ViPur, 3, 11
Select a line for its word-by-word analysis.
गृहस्थस्य सदाचारं श्रोतुमिच्छाम्यहं मुने । (१।२)
gṛhasthasya sadācāraṃ śrotumicchāmyahaṃ mune |
ब्राह्मे मुहूर्ते स्वस्थे च मानसे मतिमान्नृप । (५।१)
brāhme muhūrte svasthe ca mānase matimānnṛpa |
विबुद्धश्चिन्तयेद्धर्ममर्थं चास्याविरोधिनम् ॥ (५।२)
vibuddhaścintayeddharmamarthaṃ cāsyāvirodhinam ||
ततः कल्यं समुत्थाय कुर्यान्मैत्रं नरेश्वर ॥ (८।१)
tataḥ kalyaṃ samutthāya kuryānmaitraṃ nareśvara ||
नैरृत्याम् इषुविक्षेपमतीत्याभ्यधिकं भुवः । (९।१)
nairṛtyām iṣuvikṣepamatītyābhyadhikaṃ bhuvaḥ |
पादावसेचनोच्छिष्टे प्रक्षिपेन्न गृहाङ्गणे ॥ (१०।१)
pādāvasecanocchiṣṭe prakṣipenna gṛhāṅgaṇe ||
आत्मच्छायां तरुच्छायां गोसूर्याग्न्यनिलांस्तथा । (११।१)
ātmacchāyāṃ tarucchāyāṃ gosūryāgnyanilāṃstathā |
न वर्त्मनि न नद्यादितीर्थेषु पुरुषर्षभ ॥ (१२।२)
na vartmani na nadyāditīrtheṣu puruṣarṣabha ||
नाप्सु नैवाम्भसस्तीरे श्मशाने न समाचरेत् । (१३।१)
nāpsu naivāmbhasastīre śmaśāne na samācaret |
उत्सर्गं वै पुरीषस्य मूत्रस्य च विसर्जनम् ॥ (१३।२)
utsargaṃ vai purīṣasya mūtrasya ca visarjanam ||
कुर्वीतानापदि प्राज्ञो मूत्रोत्सर्गं च पार्थिव ॥ (१४।२)
kurvītānāpadi prājño mūtrotsargaṃ ca pārthiva ||
तृणैरास्तीर्य वसुधां वस्त्रप्रावृतमस्तकः । (१५।१)
tṛṇairāstīrya vasudhāṃ vastraprāvṛtamastakaḥ |
तिष्ठेन्नातिचिरं तत्र नैव किंचिदुदीरयेत् ॥ (१५।२)
tiṣṭhennāticiraṃ tatra naiva kiṃcidudīrayet ||
वल्मीकमूषिकोत्खातां मृदं नान्तर्जलां तथा । (१६।१)
valmīkamūṣikotkhātāṃ mṛdaṃ nāntarjalāṃ tathā |
शौचावशिष्टां गेहाच्च नादद्याल्लेपसंभवाम् ॥ (१६।२)
śaucāvaśiṣṭāṃ gehācca nādadyāllepasaṃbhavām ||
अन्तःप्राण्यवपन्नां च हलोत्खातां च पार्थिव । (१७।१)
antaḥprāṇyavapannāṃ ca halotkhātāṃ ca pārthiva |
हस्तद्वये च सप्तान्या मृदः शौचोपपादिकाः ॥ (१८।२)
hastadvaye ca saptānyā mṛdaḥ śaucopapādikāḥ ||
निष्पादिताङ्घ्रिशौचस्तु पादावभ्युक्ष्य वै पुनः । (२०।१)
niṣpāditāṅghriśaucastu pādāvabhyukṣya vai punaḥ |
त्रिः पिबेत्सलिलं तेन तथा द्विः परिमार्जयेत् ॥ (२०।२)
triḥ pibetsalilaṃ tena tathā dviḥ parimārjayet ||
शीर्षण्यानि ततः खानि मूर्धानं च नृपालभेत् । (२१।१)
śīrṣaṇyāni tataḥ khāni mūrdhānaṃ ca nṛpālabhet |
बाहू नाभिं च तोयेन हृदयं चापि संस्पृशेत् ॥ (२१।२)
bāhū nābhiṃ ca toyena hṛdayaṃ cāpi saṃspṛśet ||
स्वाचान्तश्च ततः कुर्यात्पुमान् केशप्रसाधनम् । (२२।१)
svācāntaśca tataḥ kuryātpumān keśaprasādhanam |
आदर्शाञ्जनमाङ्गल्यं दुर्वाद्यालम्भनानि च ॥ (२२।२)
ādarśāñjanamāṅgalyaṃ durvādyālambhanāni ca ||
ततः स्ववर्णधर्मेण वृत्त्यर्थं च धनार्जनम् । (२३।१)
tataḥ svavarṇadharmeṇa vṛttyarthaṃ ca dhanārjanam |
कुर्वीत श्रद्धासम्पन्नो यजेच्च पृथिवीपते ॥ (२३।२)
kurvīta śraddhāsampanno yajecca pṛthivīpate ||
सोमसंस्था हविःसंस्थाः पाकसंस्थाश्च संस्थिताः । (२४।१)
somasaṃsthā haviḥsaṃsthāḥ pākasaṃsthāśca saṃsthitāḥ |
नित्यक्रियार्थं स्नायीत गिरिप्रस्रवणेषु च ॥ (२५।२)
nityakriyārthaṃ snāyīta giriprasravaṇeṣu ca ||
कूपेषूद्धृततोयेन स्नानं कुर्वीत वा भुवि । (२६।१)
kūpeṣūddhṛtatoyena snānaṃ kurvīta vā bhuvi |
शुचिवस्त्रधरः स्नातो देवर्षिपितृतर्पणम् । (२७।१)
śucivastradharaḥ snāto devarṣipitṛtarpaṇam |
तथर्षीणां यथान्यायं सकृच्चापि प्रजापतेः ॥ (२८।२)
tatharṣīṇāṃ yathānyāyaṃ sakṛccāpi prajāpateḥ ||
पितामहेभ्यश्च तथा प्रीणयेत्प्रपितामहान् ॥ (२९।२)
pitāmahebhyaśca tathā prīṇayetprapitāmahān ||
दद्यात्पैत्रेण तीर्थेन काम्यं चान्यच्छृणुष्व मे ॥ (३०।२)
dadyātpaitreṇa tīrthena kāmyaṃ cānyacchṛṇuṣva me ||
मात्रे प्रमात्रे तन्मात्रे गुरुपत्न्यै तथा नृप । (३१।१)
mātre pramātre tanmātre gurupatnyai tathā nṛpa |
गुरवे मातुलादीनां स्निग्धमित्राय भूभुजे ॥ (३१।२)
gurave mātulādīnāṃ snigdhamitrāya bhūbhuje ||
देवासुरास्तथा यक्षा नागा गन्धर्वराक्षसाः । (३३।१)
devāsurāstathā yakṣā nāgā gandharvarākṣasāḥ |
पिशाचा गुह्यकाः सिद्धाः कूष्माण्डास्तरवः खगाः ॥ (३३।२)
piśācā guhyakāḥ siddhāḥ kūṣmāṇḍāstaravaḥ khagāḥ ||
तृप्तिमेते प्रयान्त्वाशु मद्दत्तेनाम्बुनाखिलाः ॥ (३४।२)
tṛptimete prayāntvāśu maddattenāmbunākhilāḥ ||
ये बान्धवाबान्धवा वा ये ऽन्यजन्मनि बान्धवाः । (३६।१)
ye bāndhavābāndhavā vā ye 'nyajanmani bāndhavāḥ |
ते तृप्तिमखिला यान्तु ये चास्मत्तोयकाङ्क्षिणः ॥ (३६।२)
te tṛptimakhilā yāntu ye cāsmattoyakāṅkṣiṇaḥ ||
यत्र क्वचन संस्थानां क्षुत्तृष्णोपहतात्मनाम् । (३७।१)
yatra kvacana saṃsthānāṃ kṣuttṛṣṇopahatātmanām |
यद्दत्त्वा प्रीणयेदेतन्मनुष्यः सकलं जगत् । (३८।२)
yaddattvā prīṇayedetanmanuṣyaḥ sakalaṃ jagat |
दत्त्वा काम्योदकं सम्यगेतेभ्यः श्रद्धयान्वितः । (३९।१)
dattvā kāmyodakaṃ samyagetebhyaḥ śraddhayānvitaḥ |
आचम्य च ततो दद्यात्सूर्याय सलिलाञ्जलिम् ॥ (३९।२)
ācamya ca tato dadyātsūryāya salilāñjalim ||
नमो विवस्वते ब्रह्मन् भास्वते विष्णुतेजसे । (४०।१)
namo vivasvate brahman bhāsvate viṣṇutejase |
अपूर्वमग्निहोत्रं च कुर्यात्प्राग्ब्रह्मणे ततः ॥ (४२।१)
apūrvamagnihotraṃ ca kuryātprāgbrahmaṇe tataḥ ||
गृहेभ्यः काश्यपायाथ ततो ऽनुमतये क्रमात् ॥ (४३।२)
gṛhebhyaḥ kāśyapāyātha tato 'numataye kramāt ||
तच्छेषं मणिकोभ्यो ऽथ पर्जन्येभ्यः क्षिपेत्ततः । (४४।१)
taccheṣaṃ maṇikobhyo 'tha parjanyebhyaḥ kṣipettataḥ |
द्वारे धातुर्विधातुश्च मध्ये च ब्रह्मणः क्षिपेत् ॥ (४४।२)
dvāre dhāturvidhātuśca madhye ca brahmaṇaḥ kṣipet ||
गृहस्य पुरुषव्याघ्र दिग्देवानपि मे शृणु ॥ (४५।१)
gṛhasya puruṣavyāghra digdevānapi me śṛṇu ||
प्राच्यादिषु बुधो दद्याद्धुतशेषात्मकं बलिम् ॥ (४६।२)
prācyādiṣu budho dadyāddhutaśeṣātmakaṃ balim ||
प्रागुत्तरे च दिग्भागे धन्वन्तरिबलिं बुधः । (४७।१)
prāguttare ca digbhāge dhanvantaribaliṃ budhaḥ |
निर्वपेद्वैश्वदेवं च कर्म कुर्यादतः परम् ॥ (४७।२)
nirvapedvaiśvadevaṃ ca karma kuryādataḥ param ||
वायव्ये वायवे दिक्षु समस्तासु ततो दिशाम् । (४८।१)
vāyavye vāyave dikṣu samastāsu tato diśām |
ब्रह्मणे चान्तरिक्षाय भानवे च क्षिपेद्बलिम् ॥ (४८।२)
brahmaṇe cāntarikṣāya bhānave ca kṣipedbalim ||
विश्वेदेवान्विश्वभूतांस्तथा विश्वपतीन्पितॄन् । (४९।१)
viśvedevānviśvabhūtāṃstathā viśvapatīnpitṝn |
यक्ष्माणं च समुद्दिश्य बलिं दद्यान्नरेश्वर ॥ (४९।२)
yakṣmāṇaṃ ca samuddiśya baliṃ dadyānnareśvara ||
दद्यादशेषभूतेभ्यः स्वेच्छया तत्समाहितः ॥ (५०।२)
dadyādaśeṣabhūtebhyaḥ svecchayā tatsamāhitaḥ ||
देवा मनुष्याः पशवो वयांसि सिद्धाः सयक्षोरगदैत्यसङ्घाः । (५१।१)
devā manuṣyāḥ paśavo vayāṃsi siddhāḥ sayakṣoragadaityasaṅghāḥ |
प्रेताः पिशाचास्तरवः समस्ता ये चान्नमिच्छन्ति मया प्रदत्तम् ॥ (५१।२)
pretāḥ piśācāstaravaḥ samastā ye cānnamicchanti mayā pradattam ||
पिपीलिकाः कीटपतंगकाद्या बुभुक्षिताः कर्मनिबन्धबद्धाः । (५२।१)
pipīlikāḥ kīṭapataṃgakādyā bubhukṣitāḥ karmanibandhabaddhāḥ |
प्रयान्तु ते तृप्तिम् इदं मयान्नं तेभ्यो विसृष्टं सुखिनो भवन्तु ॥ (५२।२)
prayāntu te tṛptim idaṃ mayānnaṃ tebhyo visṛṣṭaṃ sukhino bhavantu ||
येषां न माता न पिता न बन्धुर्नैवान्नसिद्धिर् न तदान्नमस्ति । (५३।१)
yeṣāṃ na mātā na pitā na bandhurnaivānnasiddhir na tadānnamasti |
तत्तृप्तये ऽन्नं भुवि दत्तम् एतत् ते यान्तु तृप्तिं मुदिता भवन्तु ॥ (५३।२)
tattṛptaye 'nnaṃ bhuvi dattam etat te yāntu tṛptiṃ muditā bhavantu ||
भूतानि सर्वाणि तथान्नम् एतदहं च विष्णुर्न यतो ऽन्यदस्ति । (५४।१)
bhūtāni sarvāṇi tathānnam etadahaṃ ca viṣṇurna yato 'nyadasti |
तस्मादहं भूतनिकायभूतमन्नं प्रयच्छामि भवाय तेषाम् ॥ (५४।२)
tasmādahaṃ bhūtanikāyabhūtamannaṃ prayacchāmi bhavāya teṣām ||
चतुर्दशो भूतगणो य एष तत्र स्थिता ये ऽखिलभूतसङ्घाः । (५५।१)
caturdaśo bhūtagaṇo ya eṣa tatra sthitā ye 'khilabhūtasaṅghāḥ |
तृप्त्यर्थमन्नं हि मया निसृष्टं तेषाम् इदं ते मुदिता भवन्तु ॥ (५५।२)
tṛptyarthamannaṃ hi mayā nisṛṣṭaṃ teṣām idaṃ te muditā bhavantu ||
इत्युच्चार्य नरो दद्यादन्नं श्रद्धासमन्वितः । (५६।१)
ityuccārya naro dadyādannaṃ śraddhāsamanvitaḥ |
श्वचण्डालविहंगानां भुवि दद्यात्ततो नरः । (५७।१)
śvacaṇḍālavihaṃgānāṃ bhuvi dadyāttato naraḥ |
ये चान्ये पतिताः केचिद् अपात्रा भुवि मानवाः ॥ (५७।२)
ye cānye patitāḥ kecid apātrā bhuvi mānavāḥ ||
ततो गोदोहमात्रं वै कालं तिष्ठेद्गृहाङ्गणे । (५८।१)
tato godohamātraṃ vai kālaṃ tiṣṭhedgṛhāṅgaṇe |
अतिथिग्रहणार्थाय तदूर्ध्वं वा यथेच्छया ॥ (५८।२)
atithigrahaṇārthāya tadūrdhvaṃ vā yathecchayā ||
अतिथिं तत्र सम्प्राप्तं पूजयेत्स्वागतादिना । (५९।१)
atithiṃ tatra samprāptaṃ pūjayetsvāgatādinā |
श्रद्धया चान्नदानेन प्रियप्रश्नोत्तरेण च । (६०।१)
śraddhayā cānnadānena priyapraśnottareṇa ca |
असम्पूज्यातिथिं भुञ्जन्भोक्तुकामं व्रजत्यधः ॥ (६२।२)
asampūjyātithiṃ bhuñjanbhoktukāmaṃ vrajatyadhaḥ ||
स्वाध्यायगोत्रचरणम् अपृष्ट्वा च तथा कुलम् । (६३।१)
svādhyāyagotracaraṇam apṛṣṭvā ca tathā kulam |
हिरण्यगर्भबुद्ध्या तं मन्येताभ्यागतं गृही ॥ (६३।२)
hiraṇyagarbhabuddhyā taṃ manyetābhyāgataṃ gṛhī ||
तद्देश्यं विदिताचारसंभूतिं पाञ्चयज्ञिकम् ॥ (६४।२)
taddeśyaṃ viditācārasaṃbhūtiṃ pāñcayajñikam ||
अन्नाग्रं च समुद्धृत्य हन्तकारोपकल्पितम् । (६५।१)
annāgraṃ ca samuddhṛtya hantakāropakalpitam |
दद्याच्च भिक्षात्रितयं परिव्राड्ब्रह्मचारिणाम् । (६६।१)
dadyācca bhikṣātritayaṃ parivrāḍbrahmacāriṇām |
इच्छया च बुधो दद्याद्विभवे सत्यवारितम् ॥ (६६।२)
icchayā ca budho dadyādvibhave satyavāritam ||
इत्येते ऽतिथयः प्रोक्ताः प्रागुक्ता भिक्षवश्च ये । (६७।१)
ityete 'tithayaḥ proktāḥ prāguktā bhikṣavaśca ye |
अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहाद्यात्यन्यतोमुखः । (६८।१)
atithiryasya bhagnāśo gṛhādyātyanyatomukhaḥ |
स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति ॥ (६८।२)
sa dattvā duṣkṛtaṃ tasmai puṇyamādāya gacchati ||
धाता प्रजापतिः शक्रो वह्निर्वसुगणो ऽर्यमा । (६९।१)
dhātā prajāpatiḥ śakro vahnirvasugaṇo 'ryamā |
प्रविश्यातिथिमेते वै भुञ्जन्ते ऽन्नं नरेश्वर ॥ (६९।२)
praviśyātithimete vai bhuñjante 'nnaṃ nareśvara ||
स केवलमघं भुङ्क्ते यो भुङ्क्ते त्वतिथिं विना ॥ (७०।२)
sa kevalamaghaṃ bhuṅkte yo bhuṅkte tvatithiṃ vinā ||
भोजयेत्संस्कृतान्नेन प्रथमं चरमं गृही ॥ (७१।२)
bhojayetsaṃskṛtānnena prathamaṃ caramaṃ gṛhī ||
अभुक्तवत्सु चैतेषु भुञ्जन्भुङ्क्ते ऽतिदुष्कृतम् । (७२।१)
abhuktavatsu caiteṣu bhuñjanbhuṅkte 'tiduṣkṛtam |
मृतश्च नरकं गत्वा श्लेष्मभुग्जायते नरः ॥ (७२।२)
mṛtaśca narakaṃ gatvā śleṣmabhugjāyate naraḥ ||
अस्नाताशी मलं भुङ्क्ते ह्यजपी पूयशोणितम् । (७३।१)
asnātāśī malaṃ bhuṅkte hyajapī pūyaśoṇitam |
असंस्कृतान्नभुङ् मूत्रं बालादिप्रथमं शकृत् ॥ (७३।२)
asaṃskṛtānnabhuṅ mūtraṃ bālādiprathamaṃ śakṛt ||
तस्माच्छृणुष्व राजेन्द्र यथा भुञ्जीत वै गृही । (७४।१)
tasmācchṛṇuṣva rājendra yathā bhuñjīta vai gṛhī |
भुञ्जतश्च यथा पुंसः पापबन्धो न जायते ॥ (७४।२)
bhuñjataśca yathā puṃsaḥ pāpabandho na jāyate ||
स्नातो यथावत्कृत्वा च देवर्षिपितृतर्पणम् । (७६।१)
snāto yathāvatkṛtvā ca devarṣipitṛtarpaṇam |
प्रशस्तरत्नपाणिश्च भुञ्जीत प्रयतो गृही ॥ (७६।२)
praśastaratnapāṇiśca bhuñjīta prayato gṛhī ||
कृते जपे हुते वह्नौ शुद्धवस्त्रधरो नृप । (७७।१)
kṛte jape hute vahnau śuddhavastradharo nṛpa |
दत्त्वातिथिभ्यो विप्रेभ्यो गुरुभ्यः संश्रिताय च । (७७।२)
dattvātithibhyo viprebhyo gurubhyaḥ saṃśritāya ca |
विशुद्धवदनः प्रीतो भुञ्जीत न विदिङ्मुखः ॥ (७८।२)
viśuddhavadanaḥ prīto bhuñjīta na vidiṅmukhaḥ ||
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि न चैवान्यमना नरः । (७९।१)
prāṅmukhodaṅmukho vāpi na caivānyamanā naraḥ |
अन्नं प्रशस्तं पथ्यं च प्रोक्षितं प्रोक्षणोदकैः ॥ (७९।२)
annaṃ praśastaṃ pathyaṃ ca prokṣitaṃ prokṣaṇodakaiḥ ||
दत्त्वा तु भुक्तं शिष्येभ्यः क्षुधितेभ्यस्तथा गृही ॥ (८०।२)
dattvā tu bhuktaṃ śiṣyebhyaḥ kṣudhitebhyastathā gṛhī ||
प्रशस्तशुद्धपात्रेषु भुञ्जीताकुपितो नृप ॥ (८१।१)
praśastaśuddhapātreṣu bhuñjītākupito nṛpa ||
नासन्दीसंस्थिते पात्रे नादेशे च नरेश्वर । (८२।१)
nāsandīsaṃsthite pātre nādeśe ca nareśvara |
नाकाले नातिसंकीर्णे दत्त्वाग्रं च नरो ऽग्नये ॥ (८२।२)
nākāle nātisaṃkīrṇe dattvāgraṃ ca naro 'gnaye ||
मन्त्राभिमन्त्रितं शस्तं न च पर्युषितं नृप । (८३।१)
mantrābhimantritaṃ śastaṃ na ca paryuṣitaṃ nṛpa |
अन्यत्रफलमांसेभ्यः शुष्कशाकादिकांस्तथा ॥ (८३।२)
anyatraphalamāṃsebhyaḥ śuṣkaśākādikāṃstathā ||
मध्वम्बुदधिसर्पिभ्यः सक्तुभ्यश्च विवेकवान् ॥ (८५।२)
madhvambudadhisarpibhyaḥ saktubhyaśca vivekavān ||
अश्नीयात्तन्मना भूत्वा पूर्वं तु मधुरं रसम् । (८६।१)
aśnīyāttanmanā bhūtvā pūrvaṃ tu madhuraṃ rasam |
लवणाम्लौ तथा मध्ये कटुतिक्तादिकं ततः ॥ (८६।२)
lavaṇāmlau tathā madhye kaṭutiktādikaṃ tataḥ ||
प्राग्द्रवं पुरुषो ऽश्नन्वै मध्ये च कठिनाशनम् । (८७।१)
prāgdravaṃ puruṣo 'śnanvai madhye ca kaṭhināśanam |
पुनरन्ते द्रवाशी तु बलारोग्ये न मुञ्चति ॥ (८७।२)
punarante dravāśī tu balārogye na muñcati ||
अनिन्द्यं भक्षयेदित्थं वाग्यतो ऽन्नम् अकुत्सयन् । (८८।१)
anindyaṃ bhakṣayeditthaṃ vāgyato 'nnam akutsayan |
पञ्चग्रासं महामौनं प्राणाद्याप्यायनाय तत् ॥ (८८।२)
pañcagrāsaṃ mahāmaunaṃ prāṇādyāpyāyanāya tat ||
भुक्त्वा सम्यगथाचम्य प्राङ्मुखोदङ्मुखो ऽपि वा । (८९।१)
bhuktvā samyagathācamya prāṅmukhodaṅmukho 'pi vā |
यथावत् पुनराचामेत्पाणी प्रक्षाल्य मूलतः ॥ (८९।२)
yathāvat punarācāmetpāṇī prakṣālya mūlataḥ ||
स्वस्थः प्रशान्तचित्तस्तु कृतासनपरिग्रहः । (९०।१)
svasthaḥ praśāntacittastu kṛtāsanaparigrahaḥ |
भवत्वेतत्परिणतौ ममास्त्वव्याहतं सुखम् ॥ (९२।२)
bhavatvetatpariṇatau mamāstvavyāhataṃ sukham ||
अन्नं पुष्टिकरं चास्तु ममास्त्वव्याहतं सुखम् ॥ (९३।२)
annaṃ puṣṭikaraṃ cāstu mamāstvavyāhataṃ sukham ||
अगस्तिरग्निर्वडवानलश्च भुक्तं मयान्नं जरयत्वशेषम् । (९४।१)
agastiragnirvaḍavānalaśca bhuktaṃ mayānnaṃ jarayatvaśeṣam |
सुखं च मे तत्परिणामसंभवं यच्छन्त्वरोगो मम चास्तु देहे ॥ (९४।२)
sukhaṃ ca me tatpariṇāmasaṃbhavaṃ yacchantvarogo mama cāstu dehe ||
विष्णुः समस्तेन्द्रियदेहदेही प्रधानभूतो भगवान्यथैकः । (९५।१)
viṣṇuḥ samastendriyadehadehī pradhānabhūto bhagavānyathaikaḥ |
सत्येन तेनान्नमशेषमेतदारोग्यदं मे परिणाममेतु ॥ (९५।२)
satyena tenānnamaśeṣametadārogyadaṃ me pariṇāmametu ||
विष्णुरत्ता तथैवान्नं परिणामश्च वै यथा । (९६।१)
viṣṇurattā tathaivānnaṃ pariṇāmaśca vai yathā |
सत्येन तेन वै भुक्तं जीर्यत्वन्नमिदं तथा ॥ (९६।२)
satyena tena vai bhuktaṃ jīryatvannamidaṃ tathā ||
इत्युच्चार्य स्वहस्तेन परिमृज्य तथोदरम् । (९७।१)
ityuccārya svahastena parimṛjya tathodaram |
अनायासप्रदायीनि कुर्यात्कर्माण्यतन्द्रितः ॥ (९७।२)
anāyāsapradāyīni kuryātkarmāṇyatandritaḥ ||
दिनं नयेत्ततः संध्यामुपतिष्ठेत्समाहितः ॥ (९८।२)
dinaṃ nayettataḥ saṃdhyāmupatiṣṭhetsamāhitaḥ ||
दिनान्तसंध्यां सूर्येण पूर्वामृक्षैर्युतां बुधः । (९९।१)
dināntasaṃdhyāṃ sūryeṇa pūrvāmṛkṣairyutāṃ budhaḥ |
उपतिष्ठेद्यथान्यायं सम्यगाचम्य पार्थिव ॥ (९९।२)
upatiṣṭhedyathānyāyaṃ samyagācamya pārthiva ||
सर्वकालमुपस्थानं संध्ययोः पार्थिवेष्यते । (१००।१)
sarvakālamupasthānaṃ saṃdhyayoḥ pārthiveṣyate |
सूर्येणाभ्युदितो यश्च त्यक्तः सूर्येण च स्वपन् । (१०१।१)
sūryeṇābhyudito yaśca tyaktaḥ sūryeṇa ca svapan |
अन्यत्रातुरभावात्तु प्रायश्चित्तीयते नरः ॥ (१०१।२)
anyatrāturabhāvāttu prāyaścittīyate naraḥ ||
उपतिष्ठेन्नरः संध्यामस्वपंश्च दिनान्तजाम् ॥ (१०२।२)
upatiṣṭhennaraḥ saṃdhyāmasvapaṃśca dināntajām ||
उपतिष्ठन्ति ये संध्यां न पूर्वां न च पश्चिमाम् । (१०३।१)
upatiṣṭhanti ye saṃdhyāṃ na pūrvāṃ na ca paścimām |
व्रजन्ति ते दुरात्मानस्तामिस्रं नरकं नृप ॥ (१०३।२)
vrajanti te durātmānastāmisraṃ narakaṃ nṛpa ||
वैश्वदेवनिमित्तं वै पत्न्यमन्त्रं बलिं हरेत् ॥ (१०४।२)
vaiśvadevanimittaṃ vai patnyamantraṃ baliṃ haret ||
तत्रापि श्वपचादिभ्यस्तथैवान्नापवर्जनम् ॥ (१०५।१)
tatrāpi śvapacādibhyastathaivānnāpavarjanam ||
अतिथिं चागतं तत्र स्वशक्त्या पूजयेद्बुधः । (१०६।१)
atithiṃ cāgataṃ tatra svaśaktyā pūjayedbudhaḥ |
पादशौचासनप्रह्वस्वागतोक्त्या च पूजनम् । (१०६।२)
pādaśaucāsanaprahvasvāgatoktyā ca pūjanam |
तदेवाष्टगुणं पुंसां सूर्योढे विमुखे गते ॥ (१०७।२)
tadevāṣṭaguṇaṃ puṃsāṃ sūryoḍhe vimukhe gate ||
तस्मात्स्वशक्त्या राजेन्द्र सूर्योढमतिथिं नरः । (१०८।१)
tasmātsvaśaktyā rājendra sūryoḍhamatithiṃ naraḥ |
पूजयेत्पूजिते तस्मिन्पूजिताः सर्वदेवताः ॥ (१०८।२)
pūjayetpūjite tasminpūjitāḥ sarvadevatāḥ ||
अन्नशाकाम्बुदानेन स्वशक्त्या प्रीणयेत्पुमान् । (१०९।१)
annaśākāmbudānena svaśaktyā prīṇayetpumān |
कृतपादादिशौचश्च भुक्त्वा सायं ततो गृही । (११०।१)
kṛtapādādiśaucaśca bhuktvā sāyaṃ tato gṛhī |
गच्छेद् अस्फुटितां शय्यामपि दारुमयीं नृप ॥ (११०।२)
gacched asphuṭitāṃ śayyāmapi dārumayīṃ nṛpa ||
नाविशालां न वा भग्नां नासमां मलिनां न च । (१११।१)
nāviśālāṃ na vā bhagnāṃ nāsamāṃ malināṃ na ca |
न च जन्तुमयीं शय्यामधितिष्ठेदनास्तृताम् ॥ (१११।२)
na ca jantumayīṃ śayyāmadhitiṣṭhedanāstṛtām ||
प्राच्यां दिशि शिरः शस्तं याम्यायामथवा नृप । (११२।१)
prācyāṃ diśi śiraḥ śastaṃ yāmyāyāmathavā nṛpa |
सदैव स्वपतः पुंसो विपरीतं तु रोगदम् ॥ (११२।२)
sadaiva svapataḥ puṃso viparītaṃ tu rogadam ||
पुन्नामर्क्षे शुभे काले ज्येष्ठयुग्मासु रात्रिषु ॥ (११३।२)
punnāmarkṣe śubhe kāle jyeṣṭhayugmāsu rātriṣu ||
नास्नातां तु स्त्रियं गच्छेन्नातुरां न रजस्वलाम् । (११४।१)
nāsnātāṃ tu striyaṃ gacchennāturāṃ na rajasvalām |
नानिष्टां न प्रकुपितां नाप्रशस्तां न गर्भिणीम् ॥ (११४।२)
nāniṣṭāṃ na prakupitāṃ nāpraśastāṃ na garbhiṇīm ||
नादक्षिणां नान्यकामां नाकामां नान्ययोषितम् । (११५।१)
nādakṣiṇāṃ nānyakāmāṃ nākāmāṃ nānyayoṣitam |
क्षुत्क्षामामतिभुक्तां वा स्वयं चैभिर्गुणैर्युतः ॥ (११५।२)
kṣutkṣāmāmatibhuktāṃ vā svayaṃ caibhirguṇairyutaḥ ||
स्नातः स्रग्गन्धधृक् प्रीतः नाध्मातः क्षुधितो ऽपि वा । (११६।१)
snātaḥ sraggandhadhṛk prītaḥ nādhmātaḥ kṣudhito 'pi vā |
सकामः सानुरागश्च व्यवायं पुरुषो व्रजेत् ॥ (११६।२)
sakāmaḥ sānurāgaśca vyavāyaṃ puruṣo vrajet ||
चतुर्दश्यष्टमी चैव अमावास्याथ पूर्णिमा । (११७।१)
caturdaśyaṣṭamī caiva amāvāsyātha pūrṇimā |
पर्वाण्येतानि राजेन्द्र रविसंक्रान्तिरेव च ॥ (११७।२)
parvāṇyetāni rājendra ravisaṃkrāntireva ca ||
तैलस्त्रीमांससंभोगी पर्वस्वेतेषु वै पुमान् । (११८।१)
tailastrīmāṃsasaṃbhogī parvasveteṣu vai pumān |
विण्मूत्रभोजनं नाम प्रयाति नरकं मृतः ॥ (११८।२)
viṇmūtrabhojanaṃ nāma prayāti narakaṃ mṛtaḥ ||
अशेषपर्वस्वेतेषु तस्मात्संयमिभिर्बुधैः । (११९।१)
aśeṣaparvasveteṣu tasmātsaṃyamibhirbudhaiḥ |
भाव्यं सच्छास्त्रदेवेज्याध्यानजप्यपरैर्नरैः ॥ (११९।२)
bhāvyaṃ sacchāstradevejyādhyānajapyaparairnaraiḥ ||
देवद्विजगुरूणां च व्यवायी नाश्रये भवेत् ॥ (१२०।२)
devadvijagurūṇāṃ ca vyavāyī nāśraye bhavet ||
चैत्यचत्वरतीरेषु नैव गोष्ठे चतुष्पथे । (१२१।१)
caityacatvaratīreṣu naiva goṣṭhe catuṣpathe |
प्रोक्तपर्वस्वशेषेषु नैव भूपाल संध्ययोः । (१२२।१)
proktaparvasvaśeṣeṣu naiva bhūpāla saṃdhyayoḥ |
गच्छेद्व्यवायं मतिमान्न मूत्रोच्चारपीडितः ॥ (१२२।२)
gacchedvyavāyaṃ matimānna mūtroccārapīḍitaḥ ||
पर्वस्वभिगमो ऽधन्यो दिवा पापप्रदो नृप । (१२३।१)
parvasvabhigamo 'dhanyo divā pāpaprado nṛpa |
किमु वाचास्थिबन्धो ऽपि नास्ति तेषु व्यवायिनाम् ॥ (१२४।२)
kimu vācāsthibandho 'pi nāsti teṣu vyavāyinām ||
मृतो नरकम् अभ्येति हीयते ऽत्रापि चायुषः । (१२५।१)
mṛto narakam abhyeti hīyate 'trāpi cāyuṣaḥ |
इति मत्वा स्वदारेषु ऋतुमत्सु बुधो व्रजेत् । (१२६।१)
iti matvā svadāreṣu ṛtumatsu budho vrajet |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.