणान्वितः ॥ (१५५।२)

धर्मात्मा सत्यशौचादिगुणानाम् आकरः परः । (१५६।१)

उपमानम् अशेषाणां साधूनां यः सदाभवत् ॥ (१५६।२)