पराशर उवाच । (१।१)

ध्रुवाच्छिष्टिं च भव्यं च भव्याच्छंभुर् व्यजायत । (१।२)

शिष्टेर् आधत्त सुच्छाया पञ्च पुत्रान् अकल्मषान् ॥ (१।३)

रिपुं रिपुञ्जयं विप्रं वृकलं वृकतेजसम् । (२।१)

रिपोर् आधत्त बृहती चाक्षुषं सर्वतेजसम् ॥ (२।२)

अजीजनत् पुष्करिण्यां वारुण्यां चाक्षुषो मनुम् । (३।१)

प्रजापतेर् आत्मजायां वीरणस्य महात्मनः ॥ (३।२)

मनोर् अजायन्त दश नड्वलायां महौजसः । (४।१)

कन्यायां तपतां श्रेष्ठ वैराजस्य प्रजापतेः ॥ (४।२)

कुरुः पुरुः शतद्युम्नस् तपस्वी सत्यवाञ्छुचिः । (५।१)

अग्निष्टुद् अतिरात्रश् च सुद्युम्नश् चेति ते नव । (५।२)

अभिमन्युश् च दशमो नड्वलायां महौजसः ॥ (५।३)

कुरोर् अजनयत् पुत्रान् षड् आग्नेयी महाप्रभान् । (६।१)

अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुम् अङ्गिरसं शिबिम् ॥ (६।२)

अङ्गात् सुनीथापत्यं वै वेनम् एकम् अजायत । (७।१)

प्रजार्थम् ऋषयस् तस्य ममन्थुर् दक्षिणं करम् ॥ (७।२)

वेनस्य पाणौ मथिते संबभूव महामुने । (८।१)

वैन्यो नाम महीपालो यः पृथुः परिकीर्त्यते ॥ (८।२)

येन दुग्धा मही पूर्वं प्रजानां हितकारणात् ॥ (९।१)

मैत्रेय उवाच । (१०।१)

किमर्थं मथितः पाणिर् वेनस्य परमर्षिभिः । (१०।२)

यत्र जज्ञे महावीर्यः स पृथुर् मुनिसत्तम ॥ (१०।३)

पराशर उवाच । (११।१)

सुनीथा नाम या कन्या मृत्योः प्रथमजाभवत् । (११।२)

अङ्गस्य भार्या सा दत्ता तस्यां वेनो व्यजायत ॥ (११।३)

स मातामहदोषेण तेन मृत्योः सुतात्मजः । (१२।१)

निसर्गाद् एव मैत्रेय दुष्टभावो व्यजायत ॥ (१२।२)

अभिषिक्तो यदा राज्ये स वेनः परमर्षिभिः । (१३।१)

घोषयामास स तदा पृथिव्यां पृथिवीपतिः ॥ (१३।२)

न यष्टव्यं न होतव्यं न दातव्यं कथंचन । (१४।१)

भोक्ता यज्ञस्य कस् त्व् अन्यो ह्य् अहं यज्ञपतिः प्रभुः ॥ (१४।२)

ततस् तम् ऋषयः पूर्वं सम्पूज्य पृथिवीपतिम् । (१५।१)

ऊचुः सामकलं सम्यङ् मैत्रेय समुपस्थिताः ॥ (१५।२)

ऋषय ऊचुः । (१६।१)

भो भो राजञ्छृणुष्व त्वं यद् वदामस् तव प्रभो । (१६।२)

राज्यदेहोपकाराय प्रजानां च हितं परम् ॥ (१६।३)

दीर्घसत्रेण देवेशं सर्वयज्ञेश्वरं हरिम् । (१७।१)

पूजयिष्याम भद्रं ते तत्रांशस् ते भविष्यति ॥ (१७।२)

यज्ञेन यज्ञपुरुषो विष्णुः संप्रीणितो नृप । (१८।१)

अस्माभिर् भवतः कामान् सर्वान् एव प्रदास्यति ॥ (१८।२)

यज्ञैर् यज्ञेश्वरो येषां राष्ट्रे सम्पूज्यते हरिः । (१९।१)

तेषां सर्वेप्सितावाप्तिं ददाति नृप भूभृताम् ॥ (१९।२)

वेन उवाच । (२०।१)

मत्तः को ऽभ्यधिको ऽन्यो ऽस्ति कश् चाराध्यो ममापरः । (२०।२)

को ऽयं हरिर् इति ख्यातो यो वै यज्ञेश्वरो मतः ॥ (२०।३)

ब्रह्मा जनार्दनः शंभुर् इन्द्रो वायुर् यमो रविः । (२१।१)

हुतभुग् वरुणो धाता पूषा भूमिर् निशाकरः ॥ (२१।२)

एते चान्ये च ये देवाः शापानुग्रहकारिणः । (२२।१)

नृपस्यैते शरीरस्थाः सर्वदेवमयो नृपः ॥ (२२।२)

एतज् ज्ञात्वा मयाज्ञप्तं यद् यथा क्रियतां तथा । (२३।१)

न दातव्यं न होतव्यं न यष्टव्यं च भो द्विजाः ॥ (२३।२)

भर्तृशुश्रूषणं धर्मो यथा स्त्रीणां परो मतः । (२४।१)

ममाज्ञापालनं धर्मो भवतां च तथा द्विजाः ॥ (२४।२)

ऋषय ऊचुः । (२५।१)

देह्य् अनुज्ञां महाराज मा धर्मो यातु संक्षयम् । (२५।२)

हविषां परिणामो ऽयं यद् एतद् अखिलं जगत् ॥ (२५।३)

पराशर उवाच । (२६।१)

इति विज्ञाप्यमानो ऽपि स वेनः परमर्षिभिः । (२६।२)

पापो ददाति नानुज्ञां तदा प्रोक्तः पुनः पुनः ॥ (२६।३)

ततस् ते मुनयः सर्वे कोपामर्षसमन्विताः । (२७।१)

हन्यतां हन्यतां पाप इत्य् ऊचुस् ते परस्परम् ॥ (२७।२)

यो यज्ञपुरुषं विष्णुम् अनादिनिधनं प्रभुम् । (२८।१)

विनिन्दत्य् अधमाचारो न स योग्यो भुवः पतिः ॥ (२८।२)

इत्य् उक्त्वा मन्त्रपूतैस् तैः कुशैर् मुनिगणा नृपम् । (२९।१)

निजघ्नुर् निहतं पूर्वं भगवन्निन्दनादिना ॥ (२९।२)

ततश् च मुनयो रेणुं ददृशुः सर्वतो द्विज । (३०।१)

किम् एतद् इति चासन्नं पप्रच्छुस् ते जनं तदा ॥ (३०।२)

आख्यातं च जनैस् तेषां चौरीभूतैर् अराजके । (३१।१)

राष्ट्रे तु लोकैर् आरब्धं परस्वादानम् आतुरैः ॥ (३१।२)

तेषाम् उदीर्णवेगानां चौराणां मुनिसत्तमाः । (३२।१)

सुमहान् दृश्यते रेणुः परवित्तापहारिणाम् ॥ (३२।२)

ततः संमन्त्र्य ते सर्वे मुनयस् तस्य भूभृतः । (३३।१)

ममन्थुर् ऊरुं पुत्रार्थम् अनपत्यस्य यत्नतः ॥ (३३।२)

मथ्यतश् च समुत्तस्थौ तस्योरोः पुरुषः किल । (३४।१)

दग्धस्थूणाप्रतीकाशः खर्वटास्यो ऽतिह्रस्वकः ॥ (३४।२)

किं करोमीति तान् सर्वान् विप्रान् आह त्वरान्वितः । (३५।१)

निषीदेति तम् ऊचुस् ते निषादस् तेन सो ऽभवत् ॥ (३५।२)

ततस् तत्संभवा जाता विन्ध्यशैलनिवासिनः । (३६।१)

निषादा मुनिशार्दूल पापकर्मोपलक्षणाः ॥ (३६।२)

तेन द्वारेण तत् पापं निष्क्रान्तं तस्य भूपतेः । (३७।१)

निषादास् ते ततो जाता वेनकल्मषनाशनाः ॥ (३७।२)

ततो ऽस्य दक्षिणं हस्तं ममन्थुस् ते द्विजोत्तमाः ॥ (३८।१)

मथ्यमाने च तत्राभूत् पृथुर् वैन्यः प्रतापवान् । (३९।१)

दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षाद् अग्निर् इव ज्वलन् ॥ (३९।२)

आद्यम् आजगवं नाम खात् पपात ततो धनुः । (४०।१)

शराश् च दिव्या नभसः कवचं च पपात ह ॥ (४०।२)

तस्मिञ् जाते तु भूतानि सम्प्रहृष्टानि सर्वशः ॥ (४१।१)

सत्पुत्रेण च जातेन वेनो ऽपि त्रिदिवं ययौ । (४२।१)

पुन्नाम्नो नरकात् त्रातः स तेन सुमहात्मना ॥ (४२।२)

तं समुद्राश् च नद्यश् च रत्नान्य् आदाय सर्वशः । (४३।१)

तोयानि चाभिषेकार्थं सर्वाण्य् एवोपतस्थिरे ॥ (४३।२)

पितामहश् च भगवान् देवैर् आङ्गिरसैः सह । (४४।१)

स्थावराणि च भूतानि जङ्गमानि च सर्वशः । (४४।२)

समागम्य तदा वैन्यम् अभ्यषिञ्चन् नराधिपम् ॥ (४४।३)

हस्ते तु दक्षिणे चक्रं दृष्ट्वा तस्य पितामहः । (४५।१)

विष्णोर् अंशं पृथुं मत्वा परितोषं परं ययौ ॥ (४५।२)

विष्णुचिह्नं करे चक्रं सर्वेषां चक्रवर्तिनाम् । (४६।१)

भवत्य् अव्याहतो यस्य प्रभावस् त्रिदशैर् अपि ॥ (४६।२)

महता राजराज्येन पृथुर् वैन्यः प्रतापवान् । (४७।१)

सो ऽभिषिक्तो महातेजा विधिवद् धर्मकोविदैः ॥ (४७।२)

पित्रापरञ्जितास् तस्य प्रजास् तेनानुरञ्जिताः । (४८।१)

अनुरागात् ततस् तस्य नाम राजेत्य् अजायत ॥ (४८।२)

आपस् तस्तम्भिरे चास्य समुद्रम् अभियास्यतः । (४९।१)

पर्वताश् च ददुर् मार्गं ध्वजभङ्गश् च नाभवत् ॥ (४९।२)

अकृष्टपच्या पृथिवी सिध्यन्त्यन्नानि चिन्तया । (५०।१)

सर्वकामदुघा गावः पुटके पुटके मधु ॥ (५०।२)

तस्य वै जातमात्रस्य यज्ञे पैतामहे शुभे । (५१।१)

सूतः सूत्यां समुत्पन्नः सौत्ये ऽहनि महामतिः ॥ (५१।२)

तस्मिन्न् एव महायज्ञो जज्ञे प्राज्ञो ऽथ मागधः । (५२।१)

प्रोक्तौ तदा मुनिवरैस् ताव् उभौ सूतमागधौ ॥ (५२।२)

स्तूयताम् एष नृपतिः पृथुर् वैन्यः प्रतापवान् । (५३।१)

कर्मैतद् अनुरूपं च पात्रं स्तोत्रस्य चाप्य् अयम् ॥ (५३।२)

ततस् ताव् ऊचतुर् विप्रान् सर्वान् एव कृताञ्जली । (५४।१)

अद्यजातस्य नो कर्म ज्ञायते ऽस्य महीपतेः ॥ (५४।२)

गुणा न चास्य ज्ञायन्ते न चास्य प्रथितं यशः । (५५।१)

स्तोत्रं किमाश्रयं त्व् अस्य कार्यम् अस्माभिर् उच्यताम् ॥ (५५।२)

ऋषय ऊचुः । (५६।१)

करिष्यत्य् एष यत् कर्म चक्रवर्ती महाबलः । (५६।२)

गुणा भविष्या ये चास्य तैर् अयं स्तूयतां नृपः ॥ (५६।३)

पराशर उवाच । (५७।१)

ततः स नृपतिस् तोषं तच्छ्रुत्वा परमं ययौ । (५७।२)

सद्गुणैः श्लाघ्यताम् एति स्तव्याश् चाभ्यां गुणा मम ॥ (५७।३)

तस्माद् यद् अत्र स्तोत्रे मे गुणनिर्वर्णनं त्व् इमौ । (५८।१)

करिष्येते करिष्यामि तद् एवाहं समाहितः ॥ (५८।२)

यद् इमौ वर्जनीयं च किंचिद् अत्र वदिष्यतः । (५९।१)

तद् अहं वर्जयिष्यामीत्य् एवं चक्रे मतिं नृपः ॥ (५९।२)

अथ तौ चक्रतुः स्तोत्रं पृथोर् वैन्यस्य धीमतः । (६०।१)

भविष्यैः कर्मभिः सम्यक् सुस्वरौ सूतमागधौ ॥ (६०।२)

सत्यवाग् दानशीलो ऽयं सत्यसंधो नरेश्वरः । (६१।१)

ह्रीमान् मैत्रः क्षमाशीलो विक्रान्तो दुष्टशासनः ॥ (६१।२)

धर्मज्ञाश् च कृतज्ञाश् च दयावान् प्रियभाषकः । (६२।१)

मान्यान् मानयिता यज्वा ब्रह्मण्यः साधुवत्सलः ॥ (६२।२)

समः शत्रौ च मित्रे च व्यवहारस्थितौ नृपः ॥ (६३।१)

सूतेनोक्तान् गुणान् इत्थं स तदा मागधेन च । (६४।१)

चकार हृदि तादृक् च कर्मणा कृतवान् असौ ॥ (६४।२)

ततः स पृथिवीपालः पालयन् वसुधाम् इमाम् । (६५।१)

इयाज विविधैर् यज्ञैर् महद्भिर् भूरिदक्षिणैः ॥ (६५।२)

तं प्रजाः पृथिवीनाथम् उपतस्थुः क्षुधार्दिताः । (६६।१)

ओषधीषु प्रणष्टासु तस्मिन् काले ह्य् अराजके । (६६।२)

तम् ऊचुस् तेन ताः पृष्टास् तत्रागमनकारणम् ॥ (६६।३)

प्रजा ऊचुः । (६७।१)

अराजके नृपश्रेष्ठ धरित्र्या सकलौषधीः । (६७।२)

ग्रस्तास् ततः क्षयं यान्ति प्रजाः सर्वाः प्रजेश्वर ॥ (६७।३)

त्वं नो वृत्तिप्रदो धात्रा प्रजापालो निरूपितः । (६८।१)

देहि नः क्षुत्परीतानां प्रजानां जीवनौषधीः ॥ (६८।२)

पराशर उवाच । (६९।१)

ततो ऽथ नृपतिर् दिव्यम् आदायाजगवं धनुः । (६९।२)

शरांश्च दिव्यान् कुपितः सो ऽन्वधावद् वसुंधराम् ॥ (६९।३)

ततो ननाश त्वरिता गौर् भूत्वा तु वसुंधरा । (७०।१)

सा लोकान् ब्रह्मलोकादीन् संत्रासाद् अगमन् मही ॥ (७०।२)

यत्र यत्र ययौ देवी सा तदा भूतधारिणी । (७१।१)

तत्र तत्र तु सा वैन्यं ददृशे ऽभ्युद्यतायुधम् ॥ (७१।२)

ततस् तं प्राह वसुधा पृथुं पृथुपराक्रमम् । (७२।१)

प्रवेपमाना तद्बाणपरित्राणपरायणा ॥ (७२।२)

पृथिव्य् उवाच । (७३।१)

स्त्रीवधे त्वं महापापं किं नरेन्द्र न पश्यसि । (७३।२)

येन मां हन्तुम् अत्यर्थं प्रकरोषि नृपोद्यमम् ॥ (७३।३)

पृथुर् उवाच । (७४।१)

एकस्मिन् यत्र निधनं प्रापिते दुष्टचारिणि । (७४।२)

बहूनां भवति क्षेमं तस्य पुण्यप्रदो वधः ॥ (७४।३)

पृथिव्य् उवाच । (७५।१)

प्रजानाम् उपकाराय यदि मां त्वं हनिष्यसि । (७५।२)

आधारः कः प्रजानां ते नृपश्रेष्ठ भविष्यति ॥ (७५।३)

पृथुर् उवाच । (७६।१)

त्वां हत्वा वसुधे बाणैर् मच्छासनपराङ्मुखीम् । (७६।२)

आत्मयोगबलेनेमा धारयिष्याम्य् अहं प्रजाः ॥ (७६।३)

पराशर उवाच । (७७।१)

ततः प्रणम्य वसुधा तं भूयः प्राह पार्थिवम् । (७७।२)

प्रवेपिताङ्गी परमं साध्वसं समुपागता ॥ (७७।३)

पृथिव्य् उवाच । (७८।१)

उपायतः समारब्धाः सर्वे सिध्यन्त्य् उपक्रमाः । (७८।२)

तस्माद् वदाम्य् उपायं ते तं कुरुष्व यदीच्छसि ॥ (७८।३)

समस्ता या मया जीर्णा नरनाथ महौषधीः । (७९।१)

यदीच्छसि प्रदास्यामि ताः क्षीरपरिणामिनीः ॥ (७९।२)

तस्मात् प्रजाहितार्थाय मम धर्मभृतां वर । (८०।१)

तं तु वत्सं प्रयच्छ त्वं क्षरेयं येन वत्सला ॥ (८०।२)

समां च कुरु सर्वत्र येन क्षीरं समन्ततः । (८१।१)

वरौषधीबीजभूतं वीर सर्वत्र भावये ॥ (८१।२)

पराशर उवाच । (८२।१)

तत उत्सारयामास शैलाञ्छतसहस्रशः । (८२।२)

धनुष्कोट्या तदा वैन्यस् तेन शैला विवर्धिताः ॥ (८२।३)

न हि पूर्वविसर्गे वै विषमे पृथिवीतले । (८३।१)

प्रविभागः पुराणां वा ग्रामाणां वा तदाभवत् ॥ (८३।२)

न सस्यानि न गोरक्ष्यं न कृषिर् न वणिक्पथः । (८४।१)

वैन्यात् प्रभृति मैत्रेय सर्वस्यैतस्य संभवः ॥ (८४।२)

यत्र यत्र समं त्व् अस्या भूमेर् आसीन् नराधिपः । (८५।१)

तत्र तत्र प्रजानां हि निवासं समरोचयत् ॥ (८५।२)

आहारः फलमूलानि प्रजानाम् अभवत् तदा । (८६।१)

कृच्छ्रेण महता सो ऽपि प्रणष्टास्व् ओषधीषु वै ॥ (८६।२)

स कल्पयित्वा वत्सं तु मनुं स्वायम्भुवं प्रभुम् । (८७।१)

स्वे पाणौ पृथिवीनाथो दुदोह पृथिवीं पृथुः । (८७।२)

सस्यजातानि सर्वाणि प्रजानां हितकाम्यया ॥ (८७।३)

तेनान्नेन प्रजास् तात वर्तन्ते ऽद्यापि नित्यशः ॥ (८८।१)

प्राणप्रदानात् स पृथुर् यस्माद् भूमेर् अभूत् पिता । (८९।१)

ततस् तु पृथिवीसंज्ञाम् अवापाखिलधारिणी ॥ (८९।२)

ततश् च देवैर् मुनिभिर् दैत्यै रक्षोभिर् अद्रिभिः । (९०।१)

गन्धर्वैर् उरगैर् यक्षैः पितृभिस् तरुभिस् तथा ॥ (९०।२)

तत् तत् पात्रम् उपादाय तत् तद् दुग्धं मुने पयः । (९१।१)

वत्सदोग्धृविशेषाश् च तेषां तद्योनयो ऽभवन् ॥ (९१।२)

सैषा धात्री विधात्री च धारिणी पोषणी तथा । (९२।१)

सर्वस्य जगतः पृथ्वी विष्णुपादतलोद्भवा ॥ (९२।२)

एवंप्रभावः स पृथुः पुत्रो वेनस्य वीर्यवान् । (९३।१)

जज्ञे महीपतिः पूर्वं राजाभूज्जनरञ्जनात् ॥ (९३।२)

य इदं जन्म वैन्यस्य पृथोः संकीर्तयेन् नरः । (९४।१)

न तस्य दुष्कृतं किंचित् फलदायि प्रजायते ॥ (९४।२)

दुःस्वप्नोपशमं नॄणां शृण्वतां चैतद् उत्तमम् । (९५।१)

पृथोर् जन्म प्रभावश् च करोति सततं नृणाम् ॥ (९५।२)