मैत्रेय उवाच । (१।१)

ब्रह्मा नारायणाख्यो ऽसौ कल्पादौ भगवान् यथा । (१।२)

ससर्ज सर्वभूतानि तद् आचक्ष्व महामुने ॥ (१।३)

पराशर उवाच । (२।१)

प्रजाः ससर्ज भगवान् ब्रह्मा नारायणात्मकः । (२।२)

प्रजापतिपतिर् देवो यथा तन् मे निशामय ॥ (२।३)

अतीतकल्पावसाने निशासुप्तोत्थितः प्रभुः । (३।१)

सत्त्वोद्रिक्तस् तथा ब्रह्मा शून्यं लोकम् अवैक्षत ॥ (३।२)

नारायणः परो ऽचिन्त्यः परेषाम् अपि स प्रभुः । (४।१)

ब्रह्मस्वरूपी भगवान् अनादिः सर्वसंभवः ॥ (४।२)

इमं चोदाहरन्त्य् अत्र श्लोकं नारायणं प्रति । (५।१)

ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवाप्ययम् ॥ (५।२)

आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः । (६।१)

अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः ॥ (६।२)

तोयान्तः स महीं ज्ञात्वा जगत्य् एकार्णवे प्रभुः । (७।१)

अनुमानात् तदुद्धारं कर्तुकामः प्रजापतिः ॥ (७।२)

अकरोत् स तनूम् अन्यां कल्पादिषु यथा पुरा । (८।१)

मत्स्यकूर्मादिकां तद्वद् वाराहं वपुर् आस्थितः ॥ (८।२)

वेदयज्ञमयं रूपम् अशेषजगतः स्थितौ । (९।१)

स्थितः स्थिरात्मा सर्वात्मा परमात्मा प्रजापतिः ॥ (९।२)

जनलोकगतैः सिद्धैः सनकाद्यैर् अभिष्टुतः । (१०।१)

प्रविवेश तदा तोयम् आत्माधारो धराधरः ॥ (१०।२)

निरीक्ष्य तं तदा देवी पातालतलम् आगतम् । (११।१)

तुष्टाव प्रणता भूत्वा भक्तिनम्रा वसुंधरा ॥ (११।२)

पृथिव्य् उवाच । (१२।१)

नमस् ते सर्वभूताय तुभ्यं शङ्खगदाधर । (१२।२)

माम् उद्धरास्माद् अद्य त्वं त्वत्तो ऽहं पूर्वम् उत्थिता ॥ (१२।३)

त्वयाहम् उद्धृता पूर्वं त्वन्मयाहं जनार्दन । (१३।१)

तथान्यानि च भूतानि गगनादीन्य् अशेषतः ॥ (१३।२)

नमस् ते परमात्मात्मन् पुरुषात्मन् नमो ऽस्तु ते । (१४।१)

प्रधानव्यक्तभूताय कालभूताय ते नमः ॥ (१४।२)

त्वं कर्ता सर्वभूतानां त्वं पाता त्वं विनाशकृत् । (१५।१)

सर्गादिषु प्रभो ब्रह्मविष्णुरुद्रात्मरूपधृक् ॥ (१५।२)

संभक्षयित्वा सकलं जगत्य् एकार्णवीकृते । (१६।१)

शेषे त्वम् एव गोविन्द चिन्त्यमानो मनीषिभिः ॥ (१६।२)

भवतो यत् परं रूपं तन् न जानाति कश्चन । (१७।१)

अवतारेषु यद् रूपं तद् अर्चन्ति दिवौकसः ॥ (१७।२)

त्वाम् आराध्य परं ब्रह्म याता मुक्तिं मुमुक्षवः । (१८।१)

वासुदेवम् अनाराध्य को मोक्षं समवाप्स्यति ॥ (१८।२)

यत् किंचिन् मनसा ग्राह्यं यद् ग्राह्यं चक्षुरादिभिः । (१९।१)

बुद्ध्या च यत् परिच्छेद्यं तद् रूपम् अखिलं तव ॥ (१९।२)

त्वन्मयाहं त्वदाधारा त्वत्सृष्टा त्वाम् उपाश्रिता । (२०।१)

माधवीम् इति लोको ऽयम् अभिधत्ते ततो हि माम् ॥ (२०।२)

जयाखिलज्ञानमय जय स्थूलमयाव्यय । (२१।१)

जयानन्त जयाव्यक्त जय व्यक्तमय प्रभो । (२१।२)

परापरात्मन् विश्वात्मञ् जय यज्ञपते ऽनघ ॥ (२१।३)

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वम्ॐकारस्त्वमग्नयः । (२२।१)

त्वं वेदास्त्वं तदङ्गानि त्वं यज्ञपुरुषो हरे ॥ (२२।२)

सूर्यादयो ग्रहास्तारा नक्षत्राण्यखिलानि च । (२३।१)

मूर्तामूर्तमदृश्यं च दृश्यं च पुरुषोत्तम ॥ (२३।२)

यच्चोक्तं यच्च नैवोक्तं मयात्र परमेश्वर । (२४।१)

तत्सर्वं त्वं नमस्तुभ्यं भूयो भूयो नमो नमः ॥ (२४।२)

पराशर उवाच । (२५।१)

एवं संस्तूयमानस्तु पृथिव्या पृथिवीधरः । (२५।२)

सामस्वरध्वनिः श्रीमाञ्जगर्ज परिघर्घरम् ॥ (२५।३)

ततः समुत्क्षिप्य धरां स्वदंष्ट्रया महावराहः स्फुटपद्मलोचनः । (२६।१)

रसातलाद् उत्पलपत्रसंनिभः समुत्थितो नील इवाचलो महान् ॥ (२६।२)

उत्तिष्ठता तेन मुखानिलाहतं तत्संप्लवाम्भो जनलोकसंश्रयान् । (२७।१)

सनन्दनादीन् अपकल्मषान् मुनीन् चकार भूयो ऽपि पवित्रतास्पदम् ॥ (२७।२)

प्रयान्ति तोयानि खुराग्रविक्षते रसातले ऽधः कृतशब्दसंततम् । (२८।१)

श्वासानिलार्ताः परितः प्रयान्ति सिद्धा जने ये नियतं वसन्ति ॥ (२८।२)

उत्तिष्ठतस् तस्य जलार्द्रकुक्षेर् महावराहस्य महीं विगृह्य । (२९।१)

विधुन्वतो वेदमयं शरीरं रोमान्तरस्था मुनयः स्तुवन्ति ॥ (२९।२)

लोके जने ये निवसन्ति योगिनः सनन्दनाद्या नतिनम्रकन्धरा । (३०।१)

धराधरं धीरतरोद्धतेक्षणम् ॥ (३०।२)

जयेश्वराणां परमेश केशव प्रभो गदाशङ्खधरासिचक्रधृक् । (३१।१)

प्रसूतिनाशस्थितिहेतुर् ईश्वरस् त्वम् एव नान्यत् परमं च यत् पदम् ॥ (३१।२)

पादेषु वेदास्तव यूपदंष्ट्र दन्तेषु यज्ञाश्चितयश्च वक्त्रे । (३२।१)

हुताशजिह्वो ऽसि तनूरुहाणि दर्भाः प्रभो यज्ञपुमांस् त्वम् एव ॥ (३२।२)

विलोचने रात्र्यहनी महात्मन् सर्वास्पदं ब्रह्म परं शिरस् ते । (३३।१)

सूक्तान्य् अशेषाणि सटाकलापो घ्राणं समस्तानि हवींषि देव ॥ (३३।२)

स्रुक्तुण्ड सामस्वरधीरनाद प्राग्वंशकायाखिलसत्रसंधे । (३४।१)

पूर्तेष्टधर्मश्रवणो ऽसि देव सनातनात्मन् भगवन् प्रसीद ॥ (३४।२)

पदक्रमाक्रान्तम् अनन्तम् आदि स्थितं त्वम् एवाक्षर विश्वमूर्ते । (३५।१)

विश्वस्य विद्मः परमेश्वरो ऽसि प्रसीद नाथो ऽसि चराचरस्य ॥ (३५।२)

दंष्ट्राग्रविन्यस्तम् अशेषम् एतद् भूमण्डलं नाथ विभाव्यते ते । (३६।१)

विगाहतः पद्मवनं विलग्नं सरोजिनीपत्रम् इवोढपङ्कम् ॥ (३६।२)

द्यावापृथिव्योर् अतुलप्रभाव यद् अन्तरं तद् वपुषा तवैव । (३७।१)

व्याप्तं जगद् व्याप्तिसमर्थदीप्ते हिताय विश्वस्य विभो भव त्वम् ॥ (३७।२)

परमार्थस् त्वम् एवैको नान्यो ऽस्ति जगतः पते । (३८।१)

तवैष महिमा येन व्याप्तम् एतच्चराचरम् ॥ (३८।२)

यद् एतद् दृश्यते मूर्तम् एतज्ज्ञानात्मनस्तव । (३९।१)

भ्रान्तिज्ञानेन पश्यन्ति जगद्रूपम् अयोगिनः ॥ (३९।२)

ज्ञानस्वरूपम् अखिलं जगद् एतद् अबुद्धयः । (४०।१)

अर्थस्वरूपं पश्यन्तो भ्राम्यन्ते मोहसंप्लवे ॥ (४०।२)

ये तु ज्ञानविदः शुद्धचेतसस् ते ऽखिलं जगत् । (४१।१)

ज्ञानात्मकं प्रपश्यन्ति त्वद्रूपं परमेश्वर ॥ (४१।२)

प्रसीद सर्वसर्वात्मन् भवाय जगताम् इमाम् । (४२।१)

उद्धरोर्वीम् अमेयात्मञ् शं नो देह्यब्जलोचन ॥ (४२।२)

सत्त्वोद्रिक्तो ऽसि भगवन् गोविन्द पृथिवीम् इमाम् । (४३।१)

समुद्धर भवायेश शं नो देह्यब्जलोचन ॥ (४३।२)

सर्गप्रवृत्तिर् भवतो जगताम् उपकारिणी । (४४।१)

भवत्व् एषा नमस् ते ऽस्तु शं नो देह्यब्जलोचन ॥ (४४।२)

पराशर उवाच । (४५।१)

एवं संस्तूयमानस् तु परमात्मा महीधरः । (४५।२)

उज्जहार क्षितिं क्षिप्रं न्यस्तवांश् च महार्णवे ॥ (४५।३)

तस्योपरि जलौघस्य महती नौर् इव स्थिता । (४६।१)

विततत्वात् तु देहस्य न मही याति संप्लवम् ॥ (४६।२)

ततः क्षितिं समां कृत्वा पृथिव्यां सो ऽचिनोद् गिरीन् । (४७।१)

यथाविभागं भगवान् अनादिः सर्वसंभवः ॥ (४७।२)

प्राक्सर्गदग्धान् अखिलान् पर्वतान् पृथिवीतले । (४८।१)

अमोघेन प्रभावेन ससर्जामोघवाञ्छितः ॥ (४८।२)

भूविभागं ततः कृत्वा सप्तद्वीपं यथातथम् । (४९।१)

भूराद्यांश् चतुरो लोकान् पूर्ववत् समकल्पयत् ॥ (४९।२)

ब्रह्मरूपधरो देवस् ततो ऽसौ रजसा वृतः । (५०।१)

चकार सृष्टिं भगवांश् चतुर्वक्त्रधरो हरिः ॥ (५०।२)

निमित्तमात्रम् एवासौ सृज्यानां सर्गकर्मणि । (५१।१)

प्रधानकारणीभूता यतो वै सृज्यशक्तयः ॥ (५१।२)

निमित्तमात्रं मुक्त्वैकं नान्यत् किंचिद् अपेक्ष्यते । (५२।१)

नीयते तपतां श्रेष्ठ स्वशक्त्या वस्तु वस्तुताम् ॥ (५२।२)