विष्णुपुराणViṣṇupurāṇa

ViPur, 2, 9

31 of 126 · 51 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पराशर उवाच । (१।१)

parāśara uvāca

1.2१.२

तारामयं भगवतः शिशुमाराकृति प्रभोः । (१।२)

tārāmayaṃ bhagavataḥ śiśumārākṛti prabhoḥ |

1.3१.३

दिवि रूपं हरेर्यत्तु तस्य पुच्छे स्थितो ध्रुवः ॥ (१।३)

divi rūpaṃ hareryattu tasya pucche sthito dhruvaḥ ||

2.1२.१

एष भ्रमन्भ्रामयति चन्द्रादित्यादिकान्ग्रहान् । (२।१)

eṣa bhramanbhrāmayati candrādityādikāngrahān |

2.2२.२

भ्रमन्तम् अनु तं यान्ति नक्षत्राणि च चक्रवत् ॥ (२।२)

bhramantam anu taṃ yānti nakṣatrāṇi ca cakravat ||

3.1३.१

सूर्याचन्द्रमसौ तारा नक्षत्राणि ग्रहैः सह । (३।१)

sūryācandramasau tārā nakṣatrāṇi grahaiḥ saha |

3.2३.२

वातानीकमयैर्बन्धैर्ध्रुवे बद्धानि तानि वै ॥ (३।२)

vātānīkamayairbandhairdhruve baddhāni tāni vai ||

4.1४.१

शिशुमाराकृति प्रोक्तं यद्रूपं ज्योतिषां दिवि । (४।१)

śiśumārākṛti proktaṃ yadrūpaṃ jyotiṣāṃ divi |

4.2४.२

नारायणो ऽयनं धाम्नां तस्याधारः स्वयं हृदि ॥ (४।२)

nārāyaṇo 'yanaṃ dhāmnāṃ tasyādhāraḥ svayaṃ hṛdi ||

5.1५.१

उत्तानपादपुत्रस्तु तमाराध्य जगत्पतिम् । (५।१)

uttānapādaputrastu tamārādhya jagatpatim |

5.2५.२

सताराशिशुमारस्य ध्रुवः पुच्छे व्यवस्थितः ॥ (५।२)

satārāśiśumārasya dhruvaḥ pucche vyavasthitaḥ ||

6.1६.१

आधारः शिशुमारस्य सर्वाध्यक्षो जनार्दनः । (६।१)

ādhāraḥ śiśumārasya sarvādhyakṣo janārdanaḥ |

6.2६.२

ध्रुवस्य शिशुमारश्च ध्रुवे भानुर्व्यवस्थितः ॥ (६।२)

dhruvasya śiśumāraśca dhruve bhānurvyavasthitaḥ ||

7.1७.१

तदाधारं जगच्चेदं सदेवासुरमानुषम् ॥ (७।१)

tadādhāraṃ jagaccedaṃ sadevāsuramānuṣam ||

8.1८.१

येन विप्र विधानेन तन् ममैकमनाः शृणु । (८।१)

yena vipra vidhānena tan mamaikamanāḥ śṛṇu |

8.2८.२

विवस्वान् अष्टभिर्मासैरादायापो रसान्विताः । (८।२)

vivasvān aṣṭabhirmāsairādāyāpo rasānvitāḥ |

8.3८.३

वर्षत्यम्बु ततश्चान्नम् अन्नादप्यखिलं जगत् ॥ (८।३)

varṣatyambu tataścānnam annādapyakhilaṃ jagat ||

9.1९.१

विवस्वान् अंशुभिस्तीक्ष्णैरादाय जगतो जलम् । (९।१)

vivasvān aṃśubhistīkṣṇairādāya jagato jalam |

9.2९.२

सोमे मुञ्चत्यथेन्दुश्च वायुनाडीमयैर् दिवि । (९।२)

some muñcatyathenduśca vāyunāḍīmayair divi |

9.3९.३

नालैर् विक्षिपते ऽभ्रेषु धूमाग्न्यनिलमूर्तिषु ॥ (९।३)

nālair vikṣipate 'bhreṣu dhūmāgnyanilamūrtiṣu ||

10.1१०.१

न भ्रश्यन्ति यतस्तेभ्यो जलान्यभ्राणि तान्यतः । (१०।१)

na bhraśyanti yatastebhyo jalānyabhrāṇi tānyataḥ |

10.2१०.२

अभ्रस्थाः प्रपतन्त्यापो वायुना समुदीरिताः । (१०।२)

abhrasthāḥ prapatantyāpo vāyunā samudīritāḥ |

10.3१०.३

संस्कारं कालजनितं मैत्रेयासाद्य निर्मलाः ॥ (१०।३)

saṃskāraṃ kālajanitaṃ maitreyāsādya nirmalāḥ ||

11.1११.१

सरित्समुद्रभौमास्तु तथापः प्राणिसंभवाः । (११।१)

saritsamudrabhaumāstu tathāpaḥ prāṇisaṃbhavāḥ |

11.2११.२

चतुष्प्रकारा भगवानादत्ते सविता मुने ॥ (११।२)

catuṣprakārā bhagavānādatte savitā mune ||

12.1१२.१

आकाशगङ्गासलिलं तथादाय गभस्तिमान् । (१२।१)

ākāśagaṅgāsalilaṃ tathādāya gabhastimān |

12.2१२.२

अनभ्रगतमेवोर्व्यां सद्यः क्षिपति रश्मिभिः ॥ (१२।२)

anabhragatamevorvyāṃ sadyaḥ kṣipati raśmibhiḥ ||

13.1१३.१

तस्य संस्पर्शनिर्धूतपापपङ्को द्विजोत्तम । (१३।१)

tasya saṃsparśanirdhūtapāpapaṅko dvijottama |

13.2१३.२

न याति नरकं मर्त्यो दिव्यं स्नानं हि तत्स्मृतम् ॥ (१३।२)

na yāti narakaṃ martyo divyaṃ snānaṃ hi tatsmṛtam ||

14.1१४.१

दृष्टसूर्यं हि यद् वारि पतत्यभ्रैर्विना दिवः । (१४।१)

dṛṣṭasūryaṃ hi yad vāri patatyabhrairvinā divaḥ |

14.2१४.२

आकाशगङ्गासलिलं तद्गोभिः क्षिप्यते रवेः ॥ (१४।२)

ākāśagaṅgāsalilaṃ tadgobhiḥ kṣipyate raveḥ ||

15.1१५.१

कृत्तिकादिषु ऋक्षेषु विषमेष्वम्बु यद्दिवः । (१५।१)

kṛttikādiṣu ṛkṣeṣu viṣameṣvambu yaddivaḥ |

15.2१५.२

दृष्टार्कं पतितं ज्ञेयं तद्गाङ्गं दिग्गजोज्झितम् ॥ (१५।२)

dṛṣṭārkaṃ patitaṃ jñeyaṃ tadgāṅgaṃ diggajojjhitam ||

16.1१६.१

युग्मर्क्षेषु तु यत्तोयं पतत्यर्कोज्झितं दिवः । (१६।१)

yugmarkṣeṣu tu yattoyaṃ patatyarkojjhitaṃ divaḥ |

16.2१६.२

तत्सूर्यरश्मिभिः सद्यः समादाय निरस्यते ॥ (१६।२)

tatsūryaraśmibhiḥ sadyaḥ samādāya nirasyate ||

17.1१७.१

उभयं पुण्यमत्यर्थं नृणां पापहरं द्विज । (१७।१)

ubhayaṃ puṇyamatyarthaṃ nṛṇāṃ pāpaharaṃ dvija |

17.2१७.२

आकाशगङ्गासलिलं दिव्यं स्नानं महामुने ॥ (१७।२)

ākāśagaṅgāsalilaṃ divyaṃ snānaṃ mahāmune ||

18.1१८.१

यत्तु मेघैः समुत्सृष्टं वारि तत्प्राणिनां द्विज । (१८।१)

yattu meghaiḥ samutsṛṣṭaṃ vāri tatprāṇināṃ dvija |

18.2१८.२

पुष्णात्योषधयः सर्वा जीवनायामृतं हि तत् ॥ (१८।२)

puṣṇātyoṣadhayaḥ sarvā jīvanāyāmṛtaṃ hi tat ||

19.1१९.१

तेन वृद्धिं परां नीतः सलिलेनौषधीगणः । (१९।१)

tena vṛddhiṃ parāṃ nītaḥ salilenauṣadhīgaṇaḥ |

19.2१९.२

साधकः फलपाकान्तः प्रजानां द्विज जायते ॥ (१९।२)

sādhakaḥ phalapākāntaḥ prajānāṃ dvija jāyate ||

20.1२०.१

तेन यज्ञान्यथाप्रोक्तान् मानवाः शास्त्रचक्षुषः । (२०।१)

tena yajñānyathāproktān mānavāḥ śāstracakṣuṣaḥ |

20.2२०.२

कुर्वन्त्यहरहस्तैश्च देवान् आप्याययन्ति ते ॥ (२०।२)

kurvantyaharahastaiśca devān āpyāyayanti te ||

21.1२१.१

एवं यज्ञाश्च वेदाश्च वर्णाश्च द्विजपूर्वकाः । (२१।१)

evaṃ yajñāśca vedāśca varṇāśca dvijapūrvakāḥ |

21.2२१.२

सर्वे देवनिकायाश्च पशुभूतगणाश्च ये ॥ (२१।२)

sarve devanikāyāśca paśubhūtagaṇāśca ye ||

22.1२२.१

वृष्ट्या धृतमिदं सर्वमन्नं निष्पाद्यते यया । (२२।१)

vṛṣṭyā dhṛtamidaṃ sarvamannaṃ niṣpādyate yayā |

22.2२२.२

सापि निष्पाद्यते वृष्टिः सवित्रा मुनिसत्तम ॥ (२२।२)

sāpi niṣpādyate vṛṣṭiḥ savitrā munisattama ||

23.1२३.१

आधारभूतः सवितुर्ध्रुवो मुनिवरोत्तम । (२३।१)

ādhārabhūtaḥ saviturdhruvo munivarottama |

23.2२३.२

ध्रुवस्य शिशुमारो ऽसौ सो ऽपि नारायणाश्रयः ॥ (२३।२)

dhruvasya śiśumāro 'sau so 'pi nārāyaṇāśrayaḥ ||

24.1२४.१

हृदि नारायणस्तस्य शिशुमारस्य संस्थितः । (२४।१)

hṛdi nārāyaṇastasya śiśumārasya saṃsthitaḥ |

24.2२४.२

बिभर्ता सर्वभूतानामादिभूतः सनातनः ॥ (२४।२)

bibhartā sarvabhūtānāmādibhūtaḥ sanātanaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViPur, 2, 9

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit