पराशर उवाच । (१।१)

तयोर्विहरतोरेवं रामकेशवयोर्व्रजे । (१।२)

प्रावृड्व्यतीता विकसत्सरोजा चाभवच्छरत् ॥ (१।३)

अवापुस्तापमत्यर्थं शफर्यः पल्वलोदके । (२।१)

पुत्रक्षेत्रादिसक्तेन ममत्वेन यथा गृही ॥ (२।२)

मयूरा मौनिनस्तस्थुः परित्यक्तमदा वने । (३।१)

असारतां परिज्ञाय संसारस्येव योगिनः ॥ (३।२)

उत्सृज्य जलसर्वस्वं विमलाः सितमूर्तयः । (४।१)

तत्यजुश्चाम्बरं मेघा गृहं विज्ञानिनो यथा ॥ (४।२)

शरत्सूर्यांशुतप्तानि ययुः शोषं सरांसि च । (५।१)

बह्वालम्बिममत्वेन हृदयानीव देहिनाम् ॥ (५।२)

कुमुदैः शरदम्भांसि योग्यतालक्षणं ययुः । (६।१)

अवबोधैर्मनांसीव संबन्धममलात्मनाम् ॥ (६।२)

तारकाविमले व्योम्नि रराजाखण्डमण्डलः । (७।१)

चन्द्रश्चरमदेहात्मा योगी साधुकुले यथा ॥ (७।२)

शनकैः शनकैस्तीरं तत्यजुश्च जलाशयाः । (८।१)

ममत्वं क्षेत्रपुत्रादिरूढमुच्चैर्यथा बुधाः ॥ (८।२)

पूर्वत्यक्तैः सरोऽम्भोभिर्हंसा योगं पुनर्ययुः । (९।१)

क्लेशैः कुयोगिनो ऽशेषैरन्तरायहता इव ॥ (९।२)

निभृतो ऽभवदत्यर्थं समुद्रः स्तिमितोदकः । (१०।१)

क्रमावाप्तमहायोगो निश्चलात्मा यथा यतिः ॥ (१०।२)

सर्वत्रातिप्रसन्नानि सलिलानि तदाभवन् । (११।१)

ज्ञाते सर्वगते विष्णौ मनांसीव सुमेधसाम् ॥ (११।२)

बभूव विमलं व्योम शरदाध्वस्ततोयदम् । (१२।१)

योगाग्निदग्धक्लेशौघं योगिनामिव मानसम् ॥ (१२।२)

सूर्यांशुजनितं तापं निन्ये तारापतिः शमम् । (१३।१)

अहंकारोद्भवं दुःखं विवेकः सुमहानिव ॥ (१३।२)

नभसो ऽब्दान्भुवः पङ्कं कालुष्यं चाम्भसः शरत् । (१४।१)

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यः प्रत्याहार इवाहरत् ॥ (१४।२)

प्राणायाम इवाम्भोभिः सरसां कृतपूरकैः । (१५।१)

अभ्यस्यते ऽनुदिवसं रेचककुम्भकादिभिः ॥ (१५।२)

विमलाम्बरनक्षत्रे काले चाभ्यागते व्रजम् । (१६।१)

ददर्शेन्द्रमहारम्भायोद्यतांस्तान् व्रजौकसः ॥ (१६।२)

कृष्णस्तानुत्सुकान्दृष्ट्वा गोपानुत्सवलालसान् । (१७।१)

कौतूहलादिदं वाक्यं प्राह वृद्धान्महामतिः ॥ (१७।२)

को ऽयं शक्रमहो नाम येन वो हर्ष आगतः । (१८।१)

प्राह तं नन्दगोपश्च पृच्छन्तमतिसादरम् ॥ (१८।२)

मेघानां पयसां चेशो देवराजः शतक्रतुः । (१९।१)

तेन संचोदिता मेघा वर्षन्त्यम्बुमयं रसम् ॥ (१९।२)

तद्वृष्टिजनितं सस्यं वयमन्ये च देहिनः । (२०।१)

वर्तयामोपभुञ्जानास्तर्पयामश्च देवताः ॥ (२०।२)

क्षीरवत्य इमा गावो वत्सवत्यश्च निर्वृताः । (२१।१)

तेन संवर्धितैः सस्यैस्तुष्टाः पुष्टा भवन्ति वै ॥ (२१।२)

नासस्या नातृणा भूमिर्न बुभुक्षार्दितो जनः । (२२।१)

दृश्यते यत्र दृश्यन्ते वृष्टिमन्तो बलाहकाः ॥ (२२।२)

भौममेतत्पयो दुग्धं गोभिः सूर्यस्य वारिदः । (२३।१)

पर्जन्यः सर्वलोकस्य भवाय भुवि वर्षति ॥ (२३।२)

तस्मात्प्रावृषि राजानः सर्वे शक्रं मुदा युताः । (२४।१)

महैः सुरेशमर्चन्ति वयमन्ये च मानवाः ॥ (२४।२)

पराशर उवाच । (२५।१)

नन्दगोपस्य वचनं श्रुत्वेत्थं शक्रपूजने । (२५।२)

कोपाय त्रिदशेन्द्रस्य प्राह दामोदरस्तदा ॥ (२५।३)

न वयं कृषिकर्तारो वाणिज्याजीविनो न च । (२६।१)

गावो ऽस्मद्दैवतं तात वयं वनचरा यतः ॥ (२६।२)

आन्वीक्षिकी त्रयी वार्ता दण्डनीतिस्तथापरा । (२७।१)

विद्याचतुष्टयं चैतद्वार्तामत्र शृणुष्व मे ॥ (२७।२)

कृषिर्वणिज्या तद्वच्च तृतीयं पशुपालनम् । (२८।१)

विद्या ह्येका महाभाग वार्ता वृत्तित्रयाश्रया ॥ (२८।२)

कर्षकाणां कृषिर्वृत्तिः पण्यं विपणिजीविनाम् । (२९।१)

अस्माकं गौः परा वृत्तिर्वार्ताभेदैरियं त्रिभिः ॥ (२९।२)

विद्यया यो यया युक्तस्तस्य सा दैवतं महत् । (३०।१)

सैव पूज्यार्चनीया च सैव तस्योपकारिका ॥ (३०।२)

यो ऽन्यस्याः फलमश्नन्वै पूजयत्यपरां नरः । (३१।१)

इह च प्रेत्य चैवासौ तात नाप्नोति शोभनम् ॥ (३१।२)

कृष्यन्ताः प्रथिताः सीमाः सीमान्तं च पुनर्वनम् । (३२।१)

वनान्ता गिरयः सर्वे ते चास्माकं परा गतिः ॥ (३२।२)

न द्वारबन्धावरणा न गृहक्षेत्रिणस्तथा । (३३।१)

सुखिनस्त्वखिले लोके यथा वै चक्रचारिणः ॥ (३३।२)

श्रूयन्ते गिरयश्चामी वने ऽस्मिन् कामरूपिणः । (३४।१)

तत्तद्रूपं समास्थाय रमन्ते स्वेषु सानुषु ॥ (३४।२)

यदा चैते ऽपराध्यन्ते तेषां ये काननौकसः । (३५।१)

तदा सिंहादिरूपैस्तान्घातयन्ति महीधराः ॥ (३५।२)

गिरियज्ञस्त्वयं तस्माद्गोयज्ञश्च प्रवर्त्यताम् । (३६।१)

किमस्माकं महेन्द्रेण गावः शैलाश्च देवताः ॥ (३६।२)

मन्त्रयज्ञपरा विप्राः सीरयज्ञाश्च कर्षकाः । (३७।१)

गिरिगोयज्ञशीलाश्च वयम् अद्रिवनाश्रयाः ॥ (३७।२)

तस्माद्गोवर्धनः शैलो भवद्भिर्विविधार्हणैः । (३८।१)

अर्च्यतां पूज्यतां मेध्यं पशुं हत्वा विधानतः ॥ (३८।२)

सर्वघोषस्य संदोहो गृह्यतां मा विचार्यताम् । (३९।१)

भोज्यन्तां तेन वै विप्रास्तथा ये चाभिवाञ्छकाः ॥ (३९।२)

समर्चिते कृते होमे भोजितेषु द्विजातिषु । (४०।१)

शरत्पुष्पकृतापीडाः परिगच्छन्तु गोगणाः ॥ (४०।२)

एतन्मम मतं गोपाः संप्रीत्या क्रियते यदि । (४१।१)

ततः कृता भवेत्प्रीतिर् गवाम् अद्रेस्तथा मम ॥ (४१।२)

पराशर उवाच । (४२।१)

इति तस्य वचः श्रुत्वा नन्दाद्यास्ते व्रजौकसः । (४२।२)

प्रीत्युत्फुल्लमुखा विप्र साधु साध्वित्यथाब्रुवन् ॥ (४२।३)

शोभनं ते मतं वत्स यदेतद्भवतोदितम् । (४३।१)

तत्करिष्यामहे सर्वं गिरियज्ञः प्रवर्त्यताम् ॥ (४३।२)

पराशर उवाच । (४४।१)

तथा च कृतवन्तस्ते गिरियज्ञं व्रजौकसः । (४४।२)

दधिपायसमांसाद्यैर्ददुः शैलबलिं ततः ॥ (४४।३)

द्विजांश्च भोजयामासुः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (४५।१)

गावः शैलं ततश्चक्रुरर्चितास्ताः प्रदक्षिणम् । (४६।१)

ऋषभाश्चापि नर्दन्तः सतोया जलदा इव ॥ (४६।२)

गिरिमूर्धनि कृष्णो ऽपि शैलो ऽहमिति मूर्तिमान् । (४७।१)

बुभुजे ऽन्नं बहु तदा गोपवर्याहृतं द्विज ॥ (४७।२)

तेनैव कृष्णो रूपेण गोपैः सह गिरेः शिरः । (४८।१)

अधिरुह्यार्चयामास द्वितीयामात्मनस्तनुम् ॥ (४८।२)

अन्तर्धानं गते तस्मिन् गोपा लब्ध्वा ततो वरान् । (४९।१)

कृत्वा गिरिमहं गोष्ठं निजमभ्याययुः पुनः ॥ (४९।२)