विष्णुपुराणViṣṇupurāṇa

ViPur, 3, 11

49 of 126 · 251 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सगर उवाच । (१।१)

sagara uvāca

1.2१.२

गृहस्थस्य सदाचारं श्रोतुमिच्छाम्यहं मुने । (१।२)

gṛhasthasya sadācāraṃ śrotumicchāmyahaṃ mune |

1.3१.३

लोकादस्मात्परस्माच्च यमातिष्ठन् न हीयते ॥ (१।३)

lokādasmātparasmācca yamātiṣṭhan na hīyate ||

2.1२.१

और्व उवाच । (२।१)

aurva uvāca

2.2२.२

श्रूयतां पृथिवीपाल सदाचारस्य लक्षणम् । (२।२)

śrūyatāṃ pṛthivīpāla sadācārasya lakṣaṇam |

2.3२.३

सदाचारवता पुंसा जितौ लोकावुभावपि ॥ (२।३)

sadācāravatā puṃsā jitau lokāvubhāvapi ||

3.1३.१

साधवः क्षीणदोषास्तु सच्छब्दः साधुवाचकः । (३।१)

sādhavaḥ kṣīṇadoṣāstu sacchabdaḥ sādhuvācakaḥ |

3.2३.२

तेषामाचरणं यत्तु सदाचारः स उच्यते ॥ (३।२)

teṣāmācaraṇaṃ yattu sadācāraḥ sa ucyate ||

4.1४.१

सप्तर्षयो ऽथ मनवः प्रजानां पतयस्तथा । (४।१)

saptarṣayo 'tha manavaḥ prajānāṃ patayastathā |

4.2४.२

सदाचारस्य वक्तारः कर्तारश्च महीपते ॥ (४।२)

sadācārasya vaktāraḥ kartāraśca mahīpate ||

5.1५.१

ब्राह्मे मुहूर्ते स्वस्थे च मानसे मतिमान्नृप । (५।१)

brāhme muhūrte svasthe ca mānase matimānnṛpa |

5.2५.२

विबुद्धश्चिन्तयेद्धर्ममर्थं चास्याविरोधिनम् ॥ (५।२)

vibuddhaścintayeddharmamarthaṃ cāsyāvirodhinam ||

6.1६.१

अपीडया तयोः काममुभयोरपि चिन्तयेत् । (६।१)

apīḍayā tayoḥ kāmamubhayorapi cintayet |

6.2६.२

दृष्टादृष्टविनाशाय त्रिवर्गे समदर्शिता ॥ (६।२)

dṛṣṭādṛṣṭavināśāya trivarge samadarśitā ||

7.1७.१

परित्यजेदर्थकामौ धर्मपीडाकरौ नृप । (७।१)

parityajedarthakāmau dharmapīḍākarau nṛpa |

7.2७.२

धर्ममप्यसुखोदर्कं लोकविक्रुष्टम् एव च ॥ (७।२)

dharmamapyasukhodarkaṃ lokavikruṣṭam eva ca ||

8.1८.१

ततः कल्यं समुत्थाय कुर्यान्मैत्रं नरेश्वर ॥ (८।१)

tataḥ kalyaṃ samutthāya kuryānmaitraṃ nareśvara ||

9.1९.१

नैरृत्याम् इषुविक्षेपमतीत्याभ्यधिकं भुवः । (९।१)

nairṛtyām iṣuvikṣepamatītyābhyadhikaṃ bhuvaḥ |

9.2९.२

दूरादावसथान्मूत्रं पुरीषं च समुत्सृजेत् ॥ (९।२)

dūrādāvasathānmūtraṃ purīṣaṃ ca samutsṛjet ||

10.1१०.१

पादावसेचनोच्छिष्टे प्रक्षिपेन्न गृहाङ्गणे ॥ (१०।१)

pādāvasecanocchiṣṭe prakṣipenna gṛhāṅgaṇe ||

11.1११.१

आत्मच्छायां तरुच्छायां गोसूर्याग्न्यनिलांस्तथा । (११।१)

ātmacchāyāṃ tarucchāyāṃ gosūryāgnyanilāṃstathā |

11.2११.२

गुरुं द्विजातींश्च बुधो न मेहेत कदाचन ॥ (११।२)

guruṃ dvijātīṃśca budho na meheta kadācana ||

12.1१२.१

न कृष्टे सस्यमध्ये वा गोव्रजे जनसंसदि । (१२।१)

na kṛṣṭe sasyamadhye vā govraje janasaṃsadi |

12.2१२.२

न वर्त्मनि न नद्यादितीर्थेषु पुरुषर्षभ ॥ (१२।२)

na vartmani na nadyāditīrtheṣu puruṣarṣabha ||

13.1१३.१

नाप्सु नैवाम्भसस्तीरे श्मशाने न समाचरेत् । (१३।१)

nāpsu naivāmbhasastīre śmaśāne na samācaret |

13.2१३.२

उत्सर्गं वै पुरीषस्य मूत्रस्य च विसर्जनम् ॥ (१३।२)

utsargaṃ vai purīṣasya mūtrasya ca visarjanam ||

14.1१४.१

उदङ्मुखो दिवा मूत्रं विपरीतमुखो निशि । (१४।१)

udaṅmukho divā mūtraṃ viparītamukho niśi |

14.2१४.२

कुर्वीतानापदि प्राज्ञो मूत्रोत्सर्गं च पार्थिव ॥ (१४।२)

kurvītānāpadi prājño mūtrotsargaṃ ca pārthiva ||

15.1१५.१

तृणैरास्तीर्य वसुधां वस्त्रप्रावृतमस्तकः । (१५।१)

tṛṇairāstīrya vasudhāṃ vastraprāvṛtamastakaḥ |

15.2१५.२

तिष्ठेन्नातिचिरं तत्र नैव किंचिदुदीरयेत् ॥ (१५।२)

tiṣṭhennāticiraṃ tatra naiva kiṃcidudīrayet ||

16.1१६.१

वल्मीकमूषिकोत्खातां मृदं नान्तर्जलां तथा । (१६।१)

valmīkamūṣikotkhātāṃ mṛdaṃ nāntarjalāṃ tathā |

16.2१६.२

शौचावशिष्टां गेहाच्च नादद्याल्लेपसंभवाम् ॥ (१६।२)

śaucāvaśiṣṭāṃ gehācca nādadyāllepasaṃbhavām ||

17.1१७.१

अन्तःप्राण्यवपन्नां च हलोत्खातां च पार्थिव । (१७।१)

antaḥprāṇyavapannāṃ ca halotkhātāṃ ca pārthiva |

17.2१७.२

परित्यजेन्मृदश्चैताः सकलाः शौचसाधने ॥ (१७।२)

parityajenmṛdaścaitāḥ sakalāḥ śaucasādhane ||

18.1१८.१

एका लिङ्गे गुदे तिस्रो दश वामकरे नृप । (१८।१)

ekā liṅge gude tisro daśa vāmakare nṛpa |

18.2१८.२

हस्तद्वये च सप्तान्या मृदः शौचोपपादिकाः ॥ (१८।२)

hastadvaye ca saptānyā mṛdaḥ śaucopapādikāḥ ||

19.1१९.१

अच्छेनागन्धफेनेन जलेनाबुद्बुदेन च । (१९।१)

acchenāgandhaphenena jalenābudbudena ca |

19.2१९.२

आचामेत मृदं भूयस्तथा दद्यात्समाहितः ॥ (१९।२)

ācāmeta mṛdaṃ bhūyastathā dadyātsamāhitaḥ ||

20.1२०.१

निष्पादिताङ्घ्रिशौचस्तु पादावभ्युक्ष्य वै पुनः । (२०।१)

niṣpāditāṅghriśaucastu pādāvabhyukṣya vai punaḥ |

20.2२०.२

त्रिः पिबेत्सलिलं तेन तथा द्विः परिमार्जयेत् ॥ (२०।२)

triḥ pibetsalilaṃ tena tathā dviḥ parimārjayet ||

21.1२१.१

शीर्षण्यानि ततः खानि मूर्धानं च नृपालभेत् । (२१।१)

śīrṣaṇyāni tataḥ khāni mūrdhānaṃ ca nṛpālabhet |

21.2२१.२

बाहू नाभिं च तोयेन हृदयं चापि संस्पृशेत् ॥ (२१।२)

bāhū nābhiṃ ca toyena hṛdayaṃ cāpi saṃspṛśet ||

22.1२२.१

स्वाचान्तश्च ततः कुर्यात्पुमान् केशप्रसाधनम् । (२२।१)

svācāntaśca tataḥ kuryātpumān keśaprasādhanam |

22.2२२.२

आदर्शाञ्जनमाङ्गल्यं दुर्वाद्यालम्भनानि च ॥ (२२।२)

ādarśāñjanamāṅgalyaṃ durvādyālambhanāni ca ||

23.1२३.१

ततः स्ववर्णधर्मेण वृत्त्यर्थं च धनार्जनम् । (२३।१)

tataḥ svavarṇadharmeṇa vṛttyarthaṃ ca dhanārjanam |

23.2२३.२

कुर्वीत श्रद्धासम्पन्नो यजेच्च पृथिवीपते ॥ (२३।२)

kurvīta śraddhāsampanno yajecca pṛthivīpate ||

24.1२४.१

सोमसंस्था हविःसंस्थाः पाकसंस्थाश्च संस्थिताः । (२४।१)

somasaṃsthā haviḥsaṃsthāḥ pākasaṃsthāśca saṃsthitāḥ |

24.2२४.२

धने यतो मनुष्याणां यतेतातो धनार्जने ॥ (२४।२)

dhane yato manuṣyāṇāṃ yatetāto dhanārjane ||

25.1२५.१

नदीनदतडागेषु देवखातजलेषु च । (२५।१)

nadīnadataḍāgeṣu devakhātajaleṣu ca |

25.2२५.२

नित्यक्रियार्थं स्नायीत गिरिप्रस्रवणेषु च ॥ (२५।२)

nityakriyārthaṃ snāyīta giriprasravaṇeṣu ca ||

26.1२६.१

कूपेषूद्धृततोयेन स्नानं कुर्वीत वा भुवि । (२६।१)

kūpeṣūddhṛtatoyena snānaṃ kurvīta vā bhuvi |

26.2२६.२

स्नायीतोद्धृततोयेन अथवा भुव्यसंभवे ॥ (२६।२)

snāyītoddhṛtatoyena athavā bhuvyasaṃbhave ||

27.1२७.१

शुचिवस्त्रधरः स्नातो देवर्षिपितृतर्पणम् । (२७।१)

śucivastradharaḥ snāto devarṣipitṛtarpaṇam |

27.2२७.२

तेषामेव हि तीर्थेन कुर्वीत सुसमाहितः ॥ (२७।२)

teṣāmeva hi tīrthena kurvīta susamāhitaḥ ||

28.1२८.१

त्रिरपः प्रीणनार्थाय देवानामपवर्जयेत् । (२८।१)

trirapaḥ prīṇanārthāya devānāmapavarjayet |

28.2२८.२

तथर्षीणां यथान्यायं सकृच्चापि प्रजापतेः ॥ (२८।२)

tatharṣīṇāṃ yathānyāyaṃ sakṛccāpi prajāpateḥ ||

29.1२९.१

पितॄणां प्रीणनार्थाय त्रिरपः पृथिवीपते । (२९।१)

pitṝṇāṃ prīṇanārthāya trirapaḥ pṛthivīpate |

29.2२९.२

पितामहेभ्यश्च तथा प्रीणयेत्प्रपितामहान् ॥ (२९।२)

pitāmahebhyaśca tathā prīṇayetprapitāmahān ||

30.1३०.१

मातामहाय तत्पित्रे तत्पित्रे च समाहितः । (३०।१)

mātāmahāya tatpitre tatpitre ca samāhitaḥ |

30.2३०.२

दद्यात्पैत्रेण तीर्थेन काम्यं चान्यच्छृणुष्व मे ॥ (३०।२)

dadyātpaitreṇa tīrthena kāmyaṃ cānyacchṛṇuṣva me ||

31.1३१.१

मात्रे प्रमात्रे तन्मात्रे गुरुपत्न्यै तथा नृप । (३१।१)

mātre pramātre tanmātre gurupatnyai tathā nṛpa |

31.2३१.२

गुरवे मातुलादीनां स्निग्धमित्राय भूभुजे ॥ (३१।२)

gurave mātulādīnāṃ snigdhamitrāya bhūbhuje ||

32.1३२.१

इदं चापि जपेदम्बु दद्यादात्मेच्छया नृप । (३२।१)

idaṃ cāpi japedambu dadyādātmecchayā nṛpa |

32.2३२.२

उपकाराय भूतानां कृतदेवादितर्पणः ॥ (३२।२)

upakārāya bhūtānāṃ kṛtadevāditarpaṇaḥ ||

33.1३३.१

देवासुरास्तथा यक्षा नागा गन्धर्वराक्षसाः । (३३।१)

devāsurāstathā yakṣā nāgā gandharvarākṣasāḥ |

33.2३३.२

पिशाचा गुह्यकाः सिद्धाः कूष्माण्डास्तरवः खगाः ॥ (३३।२)

piśācā guhyakāḥ siddhāḥ kūṣmāṇḍāstaravaḥ khagāḥ ||

34.1३४.१

जलेचरा भूनिलया वाय्वाधाराश्च जन्तवः । (३४।१)

jalecarā bhūnilayā vāyvādhārāśca jantavaḥ |

34.2३४.२

तृप्तिमेते प्रयान्त्वाशु मद्दत्तेनाम्बुनाखिलाः ॥ (३४।२)

tṛptimete prayāntvāśu maddattenāmbunākhilāḥ ||

35.1३५.१

नरकेषु समस्तेषु यातनासु च ये स्थिताः । (३५।१)

narakeṣu samasteṣu yātanāsu ca ye sthitāḥ |

35.2३५.२

तेषामाप्यायनायैतद् दीयते सलिलं मया ॥ (३५।२)

teṣāmāpyāyanāyaitad dīyate salilaṃ mayā ||

36.1३६.१

ये बान्धवाबान्धवा वा ये ऽन्यजन्मनि बान्धवाः । (३६।१)

ye bāndhavābāndhavā vā ye 'nyajanmani bāndhavāḥ |

36.2३६.२

ते तृप्तिमखिला यान्तु ये चास्मत्तोयकाङ्क्षिणः ॥ (३६।२)

te tṛptimakhilā yāntu ye cāsmattoyakāṅkṣiṇaḥ ||

37.1३७.१

यत्र क्वचन संस्थानां क्षुत्तृष्णोपहतात्मनाम् । (३७।१)

yatra kvacana saṃsthānāṃ kṣuttṛṣṇopahatātmanām |

37.2३७.२

इदमप्यक्षयं चास्तु मया दत्तं तिलोदकम् ॥ (३७।२)

idamapyakṣayaṃ cāstu mayā dattaṃ tilodakam ||

38.1३८.१

काम्योदकप्रदानं ते मयैतत्कथितं नृप । (३८।१)

kāmyodakapradānaṃ te mayaitatkathitaṃ nṛpa |

38.2३८.२

यद्दत्त्वा प्रीणयेदेतन्मनुष्यः सकलं जगत् । (३८।२)

yaddattvā prīṇayedetanmanuṣyaḥ sakalaṃ jagat |

38.3३८.३

जगदाप्यायनोद्भूतं पुण्यमाप्नोति चानघ ॥ (३८।३)

jagadāpyāyanodbhūtaṃ puṇyamāpnoti cānagha ||

39.1३९.१

दत्त्वा काम्योदकं सम्यगेतेभ्यः श्रद्धयान्वितः । (३९।१)

dattvā kāmyodakaṃ samyagetebhyaḥ śraddhayānvitaḥ |

39.2३९.२

आचम्य च ततो दद्यात्सूर्याय सलिलाञ्जलिम् ॥ (३९।२)

ācamya ca tato dadyātsūryāya salilāñjalim ||

40.1४०.१

नमो विवस्वते ब्रह्मन् भास्वते विष्णुतेजसे । (४०।१)

namo vivasvate brahman bhāsvate viṣṇutejase |

40.2४०.२

जगत्सवित्रे शुचये सवित्रे कर्मदायिने ॥ (४०।२)

jagatsavitre śucaye savitre karmadāyine ||

41.1४१.१

ततो गृहार्चनं कुर्यादभीष्टसुरपूजनम् । (४१।१)

tato gṛhārcanaṃ kuryādabhīṣṭasurapūjanam |

41.2४१.२

जलाभिषेकपुष्पाणां धूपादेश्च निवेदनैः ॥ (४१।२)

jalābhiṣekapuṣpāṇāṃ dhūpādeśca nivedanaiḥ ||

42.1४२.१

अपूर्वमग्निहोत्रं च कुर्यात्प्राग्ब्रह्मणे ततः ॥ (४२।१)

apūrvamagnihotraṃ ca kuryātprāgbrahmaṇe tataḥ ||

43.1४३.१

प्रजापतिं समुद्दिश्य दद्यादाहुतिमादरात् । (४३।१)

prajāpatiṃ samuddiśya dadyādāhutimādarāt |

43.2४३.२

गृहेभ्यः काश्यपायाथ ततो ऽनुमतये क्रमात् ॥ (४३।२)

gṛhebhyaḥ kāśyapāyātha tato 'numataye kramāt ||

44.1४४.१

तच्छेषं मणिकोभ्यो ऽथ पर्जन्येभ्यः क्षिपेत्ततः । (४४।१)

taccheṣaṃ maṇikobhyo 'tha parjanyebhyaḥ kṣipettataḥ |

44.2४४.२

द्वारे धातुर्विधातुश्च मध्ये च ब्रह्मणः क्षिपेत् ॥ (४४।२)

dvāre dhāturvidhātuśca madhye ca brahmaṇaḥ kṣipet ||

45.1४५.१

गृहस्य पुरुषव्याघ्र दिग्देवानपि मे शृणु ॥ (४५।१)

gṛhasya puruṣavyāghra digdevānapi me śṛṇu ||

46.1४६.१

इन्द्राय धर्मराजाय वरुणाय तथेन्दवे । (४६।१)

indrāya dharmarājāya varuṇāya tathendave |

46.2४६.२

प्राच्यादिषु बुधो दद्याद्धुतशेषात्मकं बलिम् ॥ (४६।२)

prācyādiṣu budho dadyāddhutaśeṣātmakaṃ balim ||

47.1४७.१

प्रागुत्तरे च दिग्भागे धन्वन्तरिबलिं बुधः । (४७।१)

prāguttare ca digbhāge dhanvantaribaliṃ budhaḥ |

47.2४७.२

निर्वपेद्वैश्वदेवं च कर्म कुर्यादतः परम् ॥ (४७।२)

nirvapedvaiśvadevaṃ ca karma kuryādataḥ param ||

48.1४८.१

वायव्ये वायवे दिक्षु समस्तासु ततो दिशाम् । (४८।१)

vāyavye vāyave dikṣu samastāsu tato diśām |

48.2४८.२

ब्रह्मणे चान्तरिक्षाय भानवे च क्षिपेद्बलिम् ॥ (४८।२)

brahmaṇe cāntarikṣāya bhānave ca kṣipedbalim ||

49.1४९.१

विश्वेदेवान्विश्वभूतांस्तथा विश्वपतीन्पितॄन् । (४९।१)

viśvedevānviśvabhūtāṃstathā viśvapatīnpitṝn |

49.2४९.२

यक्ष्माणं च समुद्दिश्य बलिं दद्यान्नरेश्वर ॥ (४९।२)

yakṣmāṇaṃ ca samuddiśya baliṃ dadyānnareśvara ||

50.1५०.१

ततो ऽन्यदन्नमादाय भूमिभागे शुचौ बुधः । (५०।१)

tato 'nyadannamādāya bhūmibhāge śucau budhaḥ |

50.2५०.२

दद्यादशेषभूतेभ्यः स्वेच्छया तत्समाहितः ॥ (५०।२)

dadyādaśeṣabhūtebhyaḥ svecchayā tatsamāhitaḥ ||

51.1५१.१

देवा मनुष्याः पशवो वयांसि सिद्धाः सयक्षोरगदैत्यसङ्घाः । (५१।१)

devā manuṣyāḥ paśavo vayāṃsi siddhāḥ sayakṣoragadaityasaṅghāḥ |

51.2५१.२

प्रेताः पिशाचास्तरवः समस्ता ये चान्नमिच्छन्ति मया प्रदत्तम् ॥ (५१।२)

pretāḥ piśācāstaravaḥ samastā ye cānnamicchanti mayā pradattam ||

52.1५२.१

पिपीलिकाः कीटपतंगकाद्या बुभुक्षिताः कर्मनिबन्धबद्धाः । (५२।१)

pipīlikāḥ kīṭapataṃgakādyā bubhukṣitāḥ karmanibandhabaddhāḥ |

52.2५२.२

प्रयान्तु ते तृप्तिम् इदं मयान्नं तेभ्यो विसृष्टं सुखिनो भवन्तु ॥ (५२।२)

prayāntu te tṛptim idaṃ mayānnaṃ tebhyo visṛṣṭaṃ sukhino bhavantu ||

53.1५३.१

येषां न माता न पिता न बन्धुर्नैवान्नसिद्धिर् न तदान्नमस्ति । (५३।१)

yeṣāṃ na mātā na pitā na bandhurnaivānnasiddhir na tadānnamasti |

53.2५३.२

तत्तृप्तये ऽन्नं भुवि दत्तम् एतत् ते यान्तु तृप्तिं मुदिता भवन्तु ॥ (५३।२)

tattṛptaye 'nnaṃ bhuvi dattam etat te yāntu tṛptiṃ muditā bhavantu ||

54.1५४.१

भूतानि सर्वाणि तथान्नम् एतदहं च विष्णुर्न यतो ऽन्यदस्ति । (५४।१)

bhūtāni sarvāṇi tathānnam etadahaṃ ca viṣṇurna yato 'nyadasti |

54.2५४.२

तस्मादहं भूतनिकायभूतमन्नं प्रयच्छामि भवाय तेषाम् ॥ (५४।२)

tasmādahaṃ bhūtanikāyabhūtamannaṃ prayacchāmi bhavāya teṣām ||

55.1५५.१

चतुर्दशो भूतगणो य एष तत्र स्थिता ये ऽखिलभूतसङ्घाः । (५५।१)

caturdaśo bhūtagaṇo ya eṣa tatra sthitā ye 'khilabhūtasaṅghāḥ |

55.2५५.२

तृप्त्यर्थमन्नं हि मया निसृष्टं तेषाम् इदं ते मुदिता भवन्तु ॥ (५५।२)

tṛptyarthamannaṃ hi mayā nisṛṣṭaṃ teṣām idaṃ te muditā bhavantu ||

56.1५६.१

इत्युच्चार्य नरो दद्यादन्नं श्रद्धासमन्वितः । (५६।१)

ityuccārya naro dadyādannaṃ śraddhāsamanvitaḥ |

56.2५६.२

भुवि भूतोपकाराय गृही सर्वाश्रयो यतः ॥ (५६।२)

bhuvi bhūtopakārāya gṛhī sarvāśrayo yataḥ ||

57.1५७.१

श्वचण्डालविहंगानां भुवि दद्यात्ततो नरः । (५७।१)

śvacaṇḍālavihaṃgānāṃ bhuvi dadyāttato naraḥ |

57.2५७.२

ये चान्ये पतिताः केचिद् अपात्रा भुवि मानवाः ॥ (५७।२)

ye cānye patitāḥ kecid apātrā bhuvi mānavāḥ ||

58.1५८.१

ततो गोदोहमात्रं वै कालं तिष्ठेद्गृहाङ्गणे । (५८।१)

tato godohamātraṃ vai kālaṃ tiṣṭhedgṛhāṅgaṇe |

58.2५८.२

अतिथिग्रहणार्थाय तदूर्ध्वं वा यथेच्छया ॥ (५८।२)

atithigrahaṇārthāya tadūrdhvaṃ vā yathecchayā ||

59.1५९.१

अतिथिं तत्र सम्प्राप्तं पूजयेत्स्वागतादिना । (५९।१)

atithiṃ tatra samprāptaṃ pūjayetsvāgatādinā |

59.2५९.२

तथासनप्रदानेन पादप्रक्षालनेन च ॥ (५९।२)

tathāsanapradānena pādaprakṣālanena ca ||

60.1६०.१

श्रद्धया चान्नदानेन प्रियप्रश्नोत्तरेण च । (६०।१)

śraddhayā cānnadānena priyapraśnottareṇa ca |

60.2६०.२

गच्छतश्चानुयानेन प्रीतिमुत्पादयेद्गृही ॥ (६०।२)

gacchataścānuyānena prītimutpādayedgṛhī ||

61.1६१.१

अज्ञातकुलनामानमन्यतः समुपागतम् । (६१।१)

ajñātakulanāmānamanyataḥ samupāgatam |

61.2६१.२

पूजयेदतिथिं सम्यङ्नैकग्रामनिवासिनम् ॥ (६१।२)

pūjayedatithiṃ samyaṅnaikagrāmanivāsinam ||

62.1६२.१

अकिंचनमसंबन्धमन्यदेशादुपागतम् । (६२।१)

akiṃcanamasaṃbandhamanyadeśādupāgatam |

62.2६२.२

असम्पूज्यातिथिं भुञ्जन्भोक्तुकामं व्रजत्यधः ॥ (६२।२)

asampūjyātithiṃ bhuñjanbhoktukāmaṃ vrajatyadhaḥ ||

63.1६३.१

स्वाध्यायगोत्रचरणम् अपृष्ट्वा च तथा कुलम् । (६३।१)

svādhyāyagotracaraṇam apṛṣṭvā ca tathā kulam |

63.2६३.२

हिरण्यगर्भबुद्ध्या तं मन्येताभ्यागतं गृही ॥ (६३।२)

hiraṇyagarbhabuddhyā taṃ manyetābhyāgataṃ gṛhī ||

64.1६४.१

पित्रर्थं चापरं विप्रमेकमप्याशयेन्नृप । (६४।१)

pitrarthaṃ cāparaṃ vipramekamapyāśayennṛpa |

64.2६४.२

तद्देश्यं विदिताचारसंभूतिं पाञ्चयज्ञिकम् ॥ (६४।२)

taddeśyaṃ viditācārasaṃbhūtiṃ pāñcayajñikam ||

65.1६५.१

अन्नाग्रं च समुद्धृत्य हन्तकारोपकल्पितम् । (६५।१)

annāgraṃ ca samuddhṛtya hantakāropakalpitam |

65.2६५.२

निर्वापभूतं भूपाल श्रोत्रियायोपपादयेत् ॥ (६५।२)

nirvāpabhūtaṃ bhūpāla śrotriyāyopapādayet ||

66.1६६.१

दद्याच्च भिक्षात्रितयं परिव्राड्ब्रह्मचारिणाम् । (६६।१)

dadyācca bhikṣātritayaṃ parivrāḍbrahmacāriṇām |

66.2६६.२

इच्छया च बुधो दद्याद्विभवे सत्यवारितम् ॥ (६६।२)

icchayā ca budho dadyādvibhave satyavāritam ||

67.1६७.१

इत्येते ऽतिथयः प्रोक्ताः प्रागुक्ता भिक्षवश्च ये । (६७।१)

ityete 'tithayaḥ proktāḥ prāguktā bhikṣavaśca ye |

67.2६७.२

चतुरः पूजयेदेतान्नृयज्ञर्णात्प्रमुच्यते ॥ (६७।२)

caturaḥ pūjayedetānnṛyajñarṇātpramucyate ||

68.1६८.१

अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहाद्यात्यन्यतोमुखः । (६८।१)

atithiryasya bhagnāśo gṛhādyātyanyatomukhaḥ |

68.2६८.२

स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति ॥ (६८।२)

sa dattvā duṣkṛtaṃ tasmai puṇyamādāya gacchati ||

69.1६९.१

धाता प्रजापतिः शक्रो वह्निर्वसुगणो ऽर्यमा । (६९।१)

dhātā prajāpatiḥ śakro vahnirvasugaṇo 'ryamā |

69.2६९.२

प्रविश्यातिथिमेते वै भुञ्जन्ते ऽन्नं नरेश्वर ॥ (६९।२)

praviśyātithimete vai bhuñjante 'nnaṃ nareśvara ||

70.1७०.१

तस्मादतिथिपूजायां यतेत सततं नरः । (७०।१)

tasmādatithipūjāyāṃ yateta satataṃ naraḥ |

70.2७०.२

स केवलमघं भुङ्क्ते यो भुङ्क्ते त्वतिथिं विना ॥ (७०।२)

sa kevalamaghaṃ bhuṅkte yo bhuṅkte tvatithiṃ vinā ||

71.1७१.१

ततः सुवासिनीदुःखिगर्भिणीवृद्धबालकान् । (७१।१)

tataḥ suvāsinīduḥkhigarbhiṇīvṛddhabālakān |

71.2७१.२

भोजयेत्संस्कृतान्नेन प्रथमं चरमं गृही ॥ (७१।२)

bhojayetsaṃskṛtānnena prathamaṃ caramaṃ gṛhī ||

72.1७२.१

अभुक्तवत्सु चैतेषु भुञ्जन्भुङ्क्ते ऽतिदुष्कृतम् । (७२।१)

abhuktavatsu caiteṣu bhuñjanbhuṅkte 'tiduṣkṛtam |

72.2७२.२

मृतश्च नरकं गत्वा श्लेष्मभुग्जायते नरः ॥ (७२।२)

mṛtaśca narakaṃ gatvā śleṣmabhugjāyate naraḥ ||

73.1७३.१

अस्नाताशी मलं भुङ्क्ते ह्यजपी पूयशोणितम् । (७३।१)

asnātāśī malaṃ bhuṅkte hyajapī pūyaśoṇitam |

73.2७३.२

असंस्कृतान्नभुङ् मूत्रं बालादिप्रथमं शकृत् ॥ (७३।२)

asaṃskṛtānnabhuṅ mūtraṃ bālādiprathamaṃ śakṛt ||

74.1७४.१

तस्माच्छृणुष्व राजेन्द्र यथा भुञ्जीत वै गृही । (७४।१)

tasmācchṛṇuṣva rājendra yathā bhuñjīta vai gṛhī |

74.2७४.२

भुञ्जतश्च यथा पुंसः पापबन्धो न जायते ॥ (७४।२)

bhuñjataśca yathā puṃsaḥ pāpabandho na jāyate ||

75.1७५.१

इह चारोग्यमतुलं बलवृद्धिस्तथा नृप । (७५।१)

iha cārogyamatulaṃ balavṛddhistathā nṛpa |

75.2७५.२

भवत्यरिष्टशान्तिश्च वैरिपक्षाभिचारिका ॥ (७५।२)

bhavatyariṣṭaśāntiśca vairipakṣābhicārikā ||

76.1७६.१

स्नातो यथावत्कृत्वा च देवर्षिपितृतर्पणम् । (७६।१)

snāto yathāvatkṛtvā ca devarṣipitṛtarpaṇam |

76.2७६.२

प्रशस्तरत्नपाणिश्च भुञ्जीत प्रयतो गृही ॥ (७६।२)

praśastaratnapāṇiśca bhuñjīta prayato gṛhī ||

77.1७७.१

कृते जपे हुते वह्नौ शुद्धवस्त्रधरो नृप । (७७।१)

kṛte jape hute vahnau śuddhavastradharo nṛpa |

77.2७७.२

दत्त्वातिथिभ्यो विप्रेभ्यो गुरुभ्यः संश्रिताय च । (७७।२)

dattvātithibhyo viprebhyo gurubhyaḥ saṃśritāya ca |

77.3७७.३

पुण्यगन्धधरः शस्तमाल्यधारी नरेश्वर ॥ (७७।३)

puṇyagandhadharaḥ śastamālyadhārī nareśvara ||

78.1७८.१

नैकवस्त्रधरो ऽथार्द्रपाणिपादो नरेश्वर । (७८।१)

naikavastradharo 'thārdrapāṇipādo nareśvara |

78.2७८.२

विशुद्धवदनः प्रीतो भुञ्जीत न विदिङ्मुखः ॥ (७८।२)

viśuddhavadanaḥ prīto bhuñjīta na vidiṅmukhaḥ ||

79.1७९.१

प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि न चैवान्यमना नरः । (७९।१)

prāṅmukhodaṅmukho vāpi na caivānyamanā naraḥ |

79.2७९.२

अन्नं प्रशस्तं पथ्यं च प्रोक्षितं प्रोक्षणोदकैः ॥ (७९।२)

annaṃ praśastaṃ pathyaṃ ca prokṣitaṃ prokṣaṇodakaiḥ ||

80.1८०.१

न कुत्सिताहृतं नैव जुगुप्सावदसंस्कृतम् । (८०।१)

na kutsitāhṛtaṃ naiva jugupsāvadasaṃskṛtam |

80.2८०.२

दत्त्वा तु भुक्तं शिष्येभ्यः क्षुधितेभ्यस्तथा गृही ॥ (८०।२)

dattvā tu bhuktaṃ śiṣyebhyaḥ kṣudhitebhyastathā gṛhī ||

81.1८१.१

प्रशस्तशुद्धपात्रेषु भुञ्जीताकुपितो नृप ॥ (८१।१)

praśastaśuddhapātreṣu bhuñjītākupito nṛpa ||

82.1८२.१

नासन्दीसंस्थिते पात्रे नादेशे च नरेश्वर । (८२।१)

nāsandīsaṃsthite pātre nādeśe ca nareśvara |

82.2८२.२

नाकाले नातिसंकीर्णे दत्त्वाग्रं च नरो ऽग्नये ॥ (८२।२)

nākāle nātisaṃkīrṇe dattvāgraṃ ca naro 'gnaye ||

83.1८३.१

मन्त्राभिमन्त्रितं शस्तं न च पर्युषितं नृप । (८३।१)

mantrābhimantritaṃ śastaṃ na ca paryuṣitaṃ nṛpa |

83.2८३.२

अन्यत्रफलमांसेभ्यः शुष्कशाकादिकांस्तथा ॥ (८३।२)

anyatraphalamāṃsebhyaḥ śuṣkaśākādikāṃstathā ||

84.1८४.१

तद्वद्बादरिकेभ्यश्च गुडपक्वेभ्य एव च । (८४।१)

tadvadbādarikebhyaśca guḍapakvebhya eva ca |

84.2८४.२

भुञ्जीतोद्धृतसाराणि न कदाचिन्नरेश्वर ॥ (८४।२)

bhuñjītoddhṛtasārāṇi na kadācinnareśvara ||

85.1८५.१

नाशेषं पुरुषो ऽश्नीयादन्यत्र जगतीपते । (८५।१)

nāśeṣaṃ puruṣo 'śnīyādanyatra jagatīpate |

85.2८५.२

मध्वम्बुदधिसर्पिभ्यः सक्तुभ्यश्च विवेकवान् ॥ (८५।२)

madhvambudadhisarpibhyaḥ saktubhyaśca vivekavān ||

86.1८६.१

अश्नीयात्तन्मना भूत्वा पूर्वं तु मधुरं रसम् । (८६।१)

aśnīyāttanmanā bhūtvā pūrvaṃ tu madhuraṃ rasam |

86.2८६.२

लवणाम्लौ तथा मध्ये कटुतिक्तादिकं ततः ॥ (८६।२)

lavaṇāmlau tathā madhye kaṭutiktādikaṃ tataḥ ||

87.1८७.१

प्राग्द्रवं पुरुषो ऽश्नन्वै मध्ये च कठिनाशनम् । (८७।१)

prāgdravaṃ puruṣo 'śnanvai madhye ca kaṭhināśanam |

87.2८७.२

पुनरन्ते द्रवाशी तु बलारोग्ये न मुञ्चति ॥ (८७।२)

punarante dravāśī tu balārogye na muñcati ||

88.1८८.१

अनिन्द्यं भक्षयेदित्थं वाग्यतो ऽन्नम् अकुत्सयन् । (८८।१)

anindyaṃ bhakṣayeditthaṃ vāgyato 'nnam akutsayan |

88.2८८.२

पञ्चग्रासं महामौनं प्राणाद्याप्यायनाय तत् ॥ (८८।२)

pañcagrāsaṃ mahāmaunaṃ prāṇādyāpyāyanāya tat ||

89.1८९.१

भुक्त्वा सम्यगथाचम्य प्राङ्मुखोदङ्मुखो ऽपि वा । (८९।१)

bhuktvā samyagathācamya prāṅmukhodaṅmukho 'pi vā |

89.2८९.२

यथावत् पुनराचामेत्पाणी प्रक्षाल्य मूलतः ॥ (८९।२)

yathāvat punarācāmetpāṇī prakṣālya mūlataḥ ||

90.1९०.१

स्वस्थः प्रशान्तचित्तस्तु कृतासनपरिग्रहः । (९०।१)

svasthaḥ praśāntacittastu kṛtāsanaparigrahaḥ |

90.2९०.२

अभीष्टदेवतानां तु कुर्वीत स्मरणं नरः ॥ (९०।२)

abhīṣṭadevatānāṃ tu kurvīta smaraṇaṃ naraḥ ||

91.1९१.१

अग्निराप्याययत्वन्नं पार्थिवं पवनेरितः । (९१।१)

agnirāpyāyayatvannaṃ pārthivaṃ pavaneritaḥ |

91.2९१.२

दत्तावकाशं नभसा जरयत्वस्तु मे सुखम् ॥ (९१।२)

dattāvakāśaṃ nabhasā jarayatvastu me sukham ||

92.1९२.१

अन्नं बलाय मे भूमेरपामग्न्यनिलस्य च । (९२।१)

annaṃ balāya me bhūmerapāmagnyanilasya ca |

92.2९२.२

भवत्वेतत्परिणतौ ममास्त्वव्याहतं सुखम् ॥ (९२।२)

bhavatvetatpariṇatau mamāstvavyāhataṃ sukham ||

93.1९३.१

प्राणापानसमानानाम् उदानव्यानयोस्तथा । (९३।१)

prāṇāpānasamānānām udānavyānayostathā |

93.2९३.२

अन्नं पुष्टिकरं चास्तु ममास्त्वव्याहतं सुखम् ॥ (९३।२)

annaṃ puṣṭikaraṃ cāstu mamāstvavyāhataṃ sukham ||

94.1९४.१

अगस्तिरग्निर्वडवानलश्च भुक्तं मयान्नं जरयत्वशेषम् । (९४।१)

agastiragnirvaḍavānalaśca bhuktaṃ mayānnaṃ jarayatvaśeṣam |

94.2९४.२

सुखं च मे तत्परिणामसंभवं यच्छन्त्वरोगो मम चास्तु देहे ॥ (९४।२)

sukhaṃ ca me tatpariṇāmasaṃbhavaṃ yacchantvarogo mama cāstu dehe ||

95.1९५.१

विष्णुः समस्तेन्द्रियदेहदेही प्रधानभूतो भगवान्यथैकः । (९५।१)

viṣṇuḥ samastendriyadehadehī pradhānabhūto bhagavānyathaikaḥ |

95.2९५.२

सत्येन तेनान्नमशेषमेतदारोग्यदं मे परिणाममेतु ॥ (९५।२)

satyena tenānnamaśeṣametadārogyadaṃ me pariṇāmametu ||

96.1९६.१

विष्णुरत्ता तथैवान्नं परिणामश्च वै यथा । (९६।१)

viṣṇurattā tathaivānnaṃ pariṇāmaśca vai yathā |

96.2९६.२

सत्येन तेन वै भुक्तं जीर्यत्वन्नमिदं तथा ॥ (९६।२)

satyena tena vai bhuktaṃ jīryatvannamidaṃ tathā ||

97.1९७.१

इत्युच्चार्य स्वहस्तेन परिमृज्य तथोदरम् । (९७।१)

ityuccārya svahastena parimṛjya tathodaram |

97.2९७.२

अनायासप्रदायीनि कुर्यात्कर्माण्यतन्द्रितः ॥ (९७।२)

anāyāsapradāyīni kuryātkarmāṇyatandritaḥ ||

98.1९८.१

सच्छास्त्रादिविनोदेन सन्मार्गादविरोधिना । (९८।१)

sacchāstrādivinodena sanmārgādavirodhinā |

98.2९८.२

दिनं नयेत्ततः संध्यामुपतिष्ठेत्समाहितः ॥ (९८।२)

dinaṃ nayettataḥ saṃdhyāmupatiṣṭhetsamāhitaḥ ||

99.1९९.१

दिनान्तसंध्यां सूर्येण पूर्वामृक्षैर्युतां बुधः । (९९।१)

dināntasaṃdhyāṃ sūryeṇa pūrvāmṛkṣairyutāṃ budhaḥ |

99.2९९.२

उपतिष्ठेद्यथान्यायं सम्यगाचम्य पार्थिव ॥ (९९।२)

upatiṣṭhedyathānyāyaṃ samyagācamya pārthiva ||

100.1१००.१

सर्वकालमुपस्थानं संध्ययोः पार्थिवेष्यते । (१००।१)

sarvakālamupasthānaṃ saṃdhyayoḥ pārthiveṣyate |

100.2१००.२

अन्यत्रसूतकाशौचविभ्रमातुरभीतितः ॥ (१००।२)

anyatrasūtakāśaucavibhramāturabhītitaḥ ||

101.1१०१.१

सूर्येणाभ्युदितो यश्च त्यक्तः सूर्येण च स्वपन् । (१०१।१)

sūryeṇābhyudito yaśca tyaktaḥ sūryeṇa ca svapan |

101.2१०१.२

अन्यत्रातुरभावात्तु प्रायश्चित्तीयते नरः ॥ (१०१।२)

anyatrāturabhāvāttu prāyaścittīyate naraḥ ||

102.1१०२.१

तस्मादनुदिते सूर्ये समुत्थाय महीपते । (१०२।१)

tasmādanudite sūrye samutthāya mahīpate |

102.2१०२.२

उपतिष्ठेन्नरः संध्यामस्वपंश्च दिनान्तजाम् ॥ (१०२।२)

upatiṣṭhennaraḥ saṃdhyāmasvapaṃśca dināntajām ||

103.1१०३.१

उपतिष्ठन्ति ये संध्यां न पूर्वां न च पश्चिमाम् । (१०३।१)

upatiṣṭhanti ye saṃdhyāṃ na pūrvāṃ na ca paścimām |

103.2१०३.२

व्रजन्ति ते दुरात्मानस्तामिस्रं नरकं नृप ॥ (१०३।२)

vrajanti te durātmānastāmisraṃ narakaṃ nṛpa ||

104.1१०४.१

पुनः पाकमुपादाय सायमप्यवनीपते । (१०४।१)

punaḥ pākamupādāya sāyamapyavanīpate |

104.2१०४.२

वैश्वदेवनिमित्तं वै पत्न्यमन्त्रं बलिं हरेत् ॥ (१०४।२)

vaiśvadevanimittaṃ vai patnyamantraṃ baliṃ haret ||

105.1१०५.१

तत्रापि श्वपचादिभ्यस्तथैवान्नापवर्जनम् ॥ (१०५।१)

tatrāpi śvapacādibhyastathaivānnāpavarjanam ||

106.1१०६.१

अतिथिं चागतं तत्र स्वशक्त्या पूजयेद्बुधः । (१०६।१)

atithiṃ cāgataṃ tatra svaśaktyā pūjayedbudhaḥ |

106.2१०६.२

पादशौचासनप्रह्वस्वागतोक्त्या च पूजनम् । (१०६।२)

pādaśaucāsanaprahvasvāgatoktyā ca pūjanam |

106.3१०६.३

ततश्चान्नप्रदानेन शयनेन च पार्थिव ॥ (१०६।३)

tataścānnapradānena śayanena ca pārthiva ||

107.1१०७.१

दिनातिथौ तु विमुखे गते यत्पातकं नृप । (१०७।१)

dinātithau tu vimukhe gate yatpātakaṃ nṛpa |

107.2१०७.२

तदेवाष्टगुणं पुंसां सूर्योढे विमुखे गते ॥ (१०७।२)

tadevāṣṭaguṇaṃ puṃsāṃ sūryoḍhe vimukhe gate ||

108.1१०८.१

तस्मात्स्वशक्त्या राजेन्द्र सूर्योढमतिथिं नरः । (१०८।१)

tasmātsvaśaktyā rājendra sūryoḍhamatithiṃ naraḥ |

108.2१०८.२

पूजयेत्पूजिते तस्मिन्पूजिताः सर्वदेवताः ॥ (१०८।२)

pūjayetpūjite tasminpūjitāḥ sarvadevatāḥ ||

109.1१०९.१

अन्नशाकाम्बुदानेन स्वशक्त्या प्रीणयेत्पुमान् । (१०९।१)

annaśākāmbudānena svaśaktyā prīṇayetpumān |

109.2१०९.२

शयनप्रस्तरमहीप्रदानैरथवापि तम् ॥ (१०९।२)

śayanaprastaramahīpradānairathavāpi tam ||

110.1११०.१

कृतपादादिशौचश्च भुक्त्वा सायं ततो गृही । (११०।१)

kṛtapādādiśaucaśca bhuktvā sāyaṃ tato gṛhī |

110.2११०.२

गच्छेद् अस्फुटितां शय्यामपि दारुमयीं नृप ॥ (११०।२)

gacched asphuṭitāṃ śayyāmapi dārumayīṃ nṛpa ||

111.1१११.१

नाविशालां न वा भग्नां नासमां मलिनां न च । (१११।१)

nāviśālāṃ na vā bhagnāṃ nāsamāṃ malināṃ na ca |

111.2१११.२

न च जन्तुमयीं शय्यामधितिष्ठेदनास्तृताम् ॥ (१११।२)

na ca jantumayīṃ śayyāmadhitiṣṭhedanāstṛtām ||

112.1११२.१

प्राच्यां दिशि शिरः शस्तं याम्यायामथवा नृप । (११२।१)

prācyāṃ diśi śiraḥ śastaṃ yāmyāyāmathavā nṛpa |

112.2११२.२

सदैव स्वपतः पुंसो विपरीतं तु रोगदम् ॥ (११२।२)

sadaiva svapataḥ puṃso viparītaṃ tu rogadam ||

113.1११३.१

ऋतावुपगमः शस्तः स्वपत्न्यामवनीपते । (११३।१)

ṛtāvupagamaḥ śastaḥ svapatnyāmavanīpate |

113.2११३.२

पुन्नामर्क्षे शुभे काले ज्येष्ठयुग्मासु रात्रिषु ॥ (११३।२)

punnāmarkṣe śubhe kāle jyeṣṭhayugmāsu rātriṣu ||

114.1११४.१

नास्नातां तु स्त्रियं गच्छेन्नातुरां न रजस्वलाम् । (११४।१)

nāsnātāṃ tu striyaṃ gacchennāturāṃ na rajasvalām |

114.2११४.२

नानिष्टां न प्रकुपितां नाप्रशस्तां न गर्भिणीम् ॥ (११४।२)

nāniṣṭāṃ na prakupitāṃ nāpraśastāṃ na garbhiṇīm ||

115.1११५.१

नादक्षिणां नान्यकामां नाकामां नान्ययोषितम् । (११५।१)

nādakṣiṇāṃ nānyakāmāṃ nākāmāṃ nānyayoṣitam |

115.2११५.२

क्षुत्क्षामामतिभुक्तां वा स्वयं चैभिर्गुणैर्युतः ॥ (११५।२)

kṣutkṣāmāmatibhuktāṃ vā svayaṃ caibhirguṇairyutaḥ ||

116.1११६.१

स्नातः स्रग्गन्धधृक् प्रीतः नाध्मातः क्षुधितो ऽपि वा । (११६।१)

snātaḥ sraggandhadhṛk prītaḥ nādhmātaḥ kṣudhito 'pi vā |

116.2११६.२

सकामः सानुरागश्च व्यवायं पुरुषो व्रजेत् ॥ (११६।२)

sakāmaḥ sānurāgaśca vyavāyaṃ puruṣo vrajet ||

117.1११७.१

चतुर्दश्यष्टमी चैव अमावास्याथ पूर्णिमा । (११७।१)

caturdaśyaṣṭamī caiva amāvāsyātha pūrṇimā |

117.2११७.२

पर्वाण्येतानि राजेन्द्र रविसंक्रान्तिरेव च ॥ (११७।२)

parvāṇyetāni rājendra ravisaṃkrāntireva ca ||

118.1११८.१

तैलस्त्रीमांससंभोगी पर्वस्वेतेषु वै पुमान् । (११८।१)

tailastrīmāṃsasaṃbhogī parvasveteṣu vai pumān |

118.2११८.२

विण्मूत्रभोजनं नाम प्रयाति नरकं मृतः ॥ (११८।२)

viṇmūtrabhojanaṃ nāma prayāti narakaṃ mṛtaḥ ||

119.1११९.१

अशेषपर्वस्वेतेषु तस्मात्संयमिभिर्बुधैः । (११९।१)

aśeṣaparvasveteṣu tasmātsaṃyamibhirbudhaiḥ |

119.2११९.२

भाव्यं सच्छास्त्रदेवेज्याध्यानजप्यपरैर्नरैः ॥ (११९।२)

bhāvyaṃ sacchāstradevejyādhyānajapyaparairnaraiḥ ||

120.1१२०.१

नान्ययोनावयोनौ वा नोपयुक्तौषधस्तथा । (१२०।१)

nānyayonāvayonau vā nopayuktauṣadhastathā |

120.2१२०.२

देवद्विजगुरूणां च व्यवायी नाश्रये भवेत् ॥ (१२०।२)

devadvijagurūṇāṃ ca vyavāyī nāśraye bhavet ||

121.1१२१.१

चैत्यचत्वरतीरेषु नैव गोष्ठे चतुष्पथे । (१२१।१)

caityacatvaratīreṣu naiva goṣṭhe catuṣpathe |

121.2१२१.२

नैव श्मशानोपवने सलिलेषु महीपते ॥ (१२१।२)

naiva śmaśānopavane salileṣu mahīpate ||

122.1१२२.१

प्रोक्तपर्वस्वशेषेषु नैव भूपाल संध्ययोः । (१२२।१)

proktaparvasvaśeṣeṣu naiva bhūpāla saṃdhyayoḥ |

122.2१२२.२

गच्छेद्व्यवायं मतिमान्न मूत्रोच्चारपीडितः ॥ (१२२।२)

gacchedvyavāyaṃ matimānna mūtroccārapīḍitaḥ ||

123.1१२३.१

पर्वस्वभिगमो ऽधन्यो दिवा पापप्रदो नृप । (१२३।१)

parvasvabhigamo 'dhanyo divā pāpaprado nṛpa |

123.2१२३.२

भुवि रोगप्रदो नॄणामप्रशस्तो जलाशये ॥ (१२३।२)

bhuvi rogaprado nṝṇāmapraśasto jalāśaye ||

124.1१२४.१

परदारान्न गच्छेत मनसापि कदाचन । (१२४।१)

paradārānna gaccheta manasāpi kadācana |

124.2१२४.२

किमु वाचास्थिबन्धो ऽपि नास्ति तेषु व्यवायिनाम् ॥ (१२४।२)

kimu vācāsthibandho 'pi nāsti teṣu vyavāyinām ||

125.1१२५.१

मृतो नरकम् अभ्येति हीयते ऽत्रापि चायुषः । (१२५।१)

mṛto narakam abhyeti hīyate 'trāpi cāyuṣaḥ |

125.2१२५.२

परदाररतिः पुंसाम् उभयत्रापि भीतिदा ॥ (१२५।२)

paradāraratiḥ puṃsām ubhayatrāpi bhītidā ||

126.1१२६.१

इति मत्वा स्वदारेषु ऋतुमत्सु बुधो व्रजेत् । (१२६।१)

iti matvā svadāreṣu ṛtumatsu budho vrajet |

126.2१२६.२

यथोक्तदोषहीनेषु सकामेष्वनृतावपि ॥ (१२६।२)

yathoktadoṣahīneṣu sakāmeṣvanṛtāvapi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViPur, 3, 11

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit