पराशर उवाच । (१।१)

निशम्य तस्येति वचः परमार्थसमन्वितम् । (१।२)

प्रश्रयावनतो भूत्वा तमाह नृपतिर्द्विजम् ॥ (१।३)

राजोवाच । (२।१)

भगवन्यत्त्वया प्रोक्तं परमार्थमयं वचः । (२।२)

श्रुते तस्मिन्भ्रमन्तीव मनसो मम वृत्तयः ॥ (२।३)

एतद्विवेकविज्ञानं यदशेषेषु जन्तुषु । (३।१)

भवता दर्शितं विप्र तत्परं प्रकृतेर्महत् ॥ (३।२)

नाहं वहामि शिबिकां शिबिका न मयि स्थिता । (४।१)

शरीरम् अन्यदस्मत्तो येनेयं शिबिका धृता ॥ (४।२)

गुणप्रवृत्त्या भूतानां प्रवृत्तिः कर्मचोदिता । (५।१)

प्रवर्तन्ते गुणाश्चैते किं ममेति त्वयोदितम् ॥ (५।२)

एतस्मिन्परमार्थज्ञ मम श्रोत्रपथं गते । (६।१)

मनो विह्वलतामेति परमार्थार्थितां गतम् ॥ (६।२)

पूर्वमेव महाभागं कपिलर्षिमहं द्विज । (७।१)

प्रष्टुमभ्युद्यतो गत्वा श्रेयः किं न्वित्यसंशयम् ॥ (७।२)

तदन्तरे च भवता यदिदं वाक्यमीरितम् । (८।१)

तेनैव परमार्थार्थं त्वयि चेतः प्रधावति ॥ (८।२)

कपिलर्षिर्भगवतः सर्वभूतस्य वै किल । (९।१)

विष्णोरंशो जगन्मोहनाशायोर्वीमुपागतः ॥ (९।२)

स एव भगवान्नूनम् अस्माकं हितकाम्यया । (१०।१)

प्रत्यक्षतामत्र गतो यथैतद्भवतोच्यते ॥ (१०।२)

तन्मह्यं प्रणताय त्वं यच्छ्रेयः परमं द्विज । (११।१)

तद्वदाखिलविज्ञानजलवीच्युदधिर्भवान् ॥ (११।२)

ब्राह्मण उवाच । (१२।१)

भूप पृच्छसि किं श्रेयः परमार्थं नु पृच्छसि । (१२।२)

श्रेयांस्यपरमार्थानि अशेषाण्येव भूपते ॥ (१२।३)

देवताराधनं कृत्वा धनसंपदमिच्छति । (१३।१)

पुत्रानिच्छति राज्यं च श्रेयस्तत्प्राप्तिलक्षणम् ॥ (१३।२)

कर्म यज्ञात्मकं श्रेयः स्वर्लोकफलदायि यत् । (१४।१)

श्रेयः प्रधानं च फले तदेवानभिसंहिते ॥ (१४।२)

आत्मा ध्येयः सदा भूप योगयुक्तैस्तथा परम् । (१५।१)

श्रेयस्तस्यैव संयोगः श्रेयो यः परमात्मनः ॥ (१५।२)

श्रेयांस्येवमनेकानि शतशो ऽथ सहस्रशः । (१६।१)

सन्त्यत्र परमार्थास्तु न त्वेते श्रूयतां च मे ॥ (१६।२)

धर्माय त्यज्यते किंतु परमार्थो धनं यदि । (१७।१)

व्ययश्च क्रियते कस्मात्कामप्राप्त्युपलक्षणः ॥ (१७।२)

पुत्रश्चेत्परमार्थाख्यः सो ऽप्यन्यस्य नरेश्वर । (१८।१)

परमार्थभूतः सो ऽन्यस्य परमार्थो हि तत्पिता ॥ (१८।२)

एवं न परमार्थो ऽस्ति जगत्यस्मिंश्चराचरे । (१९।१)

परमार्थो हि कार्याणि कारणानाम् अशेषतः ॥ (१९।२)

राज्यादिप्राप्तिरत्रोक्ता परमार्थतया यदि । (२०।१)

परमार्था भवन्त्यत्र न भवन्ति च वै ततः ॥ (२०।२)

ऋग्यजुःसामनिष्पाद्यं यज्ञकर्म मतं तव । (२१।१)

परमार्थभूतं तत्रापि श्रूयतां गदतो मम ॥ (२१।२)

यत्तु निष्पाद्यते कार्यं मृदा कारणभूतया । (२२।१)

तत्कारणानुगमनाज्ज्ञायते नृप मृण्मयम् ॥ (२२।२)

एवं विनाशिभिर्द्रव्यैः समिदाज्यकुशादिभिः । (२३।१)

निष्पाद्यते क्रिया या तु सा भवित्री विनाशिनी ॥ (२३।२)

अनाशी परमार्थश्च प्राज्ञैरभ्युपगम्यते । (२४।१)

तत्तु नाशि न संदेहो नाशिद्रव्योपपादितम् ॥ (२४।२)

तदेवाफलदं कर्म परमार्थो मतस्तव । (२५।१)

मुक्तिसाधनभूतत्वात् परमार्थो न साधनम् ॥ (२५।२)

ध्यानं चैवात्मनो भूप परमार्थार्थशब्दितम् । (२६।१)

भेदकारि परेभ्यस् तत्परमार्थो न भेदवान् ॥ (२६।२)

परमात्मात्मनोर्योगः परमार्थ इतीष्यते । (२७।१)

मिथ्यैतदन्यद्रव्यं हि नैति तद्द्रव्यतां यतः ॥ (२७।२)

तस्माच्छ्रेयांस्यशेषाणि नृपैतानि न संशयः । (२८।१)

परमार्थस्तु भूपाल संक्षेपाच्छ्रूयतां मम ॥ (२८।२)

एको व्यापी समः शुद्धो निर्गुणः प्रकृतेः परः । (२९।१)

जन्मवृद्ध्यादिरहित आत्मा सर्वगतो ऽव्ययः ॥ (२९।२)

परज्ञानमयः सद्भिर्नामजात्यादिभिर्विभुः । (३०।१)

न योगवान्न युक्तो ऽभून्नैव पार्थिव योक्ष्यति ॥ (३०।२)

तस्यात्मपरदेहेषु सतो ऽप्येकमयं हि यत् । (३१।१)

विज्ञानं परमार्थो ऽसौ द्वैतिनो ऽतत्त्वदर्शिनः ॥ (३१।२)

वेणुरन्ध्रविभेदेन भेदः षड्जादिसंज्ञितः । (३२।१)

अभेदव्यापिनो वायोस्तथा तस्य महात्मनः ॥ (३२।२)

एकत्वं रूपभेदश्च बाह्यकर्मप्रवृत्तिजः । (३३।१)

देवादिभेदे ऽपध्वस्ते नास्त्येवावरणो हि सः ॥ (३३।२)