पराशर उवाच । (१।१)

हिरण्यकशिपुः श्रुत्वा तां कृत्यां वितथीकृताम् । (१।२)

आहूय पुत्रं पप्रच्छ प्रभावस्यास्य कारणम् ॥ (१।३)

हिरण्यकशिपुर् उवाच । (२।१)

प्रह्लाद सुप्रभावो ऽसि किम् एतत् ते विचेष्टितम् । (२।२)

एतन् मन्त्रादिजनितम् उताहो सहजं तव ॥ (२।३)

पराशर उवाच । (३।१)

एवं पृष्टस् तदा पित्रा प्रह्लादो ऽसुरबालकः । (३।२)

प्रणिपत्य पितुः पादाविदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (३।३)

न मन्त्रादिकृतस् तात न च नैसर्गिको मम । (४।१)

प्रभाव एष सामान्यो यस्य यस्याच्युतो हृदि ॥ (४।२)

अन्येषां यो न पापानि चिन्तयत्यात्मनो यथा । (५।१)

तस्य पापागमस् तात हेत्वभावान्न विद्यते ॥ (५।२)

कर्मणा मनसा वाचा परपीडां करोति यः । (६।१)

तद्बीजं जन्म फलति प्रभूतं तस्य चाशुभम् ॥ (६।२)

सो ऽहं न पापम् इच्छामि न करोमि वदामि वा । (७।१)

चिन्तयन् सर्वभूतस्थम् आत्मन्यपि च केशवम् ॥ (७।२)

शारीरं मानसं दुःखं दैवं भूतभवं तथा । (८।१)

सर्वत्र शुभचित्तस्य तस्य मे जायते कुतः ॥ (८।२)

एवं सर्वेषु भूतेषु भक्तिर् अव्यभिचारिणी । (९।१)

कर्तव्या पण्डितैर् ज्ञात्वा सर्वभूतमयं हरिम् ॥ (९।२)

पराशर उवाच । (१०।१)

इति श्रुत्वा स दैत्येन्द्रः प्रासादशिखरे स्थितः । (१०।२)

क्रोधान्धकारितमुखः प्राह दैतेयकिंकरान् ॥ (१०।३)

दुरात्मा क्षिप्यताम् अस्मात् प्रासादाच्छतयोजनात् । (११।१)

गिरिपृष्ठे पतत्वस्मिञ्शिलाभिन्नाङ्गसंहतिः ॥ (११।२)

ततस् तं चिक्षिपुः सर्वे बालं दैतेयकिंकराः । (१२।१)

पपात सो ऽप्यधः क्षिप्तो हृदयेनोद्वहन् हरिम् ॥ (१२।२)

पतमानं जगद्धात्री जगद्धातरि केशवे । (१३।१)

भक्तियुक्तं दधारैनम् उपगम्य च मेदिनी ॥ (१३।२)

ततो विलोक्य तं स्वस्थम् अविशीर्णास्थिबन्धनम् । (१४।१)

हिरण्यकशिपुः प्राह शम्बरं मायिनां वरम् ॥ (१४।२)

नास्माभिः शक्यते हन्तुम् अयं दुर्वृत्तबालकः । (१५।१)

मायां वेत्ति भवांस्तस्मान्माययैनं निषूदय ॥ (१५।२)

शम्बर उवाच । (१६।१)

सूदयाम्येष दैत्येन्द्र पश्य मायाबलं मम । (१६।२)

सहस्रम् अत्र मायानां पश्य कोटिशतं तथा ॥ (१६।३)

पराशर उवाच । (१७।१)

ततः समसृजन् मायाः प्रह्लादे शम्बरो ऽसुरः । (१७।२)

विनाशम् इच्छन् दुर्बुद्धिः सर्वत्र समदर्शिनि ॥ (१७।३)

समाहितमना भूत्वा शम्बरे ऽपि विमत्सरः । (१८।१)

मैत्रेय सो ऽपि प्रह्लादः सस्मार मधुसूदनम् ॥ (१८।२)

ततो भगवता तस्य रक्षार्थं चक्रम् उत्तमम् । (१९।१)

आजगाम समाज्ञप्तं ज्वालामालि सुदर्शनम् ॥ (१९।२)

तेन मायासहस्रं तच्छम्बरस्याशुगामिना । (२०।१)

बालस्य रक्षता देहम् एकैकश्येन सूदितम् ॥ (२०।२)

संशोषकं ततो वायुं दैत्येन्द्र इदम् अब्रवीत् । (२१।१)

शीघ्रम् एष ममादेशाद् दुरात्मा नीयतां क्षयम् ॥ (२१।२)

तथेत्य् उक्त्वाथ सो ऽप्येनं विवेश पवनो लघुः । (२२।१)

शीतो ऽतिरूक्षः शोषाय तद्देहस्यातिदुःसहः ॥ (२२।२)

तेनाविष्टं तथात्मानं स बुद्ध्वा दैत्यबालकः । (२३।१)

हृदयेन महात्मानं दधार धरणीधरम् ॥ (२३।२)

हृदयस्थस् ततस् तस्य तं वायुम् अतिशोषणम् । (२४।१)

पपौ जनार्दनः क्रुद्धः स ययौ पवनः क्षयम् ॥ (२४।२)

क्षीणासु सर्वमायासु पवने संक्षयं गते । (२५।१)

जगाम सो ऽपि भवनं गुरोर् एव महामतिः ॥ (२५।२)

अहन्यहन्यथाचार्यो नीतिं राज्यफलप्रदाम् । (२६।१)

ग्राहयामास तं बालं राज्ञाम् उशनसा कृताम् ॥ (२६।२)

गृहीतनीतिशास्त्रं तं विनीतं स यदा गुरुः । (२७।१)

मेने तदैनं तत्पित्रे कथयामास शिक्षितम् ॥ (२७।२)

आचार्य उवाच । (२८।१)

गृहीतनीतिशास्त्रस् ते पुत्रो दैत्यपते कृतः । (२८।२)

प्रह्लादस्तत्त्वतो वेत्ति भार्गवेण यद् ईरितम् ॥ (२८।३)

हिरण्यकशिपुर् उवाच । (२९।१)

मित्रेषु वर्तेत कथम् अरिवर्गेषु भूपतिः । (२९।२)

प्रह्लाद त्रिषु कालेषु मध्यस्थेषु कथं चरेत् ॥ (२९।३)

कथं मन्त्रिष्वमात्येषु बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च । (३०।१)

चारेषु पौरवर्गेषु शङ्कितेष्वितरेषु च ॥ (३०।२)

कृत्याकृत्यविधानं च दुर्गाटविकसाधनम् । (३१।१)

प्रह्लाद कथ्यतां सम्यक् तथा कण्टकशोधनम् ॥ (३१।२)

एतच्चान्यच्च सकलम् अधीतं भवता यथा । (३२।१)

तथा मे कथ्यतां ज्ञातुं तवेच्छामि मनोगतम् ॥ (३२।२)

पराशर उवाच । (३३।१)

प्रणिपत्य पितुः पादौ ततः प्रश्रयभूषणः । (३३।२)

प्रह्लादः प्राह दैत्येन्द्रं कृताञ्जलिपुटः स्थितः ॥ (३३।३)

प्रह्लाद उवाच । (३४।१)

ममोपदिष्टं सकलं गुरुणा नात्र संशयः । (३४।२)

गृहीतं च मया किन्तु न सद् एतन् मतं मम ॥ (३४।३)

साम चोपप्रदानं च भेददण्डौ तथैव च । (३५।१)

उपायाः कथिता ह्येते मित्रादीनां च साधने ॥ (३५।२)

तान् एवाहं न पश्यामि मित्रादींस्तात मा क्रुधः । (३६।१)

साध्याभावे महाबाहो साधनैः किं प्रयोजनम् ॥ (३६।२)

सर्वभूतात्मके तात जगन्नाथे जगन्मये । (३७।१)

परमात्मनि गोविन्दे मित्रामित्रकथा कुतः ॥ (३७।२)

त्वय्यस्ति भगवान् विष्णुर् मयि चान्यत्र चास्ति सः । (३८।१)

यतस् ततो ऽयं मित्रं मे शत्रुश्चेति पृथक् कुतः ॥ (३८।२)

तद् एभिर् अलम् अत्यर्थं दुष्टारम्भोक्तिविस्तरैः । (३९।१)

अविद्यान्तर्गतैर्यत्नः कर्तव्यस् तात शोभने ॥ (३९।२)

विद्याबुद्धिर् अविद्यायाम् अज्ञानात् तात जायते । (४०।१)

बालो ऽग्निं किं न खद्योतम् असुरेश्वर मन्यते ॥ (४०।२)

तत् कर्म यन्न बन्धाय सा विद्या या विमुक्तये । (४१।१)

आयासायापरं कर्म विद्यान्या शिल्पनैपुणम् ॥ (४१।२)

तद् एतद् अवगम्याहम् असारं साध्यम् उत्तमम् । (४२।१)

निशामय महाभाग प्रणिपत्य ब्रवीमि यत् ॥ (४२।२)

न चिन्तयति को राज्यं को धनं नाभिवाञ्छति । (४३।१)

तथापि भाव्यम् एवैतद् उभयं प्राप्यते नरैः ॥ (४३।२)

सर्व एव महाभाग महत्त्वं प्रति सोद्यमाः । (४४।१)

तथापि पुंसां भाग्यानि नोद्यमा भूतिहेतवः ॥ (४४।२)

जडानाम् अविवेकानाम् अशूराणाम् अपि प्रभो । (४५।१)

भाग्यभोज्यानि राज्यानि सन्त्यनीतिमताम् अपि ॥ (४५।२)

तस्माद् यतेत पुण्येषु य इच्छेन्महतीं श्रियम् । (४६।१)

यतितव्यं समत्वे च निर्वाणम् अपि चेच्छता ॥ (४६।२)

देवा मनुष्याः पशवः पक्षिवृक्षसरीसृपाः । (४७।१)

रूपम् एतद् अनन्तस्य विष्णोर् भिन्नम् इव स्थितम् ॥ (४७।२)

एतद् विजानता सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमम् । (४८।१)

द्रष्टव्यम् आत्मवद् विष्णुर् यतो ऽयं विश्वरूपधृक् ॥ (४८।२)

एवं ज्ञाते स भगवान् अनादिः परमेश्वरः । (४९।१)

प्रसीदत्यच्युतस् तस्मिन् प्रसन्ने क्लेशसंक्षयः ॥ (४९।२)

पराशर उवाच । (५०।१)

एतच्छ्रुत्वा तु कोपेन समुत्थाय वरासनात् । (५०।२)

हिरण्यकशिपुः पुत्रं पदा वक्षस्यताडयत् ॥ (५०।३)

उवाच च स कोपेन सामर्षः प्रज्वलन्निव । (५१।१)

निष्पिष्य पाणिना पाणिं हन्तुकामो जगद् यथा ॥ (५१।२)

हिरण्यकशिपुर् उवाच । (५२।१)

हे विप्रचित्ते हे राहो हे बलैष महार्णवे । (५२।२)

नागपाशैर् दृढं बद्ध्वा क्षिप्यतां मा विलम्बथ ॥ (५२।३)

अन्यथा सकला लोकास् तथा दैतेयदानवाः । (५३।१)

अनुयास्यन्ति मूढस्य मतम् अस्य दुरात्मनः ॥ (५३।२)

बहुशो वारितो ऽस्माभिर् अयं पापस् तथाप्यरेः । (५४।१)

स्तुतिं करोति दुष्टानां वध एवोपकारकः ॥ (५४।२)

पराशर उवाच । (५५।१)

ततस् ते सत्वरा दैत्या बद्ध्वा तं नागबन्धनैः । (५५।२)

भर्तुर् आज्ञां पुरस्कृत्य चिक्षिपुः सलिलार्णवे ॥ (५५।३)

ततश् चचाल चलता प्रह्लादेन महार्णवः । (५६।१)

उद्वेलो ऽभूत् परं क्षोभम् उपेत्य च समन्ततः ॥ (५६।२)

भूर्लोकम् अखिलं दृष्ट्वा प्लाव्यमानं महाम्भसा । (५७।१)

हिरण्यकशिपुर्दैत्यान् इदमाह महामुने ॥ (५७।२)

हिरण्यकशिपुर् उवाच । (५८।१)

दैतेयाः सकलैः शैलैर् अत्रैव वरुणालये । (५८।२)

निश्छिद्रैः सर्वतः सर्वैश्चीयताम् एष दुर्मतिः ॥ (५८।३)

नाग्निर् दहति नैवायं शस्त्रैश् छिन्नो न चोरगैः । (५९।१)

क्षयं नीतो न वातेन न विषेण न कृत्यया ॥ (५९।२)

न मायाभिर् न चैवोच्चात् पातितो न च दिग्गजैः । (६०।१)

बालो ऽतिदुष्टचित्तो ऽयं नानेनार्थो ऽस्ति जीवता ॥ (६०।२)

तद् एष तोयधावत्र समाक्रान्तो महीधरैः । (६१।१)

तिष्ठत्वब्दसहस्रान्तं प्राणान् हास्यति दुर्मतिः ॥ (६१।२)

ततो दैत्या दानवाश्च पर्वतैस् तं महोदधौ । (६२।१)

आक्रम्य चयनं चक्रुर्योजनानि सहस्रशः ॥ (६२।२)

स चितः पर्वतैर् अन्तः समुद्रस्य महामतिः । (६३।१)

तुष्टावाह्निकवेलायाम् एकाग्रमतिर् अच्युतम् ॥ (६३।२)

प्रह्लाद उवाच । (६४।१)

नमस् ते पुण्डरीकाक्ष नमस् ते पुरुषोत्तम । (६४।२)

नमस् ते सर्वलोकात्मन् नमस् ते तिग्मचक्रिणे ॥ (६४।३)

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च । (६५।१)

जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः ॥ (६५।२)

ब्रह्मत्वे सृजते विश्वं स्थितौ पालयते पुनः । (६६।१)

रुद्ररूपाय कल्पान्ते नमस् तुभ्यं त्रिमूर्तये ॥ (६६।२)

देवा यक्षासुराः सिद्धा नागा गन्धर्वकिंनराः । (६७।१)

पिशाचा राक्षसाश् चैव मनुष्याः पशवस् तथा ॥ (६७।२)

पक्षिणः स्थावराश्चैव पिपीलिकसरीसृपाः । (६८।१)

भूम्यापो ऽग्निर् नभो वायुः शब्दः स्पर्शस् तथा रसः ॥ (६८।२)

रूपं गन्धो मनो बुद्धिर् आत्मा कालस् तथा गुणाः । (६९।१)

एतेषां परमार्थश्च सर्वम् एतत् त्वम् अच्युत ॥ (६९।२)

विद्याविद्ये भवान् सत्यम् असत्यं त्वं विषामृते । (७०।१)

प्रवृत्तं च निवृत्तं च कर्म वेदोदितं भवान् ॥ (७०।२)

समस्तकर्मभोक्ता च कर्मोपकरणानि च । (७१।१)

त्वम् एव विष्णो सर्वाणि सर्वकर्मफलं च यत् ॥ (७१।२)

मय्यन्यत्र तथाशेषभूतेषु भुवनेषु च । (७२।१)

तवैव व्याप्तिरैश्वर्यगुणसंसूचिकी प्रभो ॥ (७२।२)

त्वां योगिनश् चिन्तयन्ति त्वां यजन्ति च यज्विनः । (७३।१)

हव्यकव्यभुग् एकस्त्वं पितृदेवस्वरूपधृक् ॥ (७३।२)

रूपं महत् ते ऽच्युत यत्र विश्वं यतश् च सूक्ष्मं जगद् एतद् ईश । (७४।१)

रूपाणि सूक्ष्माणि च भूतभेदास् तेष्वन्तरात्माख्यम् अतीव सूक्ष्मम् ॥ (७४।२)

तस्माच्च सूक्ष्मादिविशेषणानाम् अगोचरे यत् परमार्थरूपम् । (७५।१)

किमप्यचिन्त्यं तव रूपम् अस्ति तस्मै नमस् ते पुरुषोत्तमाय ॥ (७५।२)

सर्वभूतेषु सर्वात्मन् या शक्तिर् अपरा तव । (७६।१)

गुणाश्रया नमस् तस्यै शाश्वतायै सुरेश्वर ॥ (७६।२)

यातीतगोचरा वाचां मनसां चाविशेषणा । (७७।१)

ज्ञानिज्ञानपरिच्छेद्या तां वन्दे चेश्वरीं पराम् ॥ (७७।२)

ॐ नमो वासुदेवाय तस्मै भगवते सदा । (७८।१)

व्यतिरिक्तं न यस्यास्ति व्यतिरिक्तो ऽखिलस्य यः ॥ (७८।२)

नमस् तस्मै नमस् तस्मै नमस् तस्मै महात्मने । (७९।१)

नामरूपं न यस्यैको यो ऽस्तित्वेनोपलभ्यते ॥ (७९।२)

यस्यावताररूपाणि समर्चन्ति दिवौकसः । (८०।१)

अपश्यन्तः परं रूपं नमस् तस्मै महात्मने ॥ (८०।२)

यो ऽन्तस्तिष्ठन्न् अशेषस्य पश्यतीशः शुभाशुभम् । (८१।१)

तं सर्वसाक्षिणं विष्णुं नमस्ये परमेश्वरम् ॥ (८१।२)

नमो ऽस्तु विष्णवे तस्मै यस्याभिन्नम् इदं जगत् । (८२।१)

ध्येयः स जगताम् आद्यः स प्रसीदतु मे ऽव्ययः ॥ (८२।२)

यत्रोतम् एतत् प्रोतं च विश्वम् अक्षरसंज्ञके । (८३।१)

आधारभूतः सर्वस्य स प्रसीदतु मे हरिः ॥ (८३।२)

ॐ नमो विष्णवे तस्मै नमस् तस्मै पुनः पुनः । (८४।१)

यत्र सर्वं यतः सर्वं यः सर्वं सर्वतश् च यः ॥ (८४।२)

सर्वगत्वाद् अनन्तस्य स एवाहम् अवस्थितः । (८५।१)

मत्तः सर्वम् अहं सर्वं मयि सर्वं सनातने ॥ (८५।२)

अहम् एवाक्षयो नित्यः परमात्मात्मसंश्रयः । (८६।१)

ब्रह्मसंज्ञो ऽहम् एवाग्रे तथान्ते च परः पुमान् ॥ (८६।२)