विष्णुपुराणViṣṇupurāṇa

ViPur, 5, 29

109 of 126 · 73 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पराशर उवाच । (१।१)

parāśara uvāca

1.2१.२

द्वारवत्यां ततः शौरिं शक्रस्त्रिभुवनेश्वरः । (१।२)

dvāravatyāṃ tataḥ śauriṃ śakrastribhuvaneśvaraḥ |

1.3१.३

आजगामाथ मैत्रेय मत्तैरावतपृष्ठगः ॥ (१।३)

ājagāmātha maitreya mattairāvatapṛṣṭhagaḥ ||

2.1२.१

प्रविश्य द्वारकां सो ऽथ समेत्य हरिणा ततः । (२।१)

praviśya dvārakāṃ so 'tha sametya hariṇā tataḥ |

2.2२.२

कथयामास दैत्यस्य नरकस्य विचेष्टितम् ॥ (२।२)

kathayāmāsa daityasya narakasya viceṣṭitam ||

3.1३.१

त्वया नाथेन देवानां मनुष्यत्वे ऽपि तिष्ठता । (३।१)

tvayā nāthena devānāṃ manuṣyatve 'pi tiṣṭhatā |

3.2३.२

प्रशमं सर्वदुःखानि नीतानि मधुसूदन ॥ (३।२)

praśamaṃ sarvaduḥkhāni nītāni madhusūdana ||

4.1४.१

तपस्विजननाशाय सो ऽरिष्टो धेनुकस्तथा । (४।१)

tapasvijananāśāya so 'riṣṭo dhenukastathā |

4.2४.२

प्रवृत्तो यस्तथा केशी ते सर्वे निहतास्त्वया ॥ (४।२)

pravṛtto yastathā keśī te sarve nihatāstvayā ||

5.1५.१

कंसः कुवलयापीडः पूतना बालघातिनी । (५।१)

kaṃsaḥ kuvalayāpīḍaḥ pūtanā bālaghātinī |

5.2५.२

नाशं नीतास्त्वया सर्वे ये ऽन्ये जगदुपद्रवाः ॥ (५।२)

nāśaṃ nītāstvayā sarve ye 'nye jagadupadravāḥ ||

6.1६.१

युष्मद्दोर्दण्डसद्बुद्धिपरित्राते जगत्त्रये । (६।१)

yuṣmaddordaṇḍasadbuddhiparitrāte jagattraye |

6.2६.२

यज्वियज्ञांशसंप्राप्त्या तृप्तिं यान्ति दिवौकसः ॥ (६।२)

yajviyajñāṃśasaṃprāptyā tṛptiṃ yānti divaukasaḥ ||

7.1७.१

सो ऽहं साम्प्रतमायातो यन्निमित्तं जनार्दन । (७।१)

so 'haṃ sāmpratamāyāto yannimittaṃ janārdana |

7.2७.२

तच्छ्रुत्वा तत्प्रतीकारप्रयत्नं कर्तुमर्हसि ॥ (७।२)

tacchrutvā tatpratīkāraprayatnaṃ kartumarhasi ||

8.1८.१

भौमो ऽयं नरको नाम प्राग्ज्योतिषपुरेश्वरः । (८।१)

bhaumo 'yaṃ narako nāma prāgjyotiṣapureśvaraḥ |

8.2८.२

करोति सर्वभूतानामुपघातमरिंदम ॥ (८।२)

karoti sarvabhūtānāmupaghātamariṃdama ||

9.1९.१

देवसिद्धासुरादीनां नृपाणां च जनार्दन । (९।१)

devasiddhāsurādīnāṃ nṛpāṇāṃ ca janārdana |

9.2९.२

हृत्वा हि सो ऽसुरः कन्या रुरोध निजमन्दिरे ॥ (९।२)

hṛtvā hi so 'suraḥ kanyā rurodha nijamandire ||

10.1१०.१

छत्रं यत्सलिलस्रावि तज्जहार प्रचेतसः । (१०।१)

chatraṃ yatsalilasrāvi tajjahāra pracetasaḥ |

10.2१०.२

मन्दरस्य तथा शृङ्गं हृतवान्मणिपर्वतम् ॥ (१०।२)

mandarasya tathā śṛṅgaṃ hṛtavānmaṇiparvatam ||

11.1११.१

अमृतस्राविणी दिव्ये मन्मातुः कृष्ण कुण्डले । (११।१)

amṛtasrāviṇī divye manmātuḥ kṛṣṇa kuṇḍale |

11.2११.२

जहार सो ऽसुरो ऽदित्या वाञ्छत्यैरावतं गजम् ॥ (११।२)

jahāra so 'suro 'dityā vāñchatyairāvataṃ gajam ||

12.1१२.१

दुर्नीतमेतद्गोविन्द मया तस्य तवोदितम् । (१२।१)

durnītametadgovinda mayā tasya tavoditam |

12.2१२.२

यदत्र प्रतिकर्तव्यं तत्स्वयं परिमृश्यताम् ॥ (१२।२)

yadatra pratikartavyaṃ tatsvayaṃ parimṛśyatām ||

13.1१३.१

पराशर उवाच । (१३।१)

parāśara uvāca

13.2१३.२

इति श्रुत्वा स्मितं कृत्वा भगवान्देवकीसुतः । (१३।२)

iti śrutvā smitaṃ kṛtvā bhagavāndevakīsutaḥ |

13.3१३.३

गृहीत्वा वासवं हस्ते समुत्तस्थौ वरासनात् ॥ (१३।३)

gṛhītvā vāsavaṃ haste samuttasthau varāsanāt ||

14.1१४.१

संचिन्तितमुपारुह्य गरुडं गगनेचरम् । (१४।१)

saṃcintitamupāruhya garuḍaṃ gaganecaram |

14.2१४.२

सत्यभामां समारोप्य ययौ प्राग्ज्योतिषं पुरम् ॥ (१४।२)

satyabhāmāṃ samāropya yayau prāgjyotiṣaṃ puram ||

15.1१५.१

आरुह्यैरावतं नागं शक्रो ऽपि त्रिदिशालयम् । (१५।१)

āruhyairāvataṃ nāgaṃ śakro 'pi tridiśālayam |

15.2१५.२

ततो जगाम मैत्रेय पश्यतां द्वारकौकसाम् ॥ (१५।२)

tato jagāma maitreya paśyatāṃ dvārakaukasām ||

16.1१६.१

प्राग्ज्योतिषपुरस्यासीत् समन्ताच्छतयोजनम् । (१६।१)

prāgjyotiṣapurasyāsīt samantācchatayojanam |

16.2१६.२

आचिता मौरवैः पाशैः क्षुरान्तैर्भूर्द्विजोत्तम ॥ (१६।२)

ācitā mauravaiḥ pāśaiḥ kṣurāntairbhūrdvijottama ||

17.1१७.१

तांश्चिछेद हरिः पाशान्क्षिप्त्वा चक्रं सुदर्शनम् । (१७।१)

tāṃścicheda hariḥ pāśānkṣiptvā cakraṃ sudarśanam |

17.2१७.२

ततो गुरुः समुत्तस्थौ तं जघान च केशवः ॥ (१७।२)

tato guruḥ samuttasthau taṃ jaghāna ca keśavaḥ ||

18.1१८.१

मुरोस्तु तनयान्सप्त सहस्रांस्तांस्ततो हरिः । (१८।१)

murostu tanayānsapta sahasrāṃstāṃstato hariḥ |

18.2१८.२

चक्रधाराग्निनिर्दग्धांश्चकार शलभानिव ॥ (१८।२)

cakradhārāgninirdagdhāṃścakāra śalabhāniva ||

19.1१९.१

हत्वा मुरुं हयग्रीवं तथा पञ्चजनं द्विज । (१९।१)

hatvā muruṃ hayagrīvaṃ tathā pañcajanaṃ dvija |

19.2१९.२

प्राग्ज्योतिषपुरं धीमांस्त्वरावान्समुपाद्रवत् ॥ (१९।२)

prāgjyotiṣapuraṃ dhīmāṃstvarāvānsamupādravat ||

20.1२०.१

नरकेणास्य तत्राभून्महासैन्येन संयुगः । (२०।१)

narakeṇāsya tatrābhūnmahāsainyena saṃyugaḥ |

20.2२०.२

कृष्णस्य यत्र गोविन्दो जघ्ने दैत्यान्सहस्रशः ॥ (२०।२)

kṛṣṇasya yatra govindo jaghne daityānsahasraśaḥ ||

21.1२१.१

शस्त्रास्त्रवर्षं मुञ्चन्तं तं भौमं नरकं बली । (२१।१)

śastrāstravarṣaṃ muñcantaṃ taṃ bhaumaṃ narakaṃ balī |

21.2२१.२

क्षिप्त्वा चक्रं द्विधा चक्रे चक्री दैतेयचक्रहा ॥ (२१।२)

kṣiptvā cakraṃ dvidhā cakre cakrī daiteyacakrahā ||

22.1२२.१

हते तु नरके भूमिर्गृहीत्वादितिकुण्डले । (२२।१)

hate tu narake bhūmirgṛhītvāditikuṇḍale |

22.2२२.२

उपतस्थे जगन्नाथं वाक्यं चेदमथाब्रवीत् ॥ (२२।२)

upatasthe jagannāthaṃ vākyaṃ cedamathābravīt ||

23.1२३.१

यदाहमुद्धृता नाथ त्वया सूकरमूर्तिना । (२३।१)

yadāhamuddhṛtā nātha tvayā sūkaramūrtinā |

23.2२३.२

त्वत्स्पर्शसंभवः पुत्रस्तदायं मय्यजायत ॥ (२३।२)

tvatsparśasaṃbhavaḥ putrastadāyaṃ mayyajāyata ||

24.1२४.१

सो ऽयं त्वयैव दत्तो मे त्वयैव विनिपातितः । (२४।१)

so 'yaṃ tvayaiva datto me tvayaiva vinipātitaḥ |

24.2२४.२

गृहाण कुण्डले चेमे पालयास्य च संततिम् ॥ (२४।२)

gṛhāṇa kuṇḍale ceme pālayāsya ca saṃtatim ||

25.1२५.१

भारावतरणार्थाय ममैव भगवानिमम् । (२५।१)

bhārāvataraṇārthāya mamaiva bhagavānimam |

25.2२५.२

अंशेन लोकम् आयातः प्रसादसुमुखः प्रभो ॥ (२५।२)

aṃśena lokam āyātaḥ prasādasumukhaḥ prabho ||

26.1२६.१

त्वं कर्ता च विकर्ता च संहर्ता प्रभवो ऽप्ययः । (२६।१)

tvaṃ kartā ca vikartā ca saṃhartā prabhavo 'pyayaḥ |

26.2२६.२

जगतां त्वं जगद्रूपः स्तूयते ऽच्युत किं तव ॥ (२६।२)

jagatāṃ tvaṃ jagadrūpaḥ stūyate 'cyuta kiṃ tava ||

27.1२७.१

व्यापी व्याप्यः क्रिया कर्ता कार्यं च भगवान्यदा । (२७।१)

vyāpī vyāpyaḥ kriyā kartā kāryaṃ ca bhagavānyadā |

27.2२७.२

सर्वभूतात्मभूतस्य स्तूयते तव किं तदा ॥ (२७।२)

sarvabhūtātmabhūtasya stūyate tava kiṃ tadā ||

28.1२८.१

परमात्मा त्वमात्मा च भूतात्मा चाव्ययो भवान् । (२८।१)

paramātmā tvamātmā ca bhūtātmā cāvyayo bhavān |

28.2२८.२

यदा तदा स्तुतिर्नास्ति किमर्था ते प्रवर्तते ॥ (२८।२)

yadā tadā stutirnāsti kimarthā te pravartate ||

29.1२९.१

प्रसीद सर्वभूतात्मन्नरकेण कृतं हि यत् । (२९।१)

prasīda sarvabhūtātmannarakeṇa kṛtaṃ hi yat |

29.2२९.२

तत् क्षम्यतामदोषाय त्वत्सुतः स निपातितः ॥ (२९।२)

tat kṣamyatāmadoṣāya tvatsutaḥ sa nipātitaḥ ||

30.1३०.१

पराशर उवाच । (३०।१)

parāśara uvāca

30.2३०.२

तथेति चोक्त्वा धरणीं भगवान्भूतभावनः । (३०।२)

tatheti coktvā dharaṇīṃ bhagavānbhūtabhāvanaḥ |

30.3३०.३

रत्नानि नरकावासाज्जग्राह मुनिसत्तम ॥ (३०।३)

ratnāni narakāvāsājjagrāha munisattama ||

31.1३१.१

कन्यापुरे स कन्यानां षोडशातुलविक्रमः । (३१।१)

kanyāpure sa kanyānāṃ ṣoḍaśātulavikramaḥ |

31.2३१.२

शताधिकानि ददृशे सहस्राणि महामुने ॥ (३१।२)

śatādhikāni dadṛśe sahasrāṇi mahāmune ||

32.1३२.१

चतुर्दंष्ट्रान्गजांश्चोग्रान् षट्सहस्रान्स दृष्टवान् । (३२।१)

caturdaṃṣṭrāngajāṃścogrān ṣaṭsahasrānsa dṛṣṭavān |

32.2३२.२

काम्बोजानां तथाश्वानां नियुतान्येकविंशतिम् ॥ (३२।२)

kāmbojānāṃ tathāśvānāṃ niyutānyekaviṃśatim ||

33.1३३.१

कन्यास्ताश् च तथा नागांस्तांश्चाश्वान्द्वारकां पुरीम् । (३३।१)

kanyāstāś ca tathā nāgāṃstāṃścāśvāndvārakāṃ purīm |

33.2३३.२

प्रेषयामास गोविन्दः सद्यो नरककिंकरैः ॥ (३३।२)

preṣayāmāsa govindaḥ sadyo narakakiṃkaraiḥ ||

34.1३४.१

ददृशे वारुणं छत्रं तथैव मणिपर्वतम् । (३४।१)

dadṛśe vāruṇaṃ chatraṃ tathaiva maṇiparvatam |

34.2३४.२

आरोपयामास हरिर्गरुडे पतगेश्वरे ॥ (३४।२)

āropayāmāsa harirgaruḍe patageśvare ||

35.1३५.१

आरुह्य च स्वयं कृष्णः सत्यभामासहायवान् । (३५।१)

āruhya ca svayaṃ kṛṣṇaḥ satyabhāmāsahāyavān |

35.2३५.२

अदित्याः कुण्डले दातुं जगाम त्रिदिवालयम् ॥ (३५।२)

adityāḥ kuṇḍale dātuṃ jagāma tridivālayam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViPur, 5, 29

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit