पराशर उवाच । (१।१)

अर्जुनो ऽपि तदान्विष्य कृष्णरामकलेवरे । (१।२)

संस्कारं लम्भयामास तथान्येषामनुक्रमात् ॥ (१।३)

अष्टौ महिष्यः कथिता रुक्मिणीप्रमुखास्तु याः । (२।१)

उपगुह्य हरेर्देहं विविशुस्ता हुताशनम् ॥ (२।२)

रेवती चैव रामस्य देहमाश्लिष्य सत्तम । (३।१)

विवेश ज्वलितं वह्निं तत्सङ्गाह्लादशीतलम् ॥ (३।२)

उग्रसेनस्तु तच्छ्रुत्वा तथैवानकदुन्दुभिः । (४।१)

देवकी रोहिणी चैव विविशुर्जातवेदसम् ॥ (४।२)

ततो ऽर्जुनः प्रेतकार्यं कृत्वा तेषां यथाविधि । (५।१)

निश्चक्राम जनं सर्वं गृहीत्वा वज्रमेव च ॥ (५।२)

द्वारवत्या विनिष्क्रान्ताः कृष्णपत्न्यः सहस्रशः । (६।१)

वज्रं जनं च कौन्तेयः पालयञ्छनकैर्ययौ ॥ (६।२)

सभा सुधर्मा कृष्णेन मर्त्यलोके समुझिते । (७।१)

स्वर्गं जगाम मैत्रेय पारिजातश्च पादपः ॥ (७।२)

यस्मिन्दिने हरिर्यातो दिवं संत्यज्य मेदिनीम् । (८।१)

तस्मिन् एवावतीर्णो ऽयं कालकायो बली कलिः ॥ (८।२)

प्लावयामास तां शून्यां द्वारकां च महोदधिः । (९।१)

यदुदेवगृहं त्वेकं नाप्लावयत सागरः ॥ (९।२)

नातिक्रान्तुमलं ब्रह्मंस्तदद्यापि महोदधिः । (१०।१)

नित्यं संनिहितस्तत्र भगवान्केशवो यतः ॥ (१०।२)

तदतीव महापुण्यं सर्वपातकनाशनम् । (११।१)

विष्णुक्रीडान्वितं स्थानं दृष्ट्वा पापात्प्रमुच्यते ॥ (११।२)

पार्थः पञ्चनदे देशे बहुधान्यसमन्विते । (१२।१)

चकार वासं सर्वस्य जनस्य मुनिसत्तम ॥ (१२।२)

ततो लोभः समभवत्पार्थेनैकेन धन्विना । (१३।१)

दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमाना दस्यूनां निहतेश्वराः ॥ (१३।२)

ततस्ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः । (१४।१)

आभीरा मन्त्रयामासुः समेत्यात्यन्तदुर्मदाः ॥ (१४।२)

अयमेको ऽर्जुनो धन्वी स्त्रीजनं निहतेश्वरम् । (१५।१)

नयत्यस्मानतिक्रम्य धिगेतद्भवतां बलम् ॥ (१५।२)

हत्वा गर्वं समारूढो भीष्मद्रोणजयद्रथान् । (१६।१)

कर्णादींश्च न जानाति बलं ग्रामनिवासिनाम् ॥ (१६।२)

हे हे यष्टीर्महायामा गृह्णीतायं सुदुर्मतिः । (१७।१)

सर्वानेवावजानाति किं वो बाहुभिरुन्नतैः ॥ (१७।२)

पराशर उवाच । (१८।१)

ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवो लोप्त्रहारिणः । (१८।२)

सहस्रशो ऽभ्यधावन्त तं जनं निहतेश्वरम् ॥ (१८।३)

ततो निवृत्य कौन्तेयः प्राहाभीरान् हसन्न् इव । (१९।१)

निवर्तध्वम् अधर्मज्ञा यदि न स्थ मुमूर्षवः ॥ (१९।२)

अवज्ञाय वचस्तस्य जगृहुस्ते तदा धनम् । (२०।१)

स्त्रीजनं चैव मैत्रेय विष्वक्सेनपरिग्रहम् ॥ (२०।२)

ततो ऽर्जुनो धनुर्दिव्यं गाण्डीवमजरं युधि । (२१।१)

आरोपयितुम् आरेभे न शशाक च वीर्यवान् ॥ (२१।२)

चकार सज्जं कृच्छ्राच्च तच्चाभूच्छिथिलं पुनः । (२२।१)

न सस्मार तथास्त्राणि चिन्तयन्न् अपि पाण्डवः ॥ (२२।२)

शरान्मुमोच चैतेषु पार्थो वैरिष्वमर्षितः । (२३।१)

त्वग्भेदं ते परं चक्रुरस्ता गाण्डीवधन्वना ॥ (२३।२)

वह्निना ये ऽक्षया दत्ताः शरास्ते ऽपि क्षयं ययुः । (२४।१)

युध्यतः सह गोपालैरर्जुनस्य भवक्षये ॥ (२४।२)

अचिन्तयच्च कौन्तेयः कृष्णस्यैव हि तद्बलम् । (२५।१)

यन्मया शरसंघातैः सकला भूभृतो जिताः ॥ (२५।२)

मिषतः पाण्डुपुत्रस्य ततस्ताः प्रमदोत्तमाः । (२६।१)

आभीरैरपकृष्यन्त कामाच्चान्याः प्रवव्रजुः ॥ (२६।२)

ततः शरेषु क्षीणेषु धनुष्कोट्या धनंजयः । (२७।१)

जघान दस्यूंस्ते चास्य प्रहाराञ्जहसुर्मुने ॥ (२७।२)

प्रेक्षतश्चैव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः । (२८।१)

जग्मुरादाय ते म्लेच्छाः समस्ता मुनिसत्तम ॥ (२८।२)

ततः सुदुःखितो जिष्णुः कष्टं कष्टमिति ब्रुवन् । (२९।१)

अहो भगवता तेन मुक्तो ऽस्मीति रुरोद वै ॥ (२९।२)

तद् धनुस्तानि शस्त्राणि स रथस्ते च वाजिनः । (३०।१)

सर्वमेकपदे नष्टं दानम् अश्रोत्रिये यथा ॥ (३०।२)

अहो ऽतिबलवद्दैवं विना तेन महात्मना । (३१।१)

यदसामर्थ्ययुक्ते ऽपि नीचवर्गे जयप्रदम् ॥ (३१।२)

तौ बाहू स च मे मुष्टिः स्थानं तत्सो ऽस्मि चार्जुनः । (३२।१)

पुण्येनैव विना तेन गतं सर्वमसारताम् ॥ (३२।२)

ममार्जुनत्वं भीमस्य भीमत्वं तत्कृतं ध्रुवम् । (३३।१)

विना तेन यदाभीरैर् जितो ऽहं कथमन्यथा ॥ (३३।२)

पराशर उवाच । (३४।१)

इत्थं वदन्ययौ जिष्णुर्मथुराख्यं पुरोत्तमम् । (३४।२)

चकार तत्र राजानं वज्रं यादवनन्दनम् ॥ (३४।३)

स ददर्श ततो व्यासं फाल्गुनः काननाश्रयम् । (३५।१)

तमुपेत्य महाभागं विनयेनाभ्यवादयत् ॥ (३५।२)

तं वन्दमानं चरणाववलोक्य मुनिश्चिरम् । (३६।१)

उवाच पार्थं विच्छायः कथमत्यन्तमीदृशः ॥ (३६।२)

अवीरजोऽनुगमनं ब्रह्महत्याथवा कृता । (३७।१)

दृढाशाभङ्गदुःखीव भ्रष्टच्छायो ऽसि साम्प्रतम् ॥ (३७।२)

सान्तानिकादयो वा ते याचमाना निराकृताः । (३८।१)

अगम्यस्त्रीरतिर्वा त्वं तेनासि विगतप्रभः ॥ (३८।२)

भुङ्क्ते ऽप्रदाय विप्रेभ्यो एको मिष्टमथो भवान् । (३९।१)

किं वा कृपणवित्तानि हृतानि भवतार्जुन ॥ (३९।२)

कच्चित् त्वं शूर्पवातस्य गोचरत्वं गतो ऽर्जुन । (४०।१)

दुष्टचक्षुर्हतो वापि निःश्रीकः कथमन्यथा ॥ (४०।२)

स्पृष्टो नखाम्भसा वाथ घटवार्युक्षितो ऽपि वा । (४१।१)

तेनातीवासि विच्छायो न्यूनैर् वा युधि निर्जितः ॥ (४१।२)

पराशर उवाच । (४२।१)

ततः पार्थो विनिश्वस्य श्रूयतां भगवन्न् इति । (४२।२)

प्रोक्तो यथावद् आचष्टे व्यासायात्मपराभवम् ॥ (४२।३)

अर्जुन उवाच । (४३।१)

यद् बलं यच् च नस् तेजो यद् वीर्यं यः पराक्रमः । (४३।२)

या श्रीश् छाया च नः सो ऽस्मान् परित्यज्य हरिर् गतः ॥ (४३।३)

इतरेणेव महता स्मितपूर्वाभिभाषिणा । (४४।१)

हीना वयं मुने तेन जातास् तृणमया इव ॥ (४४।२)

अस्त्राणां सायकानां च गाण्डीवस्य तथा मम । (४५।१)

सारता याभवन् मूर्ता स गतः पुरुषोत्तमः ॥ (४५।२)

यस्यावलोकनाद् अस्माञ्श्रीर् जयः संपद् उन्नतिः । (४६।१)

न तत्याज स गोविन्दस् त्यक्त्वास्मान् भगवान् गतः ॥ (४६।२)

भीष्मद्रोणाङ्गराजाद्यास् तथा दुर्योधनादयः । (४७।१)

यत्प्रभावेन निर्दग्धाः स कृष्णस् त्यक्तवान् भुवम् ॥ (४७।२)

निर्यौवना हतश्रीका भ्रष्टच्छायेव मे मही । (४८।१)

विभाति तात नैको ऽहं विरहे तस्य चक्रिणः ॥ (४८।२)

यस्यानुभावाद् भीष्माद्यैर् मय्य् अग्नौ शलभायितम् । (४९।१)

विना तेनाद्य कृष्णेन गोपालैर् अस्मि निर्जितः ॥ (४९।२)

गाण्डीवं त्रिषु लोकेषु ख्यातिं यदनुभावतः । (५०।१)

गतं तेन विनाभीरैर् लगुडैस् तन्निराकृतम् ॥ (५०।२)

स्त्रीसहस्राण्य् अनेकानि मन्नाथानि महामुने । (५१।१)

यततो मम नीतानि दस्युभिर् लगुडायुधैः ॥ (५१।२)

आनीयमानम् आभीरैः कृष्ण कृष्णावरोधनम् । (५२।१)

हृतं यष्टिप्रहरणैः परिभूय बलं मम ॥ (५२।२)

निःश्रीकता न मे चित्रं यज्जीवामि तद् अद्भुतम् । (५३।१)

नीचावमानपङ्काङ्की निर्लज्जो ऽस्मि पितामह ॥ (५३।२)

व्यास उवाच । (५४।१)

अलं ते व्रीडया पार्थ न त्वं शोचितुम् अर्हसि । (५४।२)

अवेहि सर्वभूतेषु कालस्य गतिर् ईदृशी ॥ (५४।३)

कालो भवाय भूतानाम् अभावाय च पाण्डव । (५५।१)

कालमूलम् इदं ज्ञात्वा भव स्थैर्यधनो ऽर्जुन ॥ (५५।२)

नद्यः समुद्रा गिरयः सकला च वसुंधरा । (५६।१)

देवा मनुष्याः पशवस् तरवः ससरीसृपाः ॥ (५६।२)

सृष्टाः कालेन कालेन पुनर् यास्यन्ति संक्षयम् । (५७।१)

कालात्मकम् इदं सर्वं ज्ञात्वा शमम् अवाप्नुहि ॥ (५७।२)

यच्चात्थ कृष्णमाहात्म्यं तत् तथैव धनंजय । (५८।१)

भारावतारकार्यार्थम् अवतीर्णः स मेदिनीम् ॥ (५८।२)

भाराक्रान्ता धरा याता देवानां समितिं पुरा । (५९।१)

तदर्थम् अवतीर्णो ऽसौ कालरूपी जनार्दनः ॥ (५९।२)

तच्च निष्पादितं कार्यम् अशेषा भूभृतो हताः । (६०।१)

वृष्ण्यन्धककुलं सर्वं तथा पार्थोपसंहृतम् ॥ (६०।२)